रामायण 6.90 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 90→

[rm-6-90] • 33 श्लोकाः

लक्ष्मणेन तु तद् वाक्यम् उक्तं श्रुत्वा स राघवः। रावणाय शरान् घोरान् विससर्ज चमूमुखे।

lakṣmaṇena tu tad vākyam uktaṃ śrutvā sa rāghavaḥ. rāvaṇāya śarān ghorān visasarja camūmukhe.

दशग्रीवो रथस्थस् तु रामं वज्रोपमैः शरैः। आजघान महाघोरैर् धाराभिर् इव तोयदः।

daśagrīvo rathasthas tu rāmaṃ vajropamaiḥ śaraiḥ. ājaghāna mahāghorair dhārābhir iva toyadaḥ.

दीप्तपावकसंकाशैः शरैः काञ्चनभूषणैः। निर्बिभेद रणे रामो दशग्रीवं समाहितः।

dīptapāvakasaṃkāśaiḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ. nirbibheda raṇe rāmo daśagrīvaṃ samāhitaḥ.

भूमिस्थितस्य रामस्य रथस्थस्य च रक्षसः। न समं युद्धम् इत्य् आहुर् देवगन्धर्वदानवाः।

bhūmisthitasya rāmasya rathasthasya ca rakṣasaḥ. na samaṃ yuddham ity āhur devagandharvadānavāḥ.

ततः काञ्चनचित्राङ्गः किंकिणीशतभूषितः। तरुणादित्यसंकाशो वैदूर्यमयकूबरः।

tataḥ kāñcanacitrāṅgaḥ kiṃkiṇīśatabhūṣitaḥ. taruṇādityasaṃkāśo vaidūryamayakūbaraḥ.

सदश्वैः काञ्चनापीडैर् युक्तः श्वेतप्रकीर्णकैः। हरिभिः सूर्यसंकाशैर् हेमजालविभूषितैः।

sadaśvaiḥ kāñcanāpīḍair yuktaḥ śvetaprakīrṇakaiḥ. haribhiḥ sūryasaṃkāśair hemajālavibhūṣitaiḥ.

रुक्मवेणुध्वजः श्रीमान् देवराजरथो वरः। अभ्यवर्तत काकुत्स्थम् अवतीर्य त्रिविष्टपात्।

rukmaveṇudhvajaḥ śrīmān devarājaratho varaḥ. abhyavartata kākutstham avatīrya triviṣṭapāt.

अब्रवीच् च तदा रामं सप्रतोदो रथे स्थितः। प्राञ्जलिर् मातलिर् वाक्यं सहस्राक्षस्य सारथिः।

abravīc ca tadā rāmaṃ sapratodo rathe sthitaḥ. prāñjalir mātalir vākyaṃ sahasrākṣasya sārathiḥ.

सहस्राक्षेण काकुत्स्थ रथो ऽयं विजयाय ते। दत्तस् तव महासत्त्व श्रीमाञ् शत्रुनिबर्हणः।

sahasrākṣeṇa kākutstha ratho 'yaṃ vijayāya te. dattas tava mahāsattva śrīmāñ śatrunibarhaṇaḥ.

इदम् ऐन्द्रं महच्चापं कवचं चाग्निसंनिभम्। शराश् चादित्यसंकाशाः शक्तिश् च विमला शिताः।

idam aindraṃ mahaccāpaṃ kavacaṃ cāgnisaṃnibham. śarāś cādityasaṃkāśāḥ śaktiś ca vimalā śitāḥ.

आरुह्येमं रथं वीर राक्षसं जहि रावणम्। मया सारथिना राम महेन्द्र इव दानवान्।

āruhyemaṃ rathaṃ vīra rākṣasaṃ jahi rāvaṇam. mayā sārathinā rāma mahendra iva dānavān.

इत्य् उक्तः स परिक्रम्य रथं तम् अभिवाद्य च। आरुरोह तदा रामो लोकांल् लक्ष्म्या विराजयन्।

ity uktaḥ sa parikramya rathaṃ tam abhivādya ca. āruroha tadā rāmo lokāṃl lakṣmyā virājayan.

तद् बभूवाद्भुतं युद्धं द्वैरथं लोमहर्षणम्। रामस्य च महाबाहो रावणस्य च रक्षसः।

tad babhūvādbhutaṃ yuddhaṃ dvairathaṃ lomaharṣaṇam. rāmasya ca mahābāho rāvaṇasya ca rakṣasaḥ.

स गान्धर्वेण गान्धर्वं दैवं दैवेन राघवः। अस्त्रं राक्षसराजस्य जघान परमास्त्रवित्।

sa gāndharveṇa gāndharvaṃ daivaṃ daivena rāghavaḥ. astraṃ rākṣasarājasya jaghāna paramāstravit.

अस्त्रं तु परमं घोरं राक्षसं राकसाधिपः। ससर्ज परमक्रुद्धः पुनर् एव निशाचरः।

astraṃ tu paramaṃ ghoraṃ rākṣasaṃ rākasādhipaḥ. sasarja paramakruddhaḥ punar eva niśācaraḥ.

ते रावणधनुर्मुक्ताः शराः काञ्चनभूषणाः। अभ्यवर्तन्त काकुत्स्थं सर्पा भूत्वा महाविषाः।

te rāvaṇadhanurmuktāḥ śarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ. abhyavartanta kākutsthaṃ sarpā bhūtvā mahāviṣāḥ.

ते दीप्तवदना दीप्तं वमन्तो ज्वलनं मुखैः। रामम् एवाभ्यवर्तन्त व्यादितास्या भयानकाः।

te dīptavadanā dīptaṃ vamanto jvalanaṃ mukhaiḥ. rāmam evābhyavartanta vyāditāsyā bhayānakāḥ.

तैर् वासुकिसमस्पर्शैर् दीप्तभोगैर् महाविषैः। दिशश् च संतताः सर्वाः प्रदिशश् च समावृताः।

tair vāsukisamasparśair dīptabhogair mahāviṣaiḥ. diśaś ca saṃtatāḥ sarvāḥ pradiśaś ca samāvṛtāḥ.

तान् दृष्ट्वा पन्नगान् रामः समापतत आहवे। अस्त्रं गारुत्मतं घोरं प्रादुश्चक्रे भयावहम्।

tān dṛṣṭvā pannagān rāmaḥ samāpatata āhave. astraṃ gārutmataṃ ghoraṃ prāduścakre bhayāvaham.

ते राघवधनुर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिखिप्रभाः। सुपर्णाः काञ्चना भूत्वा विचेरुः सर्पशत्रवः।

te rāghavadhanurmuktā rukmapuṅkhāḥ śikhiprabhāḥ. suparṇāḥ kāñcanā bhūtvā viceruḥ sarpaśatravaḥ.

ते तान् सर्वाञ् शराञ् जघ्नुः सर्परूपान् महाजवान्। सुपर्णरूपा रामस्य विशिखाः कामरूपिणः।

te tān sarvāñ śarāñ jaghnuḥ sarparūpān mahājavān. suparṇarūpā rāmasya viśikhāḥ kāmarūpiṇaḥ.

अस्त्रे प्रतिहते क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः। अभ्यवर्षत् तदा रामं घोराभिः शरवृष्टिभिः।

astre pratihate kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ. abhyavarṣat tadā rāmaṃ ghorābhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ.

ततः शरसहस्रेण रामम् अक्लिष्टकारिणम्। अर्दयित्वा शरौघेण मातलिं प्रत्यविध्यत।

tataḥ śarasahasreṇa rāmam akliṣṭakāriṇam. ardayitvā śaraugheṇa mātaliṃ pratyavidhyata.

पातयित्वा रथोपस्थे रथात् केतुं च काञ्चनम्। ऐन्द्रान् अभिजघानाश्वाञ् शरजालेन रावणः।

pātayitvā rathopasthe rathāt ketuṃ ca kāñcanam. aindrān abhijaghānāśvāñ śarajālena rāvaṇaḥ.

विषेदुर् देवगन्धर्वा दानवाश् चारणैः सह। रामम् आर्तं तदा दृष्ट्वा सिद्धाश् च परमर्षयः।

viṣedur devagandharvā dānavāś cāraṇaiḥ saha. rāmam ārtaṃ tadā dṛṣṭvā siddhāś ca paramarṣayaḥ.

व्यथिता वानरेन्द्राश् च बभूवुः सविभीषणाः। रामचन्द्रमसं दृष्ट्वा ग्रस्तं रावणराहुणा।

vyathitā vānarendrāś ca babhūvuḥ savibhīṣaṇāḥ. rāmacandramasaṃ dṛṣṭvā grastaṃ rāvaṇarāhuṇā.

प्राजापत्यं च नक्षत्रं रोहिणीं शशिनः प्रियाम्। समाक्रम्य बुधस् तस्थौ प्रजानाम् अशुभावहः।

prājāpatyaṃ ca nakṣatraṃ rohiṇīṃ śaśinaḥ priyām. samākramya budhas tasthau prajānām aśubhāvahaḥ.

सधूमपरिवृत्तोर्मिः प्रज्वलन्न् इव सागरः। उत्पपात तदा क्रुद्धः स्पृशन्न् इव दिवाकरम्।

sadhūmaparivṛttormiḥ prajvalann iva sāgaraḥ. utpapāta tadā kruddhaḥ spṛśann iva divākaram.

शस्त्रवर्णः सुपरुषो मन्दरश्मिर् दिवाकरः। अदृश्यत कबन्धाङ्गः संसक्तो धूमकेतुना।

śastravarṇaḥ suparuṣo mandaraśmir divākaraḥ. adṛśyata kabandhāṅgaḥ saṃsakto dhūmaketunā.

कोसलानां च नक्षत्रं व्यक्तम् इन्द्राग्निदैवतम्। आक्रम्याङ्गारकस् तस्थौ विशाखाम् अपि चाम्बरे।

kosalānāṃ ca nakṣatraṃ vyaktam indrāgnidaivatam. ākramyāṅgārakas tasthau viśākhām api cāmbare.

दशास्यो विंशतिभुजः प्रगृहीतशरासनः। अदृश्यत दशग्रीवो मैनाक इव पर्वतः।

daśāsyo viṃśatibhujaḥ pragṛhītaśarāsanaḥ. adṛśyata daśagrīvo maināka iva parvataḥ.

निरस्यमानो रामस् तु दशग्रीवेण रक्षसा। नाशकद् अभिसंधातुं सायकान् रणमूर्धनि।

nirasyamāno rāmas tu daśagrīveṇa rakṣasā. nāśakad abhisaṃdhātuṃ sāyakān raṇamūrdhani.

स कृत्वा भ्रुकुटीं क्रुद्धः किं चित् संरक्तलोचनः। जगाम सुमहाक्रोधं निर्दहन्न् इव चक्षुषा।

sa kṛtvā bhrukuṭīṃ kruddhaḥ kiṃ cit saṃraktalocanaḥ. jagāma sumahākrodhaṃ nirdahann iva cakṣuṣā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...