रामायण 6.96 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 96→

[rm-6-96] • 31 श्लोकाः

तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ। ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना।

tau tathā yudhyamānau tu samare rāmarāvaṇau. dadṛśuḥ sarvabhūtāni vismitenāntarātmanā.

अर्दयन्तौ तु समरे तयोस् तौ स्यन्दनोत्तमौ। परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः।

ardayantau tu samare tayos tau syandanottamau. parasparavadhe yuktau ghorarūpau babhūvatuḥ.

मण्डलानि च वीथीश् च गतप्रत्यागतानि च। दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्।

maṇḍalāni ca vīthīś ca gatapratyāgatāni ca. darśayantau bahuvidhāṃ sūtau sārathyajāṃ gatim.

अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः। गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तन निवर्तने।

ardayan rāvaṇaṃ rāmo rāghavaṃ cāpi rāvaṇaḥ. gativegaṃ samāpannau pravartana nivartane.

क्षिपतोः शरजालानि तयोस् तौ स्यन्दनोत्तमौ। चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाव् इव।

kṣipatoḥ śarajālāni tayos tau syandanottamau. ceratuḥ saṃyugamahīṃ sāsārau jaladāv iva.

दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे। परस्परस्याभिमुखौ पुनर् एव च तस्थतुः।

darśayitvā tadā tau tu gatiṃ bahuvidhāṃ raṇe. parasparasyābhimukhau punar eva ca tasthatuḥ.

धुरं धुरेण रथयोर् वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम्। पताकाश् च पताकाभिः समेयुः स्थितयोस् तदा।

dhuraṃ dhureṇa rathayor vaktraṃ vaktreṇa vājinām. patākāś ca patākābhiḥ sameyuḥ sthitayos tadā.

रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः। चतुर्भिश् चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत्।

rāvaṇasya tato rāmo dhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ. caturbhiś caturo dīptān hayān pratyapasarpayat.

स क्रोधवशम् आपन्नो हयानाम् अपसर्पणे। मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय निशाचरः।

sa krodhavaśam āpanno hayānām apasarpaṇe. mumoca niśitān bāṇān rāghavāya niśācaraḥ.

सो ऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः। जगाम न विकारं च न चापि व्यथितो ऽभवत्।

so 'tividdho balavatā daśagrīveṇa rāghavaḥ. jagāma na vikāraṃ ca na cāpi vyathito 'bhavat.

चिक्षेप च पुनर् बाणान् वज्रपातसमस्वनान्। सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य निशाचरः।

cikṣepa ca punar bāṇān vajrapātasamasvanān. sārathiṃ vajrahastasya samuddiśya niśācaraḥ.

मातलेस् तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः। न सूक्ष्मम् अपि संमोहं व्यथां वा प्रददुर् युधि।

mātales tu mahāvegāḥ śarīre patitāḥ śarāḥ. na sūkṣmam api saṃmohaṃ vyathāṃ vā pradadur yudhi.

तया धर्षणया क्रोद्धो मातलेर् न तथात्मनः। चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्।

tayā dharṣaṇayā kroddho mātaler na tathātmanaḥ. cakāra śarajālena rāghavo vimukhaṃ ripum.

विंशतिं त्रिंशतं षष्टिं शतशो ऽथ सहस्रशः। मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः।

viṃśatiṃ triṃśataṃ ṣaṣṭiṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ. mumoca rāghavo vīraḥ sāyakān syandane ripoḥ.

गदानां मुसलानां च परिघाणां च निस्वनैः। शराणां पुङ्खवातैश् च क्षुभिताः सप्तसागराः।

gadānāṃ musalānāṃ ca parighāṇāṃ ca nisvanaiḥ. śarāṇāṃ puṅkhavātaiś ca kṣubhitāḥ saptasāgarāḥ.

क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः। व्यथिताः पन्नगाः सर्वे दानवाश् च सहस्रशः।

kṣubdhānāṃ sāgarāṇāṃ ca pātālatalavāsinaḥ. vyathitāḥ pannagāḥ sarve dānavāś ca sahasraśaḥ.

चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना। भास्करो निष्प्रभश् चाभून् न ववौ चापि मारुतः।

cakampe medinī kṛtsnā saśailavanakānanā. bhāskaro niṣprabhaś cābhūn na vavau cāpi mārutaḥ.

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः। चिन्ताम् आपेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः।

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ. cintām āpedire sarve sakiṃnaramahoragāḥ.

स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यो ऽस्तु लोकास् तिष्ठन्तु शाश्वताः। जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम्।

svasti gobrāhmaṇebhyo 'stu lokās tiṣṭhantu śāśvatāḥ. jayatāṃ rāghavaḥ saṃkhye rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram.

ततः क्रुद्धो महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः। संधाय धनुषा रामः क्षुरम् आशीविषोपमम्। रावणस्य शिरो ऽच्छिन्दच् छ्रीमज् ज्वलितकुण्डलम्।

tataḥ kruddho mahābāhū raghūṇāṃ kīrtivardhanaḥ. saṃdhāya dhanuṣā rāmaḥ kṣuram āśīviṣopamam. rāvaṇasya śiro 'cchindac chrīmaj jvalitakuṇḍalam.

तच् छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस् त्रिभिस् तदा। तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः।

tac chiraḥ patitaṃ bhūmau dṛṣṭaṃ lokais tribhis tadā. tasyaiva sadṛśaṃ cānyad rāvaṇasyotthitaṃ śiraḥ.

तत् क्षिप्रं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा। द्वितीयं रावणशिरश् छिन्नं संयति सायकैः।

tat kṣipraṃ kṣiprahastena rāmeṇa kṣiprakāriṇā. dvitīyaṃ rāvaṇaśiraś chinnaṃ saṃyati sāyakaiḥ.

छिन्नमात्रं च तच् छीर्षं पुनर् अन्यत् स्म दृश्यते। तद् अप्य् अशनिसंकाशैश् छिन्नं रामेण सायकैः।

chinnamātraṃ ca tac chīrṣaṃ punar anyat sma dṛśyate. tad apy aśanisaṃkāśaiś chinnaṃ rāmeṇa sāyakaiḥ.

एवम् एव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम्। न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये।

evam eva śataṃ chinnaṃ śirasāṃ tulyavarcasām. na caiva rāvaṇasyānto dṛśyate jīvitakṣaye.

ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दिवर्धनः। मार्गणैर् बहुभिर् युक्तश् चिन्तयाम् आस राघवः।

tataḥ sarvāstravid vīraḥ kausalyānandivardhanaḥ. mārgaṇair bahubhir yuktaś cintayām āsa rāghavaḥ.

मारीचो निहतो यैस् तु खरो यैस् तु सुदूषणः। क्रञ्चारण्ये विराधस् तु कबन्धो दण्डका वने।

mārīco nihato yais tu kharo yais tu sudūṣaṇaḥ. krañcāraṇye virādhas tu kabandho daṇḍakā vane.

त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रत्ययिका मम। किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः।

ta ime sāyakāḥ sarve yuddhe pratyayikā mama. kiṃ nu tat kāraṇaṃ yena rāvaṇe mandatejasaḥ.

इति चिन्तापरश् चासीद् अप्रमत्तश् च संयुगे। ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि।

iti cintāparaś cāsīd apramattaś ca saṃyuge. vavarṣa śaravarṣāṇi rāghavo rāvaṇorasi.

रावणो ऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः। गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे।

rāvaṇo 'pi tataḥ kruddho rathastho rākṣaseśvaraḥ. gadāmusalavarṣeṇa rāmaṃ pratyardayad raṇe.

देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्। पश्यतां तन् महद् युद्धं सर्वरात्रम् अवर्तत।

devadānavayakṣāṇāṃ piśācoragarakṣasām. paśyatāṃ tan mahad yuddhaṃ sarvarātram avartata.

नैव रत्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न चक्षणम्। रामरावणयोर् युद्धं विरामम् उपगच्छति।

naiva ratriṃ na divasaṃ na muhūrtaṃ na cakṣaṇam. rāmarāvaṇayor yuddhaṃ virāmam upagacchati.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...