रामायण 6.91 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 91→

[rm-6-91] • 30 श्लोकाः

तस्य क्रुद्धस्य वदनं दृष्ट्वा रामस्य धीमतः। सर्वभूतानि वित्रेषुः प्राकम्पत च मेदिनी।

tasya kruddhasya vadanaṃ dṛṣṭvā rāmasya dhīmataḥ. sarvabhūtāni vitreṣuḥ prākampata ca medinī.

सिंहशार्दूलवाञ् शैलः संचचालाचलद्रुमः। बभूव चापि क्षुभितः समुद्रः सरितां पतिः।

siṃhaśārdūlavāñ śailaḥ saṃcacālācaladrumaḥ. babhūva cāpi kṣubhitaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ.

खगाश् च खरनिर्घोषा गगने परुषस्वनाः। औत्पातिका विनर्दन्तः समन्तात् परिचक्रमुः।

khagāś ca kharanirghoṣā gagane paruṣasvanāḥ. autpātikā vinardantaḥ samantāt paricakramuḥ.

रामं दृष्ट्वा सुसंक्रुद्धम् उत्पातांश् च सुदारुणान्। वित्रेषुः सर्वभूतानि रावणस्याविशद् भयम्।

rāmaṃ dṛṣṭvā susaṃkruddham utpātāṃś ca sudāruṇān. vitreṣuḥ sarvabhūtāni rāvaṇasyāviśad bhayam.

विमानस्थास् तदा देवा गन्धर्वाश् च महोरगाः। ऋषिदानवदैत्याश् च गरुत्मन्तश् च खेचराः।

vimānasthās tadā devā gandharvāś ca mahoragāḥ. ṛṣidānavadaityāś ca garutmantaś ca khecarāḥ.

ददृशुस् ते तदा युद्धं लोकसंवर्तसंस्थितम्। नानाप्रहरणैर् भीमैः शूरयोः संप्रयुध्यतोः।

dadṛśus te tadā yuddhaṃ lokasaṃvartasaṃsthitam. nānāpraharaṇair bhīmaiḥ śūrayoḥ saṃprayudhyatoḥ.

ऊचुः सुरासुराः सर्वे तदा विग्रहम् आगताः। प्रेक्षमाणा महायुद्धं वाक्यं भक्त्या प्रहृष्टवत्।

ūcuḥ surāsurāḥ sarve tadā vigraham āgatāḥ. prekṣamāṇā mahāyuddhaṃ vākyaṃ bhaktyā prahṛṣṭavat.

दशग्रीवं जयेत्य् आहुर् असुराः समवस्थिताः। देवा रामम् अथोचुस् ते त्वं जयेति पुनः पुनः।

daśagrīvaṃ jayety āhur asurāḥ samavasthitāḥ. devā rāmam athocus te tvaṃ jayeti punaḥ punaḥ.

एतस्मिन्न् अन्तरे क्रोधाद् राघवस्य स रावणः। प्रहर्तुकामो दुष्टात्मा स्पृशन् प्रहरणं महत्।

etasminn antare krodhād rāghavasya sa rāvaṇaḥ. prahartukāmo duṣṭātmā spṛśan praharaṇaṃ mahat.

वज्रसारं महानादं सर्वशत्रुनिबर्हणम्। शैलशृङ्गनिभैः कूटैश् चितं दृष्टिभयावहम्।

vajrasāraṃ mahānādaṃ sarvaśatrunibarhaṇam. śailaśṛṅganibhaiḥ kūṭaiś citaṃ dṛṣṭibhayāvaham.

सधूमम् इव तीक्ष्णाग्रं युगान्ताग्निचयोपमम्। अतिरौद्रम् अनासाद्यं कालेनापि दुरासदम्।

sadhūmam iva tīkṣṇāgraṃ yugāntāgnicayopamam. atiraudram anāsādyaṃ kālenāpi durāsadam.

त्रासनं सर्वभूतानां दारणं भेदनं तथा। प्रदीप्त इव रोषेण शूलं जग्राह रावणः।

trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ dāraṇaṃ bhedanaṃ tathā. pradīpta iva roṣeṇa śūlaṃ jagrāha rāvaṇaḥ.

तच् छूलं परमक्रुद्धो मध्ये जग्राह वीर्यवान्। अनेकैः समरे शूरै राक्षसैः परिवारितः।

tac chūlaṃ paramakruddho madhye jagrāha vīryavān. anekaiḥ samare śūrai rākṣasaiḥ parivāritaḥ.

समुद्यम्य महाकायो ननाद युधि भैरवम्। संरक्तनयनो रोषात् स्वसैन्यम् अभिहर्षयन्।

samudyamya mahākāyo nanāda yudhi bhairavam. saṃraktanayano roṣāt svasainyam abhiharṣayan.

पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश् च प्रदिशस् तथा। प्राकम्पयत् तदा शब्दो राक्षसेन्द्रस्य दारुणः।

pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca diśaś ca pradiśas tathā. prākampayat tadā śabdo rākṣasendrasya dāruṇaḥ.

अतिनादस्य नादेन तेन तस्य दुरात्मनः। सर्वभूतानि वित्रेषुः सागरश् च प्रचुक्षुभे।

atinādasya nādena tena tasya durātmanaḥ. sarvabhūtāni vitreṣuḥ sāgaraś ca pracukṣubhe.

स गृहीत्वा महावीर्यः शूलं तद् रावणो महत्। विनद्य सुमहानादं रामं परुषम् अब्रवीत्।

sa gṛhītvā mahāvīryaḥ śūlaṃ tad rāvaṇo mahat. vinadya sumahānādaṃ rāmaṃ paruṣam abravīt.

शूलो ऽयं वज्रसारस् ते राम रोषान् मयोद्यतः। तव भ्रातृसहायस्य सद्यः प्राणान् हरिष्यति।

śūlo 'yaṃ vajrasāras te rāma roṣān mayodyataḥ. tava bhrātṛsahāyasya sadyaḥ prāṇān hariṣyati.

रक्षसाम् अद्य शूराणां निहतानां चमूमुखे। त्वां निहत्य रणश्लाघिन् करोमि तरसा समम्।

rakṣasām adya śūrāṇāṃ nihatānāṃ camūmukhe. tvāṃ nihatya raṇaślāghin karomi tarasā samam.

तिष्ठेदानीं निहन्मि त्वाम् एष शूलेन राघव। एवम् उक्त्वा स चिक्षेप तच् छूलं राक्षसाधिपः।

tiṣṭhedānīṃ nihanmi tvām eṣa śūlena rāghava. evam uktvā sa cikṣepa tac chūlaṃ rākṣasādhipaḥ.

आपतन्तं शरौघेण वारयाम् आस राघवः। उत्पतन्तं युगान्ताग्निं जलौघैर् इव वासवः।

āpatantaṃ śaraugheṇa vārayām āsa rāghavaḥ. utpatantaṃ yugāntāgniṃ jalaughair iva vāsavaḥ.

निर्ददाह स तान् बाणान् रामकार्मुकनिःसृतान्। रावणस्य महाशूलः पतंगान् इव पावकः।

nirdadāha sa tān bāṇān rāmakārmukaniḥsṛtān. rāvaṇasya mahāśūlaḥ pataṃgān iva pāvakaḥ.

तान् दृष्ट्वा भस्मसाद् भूताञ् शूलसंस्पर्शचूर्णितान्। सायकान् अन्तरिक्षस्थान् राघवः क्रोधम् आहरत्।

tān dṛṣṭvā bhasmasād bhūtāñ śūlasaṃsparśacūrṇitān. sāyakān antarikṣasthān rāghavaḥ krodham āharat.

स तां मातलिनानीतां शक्तिं वासवनिर्मिताम्। जग्राह परमक्रुद्धो राघवो रघुनन्दनः।

sa tāṃ mātalinānītāṃ śaktiṃ vāsavanirmitām. jagrāha paramakruddho rāghavo raghunandanaḥ.

सा तोलिता बलवता शक्तिर् घण्टाकृतस्वना। नभः प्रज्वालयाम् आस युगान्तोल्केव सप्रभा।

sā tolitā balavatā śaktir ghaṇṭākṛtasvanā. nabhaḥ prajvālayām āsa yugāntolkeva saprabhā.

सा क्षिप्ता राक्षसेन्द्रस्य तस्मिञ् शूले पपात ह। भिन्नः शक्त्या महाञ् शूलो निपपात गतद्युतिः।

sā kṣiptā rākṣasendrasya tasmiñ śūle papāta ha. bhinnaḥ śaktyā mahāñ śūlo nipapāta gatadyutiḥ.

निर्बिभेद ततो बाणैर् हयान् अस्य महाजवान्। रामस् तीक्ष्णैर् महावेगैर् वज्रकल्पैः शितैः शरैः।

nirbibheda tato bāṇair hayān asya mahājavān. rāmas tīkṣṇair mahāvegair vajrakalpaiḥ śitaiḥ śaraiḥ.

निर्बिभेदोरसि तदा रावणं निशितैः शरैः। राघवः परमायत्तो ललाटे पत्रिभिस् त्रिभिः।

nirbibhedorasi tadā rāvaṇaṃ niśitaiḥ śaraiḥ. rāghavaḥ paramāyatto lalāṭe patribhis tribhiḥ.

स शरैर् भिन्नसर्वाङ्गो गात्रप्रस्रुतशोणितः। राक्षसेन्द्रः समूहस्थः फुल्लाशोक इवाबभौ।

sa śarair bhinnasarvāṅgo gātraprasrutaśoṇitaḥ. rākṣasendraḥ samūhasthaḥ phullāśoka ivābabhau.

स रामबाणैर् अतिविद्धगात्रो निशाचरेन्द्रः क्षतजार्द्रगात्रः। जगाम खेदं च समाजमध्ये क्रोधं च चक्रे सुभृशं तदानीम्।

sa rāmabāṇair atividdhagātro niśācarendraḥ kṣatajārdragātraḥ. jagāma khedaṃ ca samājamadhye krodhaṃ ca cakre subhṛśaṃ tadānīm.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...