रामायण 6.95 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 95→

[rm-6-95] • 26 श्लोकाः

ततः प्रवृत्तं सुक्रूरं रामरावणयोस् तदा। सुमहद् द्वैरथं युद्धं सर्वलोकभयावहम्।

tataḥ pravṛttaṃ sukrūraṃ rāmarāvaṇayos tadā. sumahad dvairathaṃ yuddhaṃ sarvalokabhayāvaham.

ततो राक्षससैन्यं च हरीणां च महद् बलम्। प्रगृहीतप्रहरणं निश्चेष्टं समतिष्ठत।

tato rākṣasasainyaṃ ca harīṇāṃ ca mahad balam. pragṛhītapraharaṇaṃ niśceṣṭaṃ samatiṣṭhata.

संप्रयुद्धौ ततो दृष्ट्वा बलवन् नरराक्षसौ। व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयम् आगताः।

saṃprayuddhau tato dṛṣṭvā balavan nararākṣasau. vyākṣiptahṛdayāḥ sarve paraṃ vismayam āgatāḥ.

नानाप्रहरणैर् व्यग्रैर् भुजैर् विस्मितबुद्धयः। तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजघ्नुः परस्परम्।

nānāpraharaṇair vyagrair bhujair vismitabuddhayaḥ. tasthuḥ prekṣya ca saṃgrāmaṃ nābhijaghnuḥ parasparam.

रक्षसां रावणं चापि वानराणां च राघवम्। पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रम् इवाबभौ।

rakṣasāṃ rāvaṇaṃ cāpi vānarāṇāṃ ca rāghavam. paśyatāṃ vismitākṣāṇāṃ sainyaṃ citram ivābabhau.

तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ। कृतबुद्धी स्थिरामर्षौ युयुधाते अभीतवत्।

tau tu tatra nimittāni dṛṣṭvā rāghavarāvaṇau. kṛtabuddhī sthirāmarṣau yuyudhāte abhītavat.

जेतव्यम् इति काकुत्स्थो मर्तव्यम् इति रावणः। धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धे ऽदर्शयतां तदा।

jetavyam iti kākutstho martavyam iti rāvaṇaḥ. dhṛtau svavīryasarvasvaṃ yuddhe 'darśayatāṃ tadā.

ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान्। मुमोच ध्वजम् उद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम्।

tataḥ krodhād daśagrīvaḥ śarān saṃdhāya vīryavān. mumoca dhvajam uddiśya rāghavasya rathe sthitam.

ते शरास् तम् अनासाद्य पुरंदररथध्वजम्। रक्तशक्तिं परामृश्य निपेतुर् धरणीतले।

te śarās tam anāsādya puraṃdararathadhvajam. raktaśaktiṃ parāmṛśya nipetur dharaṇītale.

ततो रामो ऽभिसंक्रुद्धश् चापम् आयम्य वीर्यवान्। कृतप्रतिकृतं कर्तुं मनसा संप्रचक्रमे।

tato rāmo 'bhisaṃkruddhaś cāpam āyamya vīryavān. kṛtapratikṛtaṃ kartuṃ manasā saṃpracakrame.

रावणध्वजम् उद्दिश्य मुमोच निशितं शरम्। महासर्पम् इवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा।

rāvaṇadhvajam uddiśya mumoca niśitaṃ śaram. mahāsarpam ivāsahyaṃ jvalantaṃ svena tejasā.

जगाम स महीं भित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः। स निकृत्तो ऽपतद् भूमौ रावणस्य रथध्वजः।

jagāma sa mahīṃ bhittvā daśagrīvadhvajaṃ śaraḥ. sa nikṛtto 'patad bhūmau rāvaṇasya rathadhvajaḥ.

ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः सुमहाबलः। क्रोधजेनाग्निना संख्ये प्रदीप्त इव चाभवत्।

dhvajasyonmathanaṃ dṛṣṭvā rāvaṇaḥ sumahābalaḥ. krodhajenāgninā saṃkhye pradīpta iva cābhavat.

स रोषवशम् आपन्नः शरवर्षं महद् वमन्। रामस्य तुरगान् दिव्याञ् शरैर् विव्याध रावणः।

sa roṣavaśam āpannaḥ śaravarṣaṃ mahad vaman. rāmasya turagān divyāñ śarair vivyādha rāvaṇaḥ.

ते विद्धा हरयस् तस्य नास्खलन् नापि बभ्रमुः। बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैर् इवाहताः।

te viddhā harayas tasya nāskhalan nāpi babhramuḥ. babhūvuḥ svasthahṛdayāḥ padmanālair ivāhatāḥ.

तेषाम् असंभ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस् तदा। भूय एव सुसंक्रुद्धः शरवर्षं मुमोच ह।

teṣām asaṃbhramaṃ dṛṣṭvā vājināṃ rāvaṇas tadā. bhūya eva susaṃkruddhaḥ śaravarṣaṃ mumoca ha.

गदाश् च परिघांश् चैव चक्राणि मुसलानि च। गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश् च तथा शूलपरश्वधान्।

gadāś ca parighāṃś caiva cakrāṇi musalāni ca. giriśṛṅgāṇi vṛkṣāṃś ca tathā śūlaparaśvadhān.

मायाविहितम् एतत् तु शस्त्रवर्षम् अपातयत्। सहस्रशस् ततो बाणान् अश्रान्तहृदयोद्यमः।

māyāvihitam etat tu śastravarṣam apātayat. sahasraśas tato bāṇān aśrāntahṛdayodyamaḥ.

तुमुलं त्रासजननं भीमं भीमप्रतिस्वनम्। दुर्धर्षम् अभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत्।

tumulaṃ trāsajananaṃ bhīmaṃ bhīmapratisvanam. durdharṣam abhavad yuddhe naikaśastramayaṃ mahat.

विमुच्य राघवरथं समन्ताद् वानरे बले। सायकैर् अन्तरिक्षं च चकाराशु निरन्तरम्। मुमोच च दशग्रीवो निःसङ्गेनान्तरात्मना।

vimucya rāghavarathaṃ samantād vānare bale. sāyakair antarikṣaṃ ca cakārāśu nirantaram. mumoca ca daśagrīvo niḥsaṅgenāntarātmanā.

व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे। प्रहसन्न् इव काकुत्स्थः संदधे सायकाञ् शितान्।

vyāyacchamānaṃ taṃ dṛṣṭvā tatparaṃ rāvaṇaṃ raṇe. prahasann iva kākutsthaḥ saṃdadhe sāyakāñ śitān.

स मुमोच ततो बाणान् रणे शतसहस्रशः। तान् दृष्ट्वा रावणश् चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम्।

sa mumoca tato bāṇān raṇe śatasahasraśaḥ. tān dṛṣṭvā rāvaṇaś cakre svaśaraiḥ khaṃ nirantaram.

ततस् ताभ्यां प्रयुक्तेन शरवर्षेण भास्वता। शरबद्धम् इवाभाति द्वितीयं भास्वद् अम्बरम्।

tatas tābhyāṃ prayuktena śaravarṣeṇa bhāsvatā. śarabaddham ivābhāti dvitīyaṃ bhāsvad ambaram.

नानिमित्तो ऽभवद् बाणो नातिभेत्ता न निष्फलः। तथा विसृजतोर् बाणान् रामरावणयोर् मृधे।

nānimitto 'bhavad bāṇo nātibhettā na niṣphalaḥ. tathā visṛjator bāṇān rāmarāvaṇayor mṛdhe.

प्रायुध्येताम् अविच्छिन्नम् अस्यन्तौ सव्यदक्षिणम्। चक्रतुस् तौ शरौघैस् तु निरुच्छ्वासम् इवाम्बरम्।

prāyudhyetām avicchinnam asyantau savyadakṣiṇam. cakratus tau śaraughais tu nirucchvāsam ivāmbaram.

रावणस्य हयान् रामो हयान् रामस्य रावणः। जघ्नतुस् तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ।

rāvaṇasya hayān rāmo hayān rāmasya rāvaṇaḥ. jaghnatus tau tadānyonyaṃ kṛtānukṛtakāriṇau.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...