रामायण 6.92 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 92→

[rm-6-92] • 30 श्लोकाः

स तु तेन तदा क्रोधात् काकुत्स्थेनार्दितो रणे। रावणः समरश्लाघी महाक्रोधम् उपागमत्।

sa tu tena tadā krodhāt kākutsthenārdito raṇe. rāvaṇaḥ samaraślāghī mahākrodham upāgamat.

स दीप्तनयनो रोषाच् चापम् आयम्य वीर्यवान्। अभ्यर्दयत् सुसंक्रुद्धो राघवं परमाहवे।

sa dīptanayano roṣāc cāpam āyamya vīryavān. abhyardayat susaṃkruddho rāghavaṃ paramāhave.

बाणधारासहस्रैस् तु स तोयद इवाम्बरात्। राघवं रावणो बाणैस् तटाकम् इव पूरयत्।

bāṇadhārāsahasrais tu sa toyada ivāmbarāt. rāghavaṃ rāvaṇo bāṇais taṭākam iva pūrayat.

पूरितः शरजालेन धनुर्मुक्तेन संयुगे। महागिरिर् इवाकम्प्यः काकुस्थो न प्रकम्पते।

pūritaḥ śarajālena dhanurmuktena saṃyuge. mahāgirir ivākampyaḥ kākustho na prakampate.

स शरैः शरजालानि वारयन् समरे स्थितः। गभस्तीन् इव सूर्यस्य प्रतिजग्राह वीर्यवान्।

sa śaraiḥ śarajālāni vārayan samare sthitaḥ. gabhastīn iva sūryasya pratijagrāha vīryavān.

ततः शरसहस्राणि क्षिप्रहस्तो निशाचरः। निजघानोरसि क्रुद्धो राघवस्य महात्मनः।

tataḥ śarasahasrāṇi kṣiprahasto niśācaraḥ. nijaghānorasi kruddho rāghavasya mahātmanaḥ.

स शोणितसमादिग्धः समरे लक्ष्मणाग्रजः। दृष्टः फुल्ल इवारण्ये सुमहान् किंशुकद्रुमः।

sa śoṇitasamādigdhaḥ samare lakṣmaṇāgrajaḥ. dṛṣṭaḥ phulla ivāraṇye sumahān kiṃśukadrumaḥ.

शराभिघातसंरब्धः सो ऽपि जग्राह सायकान्। काकुत्स्थः सुमहातेजा युगान्तादित्यवर्चसः।

śarābhighātasaṃrabdhaḥ so 'pi jagrāha sāyakān. kākutsthaḥ sumahātejā yugāntādityavarcasaḥ.

ततो ऽन्योन्यं सुसंरब्धाव् उभौ तौ रामरावणौ। शरान्धकारे समरे नोपालक्षयतां तदा।

tato 'nyonyaṃ susaṃrabdhāv ubhau tau rāmarāvaṇau. śarāndhakāre samare nopālakṣayatāṃ tadā.

ततः क्रोधसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः। उवाच रावणं वीरः प्रहस्य परुषं वचः।

tataḥ krodhasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ. uvāca rāvaṇaṃ vīraḥ prahasya paruṣaṃ vacaḥ.

मम भार्या जनस्थानाद् अज्ञानाद् राक्षसाधम। हृता ते विवशा यस्मात् तस्मात् त्वं नासि वीर्यवान्।

mama bhāryā janasthānād ajñānād rākṣasādhama. hṛtā te vivaśā yasmāt tasmāt tvaṃ nāsi vīryavān.

मया विरहितां दीनां वर्तमानां महावने। वैदेहीं प्रसभं हृत्वा शूरो ऽहम् इति मन्यसे।

mayā virahitāṃ dīnāṃ vartamānāṃ mahāvane. vaidehīṃ prasabhaṃ hṛtvā śūro 'ham iti manyase.

स्त्रीषु शूर विनाथासु परदाराभिमर्शके। कृत्वा कापुरुषं कर्म शूरो ऽहम् इति मन्यसे।

strīṣu śūra vināthāsu paradārābhimarśake. kṛtvā kāpuruṣaṃ karma śūro 'ham iti manyase.

भिन्नमर्याद निर्लज्ज चारित्रेष्व् अनवस्थित। दर्पान् मृत्युम् उपादाय शूरो ऽहम् इति मन्यसे।

bhinnamaryāda nirlajja cāritreṣv anavasthita. darpān mṛtyum upādāya śūro 'ham iti manyase.

शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च। श्लाघनीयं यशस्यं च कृतं कर्म महत् त्वया।

śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca. ślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kṛtaṃ karma mahat tvayā.

उत्सेकेनाभिपन्नस्य गर्हितस्याहितस्य च। कर्मणः प्राप्नुहीदानीं तस्याद्य सुमहत् फलम्।

utsekenābhipannasya garhitasyāhitasya ca. karmaṇaḥ prāpnuhīdānīṃ tasyādya sumahat phalam.

शूरो ऽहम् इति चात्मानम् अवगच्छसि दुर्मते। नैव लज्जास्ति ते सीतां चोरवद् व्यपकर्षतः।

śūro 'ham iti cātmānam avagacchasi durmate. naiva lajjāsti te sītāṃ coravad vyapakarṣataḥ.

यदि मत्संनिधौ सीता धर्षिता स्यात् त्वया बलात्। भ्रातरं तु खरं पश्येस् तदा मत्सायकैर् हतः।

yadi matsaṃnidhau sītā dharṣitā syāt tvayā balāt. bhrātaraṃ tu kharaṃ paśyes tadā matsāyakair hataḥ.

दिष्ट्यासि मम दुष्टात्मंश् चक्षुर्विषयम् आगतः। अद्य त्वां सायकैस् तीक्ष्णैर् नयामि यमसादनम्।

diṣṭyāsi mama duṣṭātmaṃś cakṣurviṣayam āgataḥ. adya tvāṃ sāyakais tīkṣṇair nayāmi yamasādanam.

अद्य ते मच्छरैश् छिन्नं शिरो ज्वलितकुण्डलम्। क्रव्यादा व्यपकर्षन्तु विकीर्णं रणपांसुषु।

adya te maccharaiś chinnaṃ śiro jvalitakuṇḍalam. kravyādā vyapakarṣantu vikīrṇaṃ raṇapāṃsuṣu.

निपत्योरसि गृध्रास् ते क्षितौ क्षिप्तस्य रावण। पिबन्तु रुधिरं तर्षाद् बाणशल्यान्तरोथितम्।

nipatyorasi gṛdhrās te kṣitau kṣiptasya rāvaṇa. pibantu rudhiraṃ tarṣād bāṇaśalyāntarothitam.

अद्य मद्बाणाभिन्नस्य गतासोः पतितस्य ते। कर्षन्त्व् अन्त्राणि पतगा गरुत्मन्त इवोरगान्।

adya madbāṇābhinnasya gatāsoḥ patitasya te. karṣantv antrāṇi patagā garutmanta ivoragān.

इत्य् एवं स वदन् वीरो रामः शत्रुनिबर्हणः। राक्षसेन्द्रं समीपस्थं शरवर्षैर् अवाकिरत्।

ity evaṃ sa vadan vīro rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ. rākṣasendraṃ samīpasthaṃ śaravarṣair avākirat.

बभूव द्विगुणं वीर्यं बलं हर्षश् च संयुगे। रामस्यास्त्रबलं चैव शत्रोर् निधनकाङ्क्षिणः।

babhūva dviguṇaṃ vīryaṃ balaṃ harṣaś ca saṃyuge. rāmasyāstrabalaṃ caiva śatror nidhanakāṅkṣiṇaḥ.

प्रादुर्बभूवुर् अस्त्राणि सर्वाणि विदितात्मनः। प्रहर्षाच् च महातेजाः शीघ्रहस्ततरो ऽभवत्।

prādurbabhūvur astrāṇi sarvāṇi viditātmanaḥ. praharṣāc ca mahātejāḥ śīghrahastataro 'bhavat.

शुभान्य् एतानि चिह्नानि विज्ञायात्मगतानि सः। भूय एवार्दयद् रामो रावणं राक्षसान्तकृत्।

śubhāny etāni cihnāni vijñāyātmagatāni saḥ. bhūya evārdayad rāmo rāvaṇaṃ rākṣasāntakṛt.

हरीणां चाश्मनिकरैः शरवर्षैश् च राघवात्। हन्यमानो दशग्रीवो विघूर्णहृदयो ऽभवत्।

harīṇāṃ cāśmanikaraiḥ śaravarṣaiś ca rāghavāt. hanyamāno daśagrīvo vighūrṇahṛdayo 'bhavat.

यदा च शस्त्रं नारेभे न व्यकर्षच् छरासनम्। नास्य प्रत्यकरोद् वीर्यं विक्लवेनान्तरात्मना।

yadā ca śastraṃ nārebhe na vyakarṣac charāsanam. nāsya pratyakarod vīryaṃ viklavenāntarātmanā.

क्षिप्ताश् चापि शरास् तेन शस्त्राणि विविधानि च। न रणार्थाय वर्तन्ते मृत्युकाले ऽभिवर्ततः।

kṣiptāś cāpi śarās tena śastrāṇi vividhāni ca. na raṇārthāya vartante mṛtyukāle 'bhivartataḥ.

सूतस् तु रथनेतास्य तदवस्थं निरीक्ष्य तम्। शनैर् युद्धाद् असंभान्तो रथं तस्यापवाहयत्।

sūtas tu rathanetāsya tadavasthaṃ nirīkṣya tam. śanair yuddhād asaṃbhānto rathaṃ tasyāpavāhayat.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...