रामायण 6.86 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 86→

[rm-6-86] • 23 श्लोकाः

महोदरे तु निहते महापार्श्वो महाबलः। अङ्गदस्य चमूं भीमां क्षोभयाम् आस सायकैः।

mahodare tu nihate mahāpārśvo mahābalaḥ. aṅgadasya camūṃ bhīmāṃ kṣobhayām āsa sāyakaiḥ.

स वानराणां मुख्यानाम् उत्तमाङ्गानि सर्वशः। पातयाम् आस कायेभ्यः फलं वृन्ताद् इवानिलः।

sa vānarāṇāṃ mukhyānām uttamāṅgāni sarvaśaḥ. pātayām āsa kāyebhyaḥ phalaṃ vṛntād ivānilaḥ.

केषां चिद् इषुभिर् बाहून् स्कन्धांश् चिछेद राक्षसः। वानराणां सुसंक्रुद्धः पार्श्वं केषां व्यदारयत्।

keṣāṃ cid iṣubhir bāhūn skandhāṃś cicheda rākṣasaḥ. vānarāṇāṃ susaṃkruddhaḥ pārśvaṃ keṣāṃ vyadārayat.

ते ऽर्दिता बाणवर्षेण महापार्श्वेन वानराः। विषादविमुखाः सर्वे बभूवुर् गतचेतसः।

te 'rditā bāṇavarṣeṇa mahāpārśvena vānarāḥ. viṣādavimukhāḥ sarve babhūvur gatacetasaḥ.

निरीक्ष्य बलम् उद्विग्नम् अङ्गदो राक्षसार्दितम्। वेगं चक्रे महाबाहुः समुद्र इव पर्वणि।

nirīkṣya balam udvignam aṅgado rākṣasārditam. vegaṃ cakre mahābāhuḥ samudra iva parvaṇi.

आयसं परिघं गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम्। समरे वानरश्रेष्ठो महापार्श्वे न्यपातयत्।

āyasaṃ parighaṃ gṛhya sūryaraśmisamaprabham. samare vānaraśreṣṭho mahāpārśve nyapātayat.

स तु तेन प्रहारेण महापार्श्वो विचेतनः। ससूतः स्यन्दनात् तस्माद् विसंज्ञः प्रापतद् भुवि।

sa tu tena prahāreṇa mahāpārśvo vicetanaḥ. sasūtaḥ syandanāt tasmād visaṃjñaḥ prāpatad bhuvi.

सर्क्षराजस् तु तेजस्वी नीलाञ्जनचयोपमः। निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वाद् यूथान् मेघसंनिभात्।

sarkṣarājas tu tejasvī nīlāñjanacayopamaḥ. niṣpatya sumahāvīryaḥ svād yūthān meghasaṃnibhāt.

प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः स विपुलां शिलाम्। अश्वाञ् जघान तरसा स्यन्दनं च बभञ्ज तम्।

pragṛhya giriśṛṅgābhāṃ kruddhaḥ sa vipulāṃ śilām. aśvāñ jaghāna tarasā syandanaṃ ca babhañja tam.

मुहूर्ताल् लब्धसंज्ञस् तु महापार्श्वो महाबलः। अङ्गदं बहुभिर् बाणैर् भूयस् तं प्रत्यविध्यत।

muhūrtāl labdhasaṃjñas tu mahāpārśvo mahābalaḥ. aṅgadaṃ bahubhir bāṇair bhūyas taṃ pratyavidhyata.

जाम्बवन्तं त्रिभिर् बाणैर् आजघान स्तनान्तरे। ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः।

jāmbavantaṃ tribhir bāṇair ājaghāna stanāntare. ṛkṣarājaṃ gavākṣaṃ ca jaghāna bahubhiḥ śaraiḥ.

गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ। जग्राह परिघं घोरम् अङ्गदः क्रोधमूर्छितः।

gavākṣaṃ jāmbavantaṃ ca sa dṛṣṭvā śarapīḍitau. jagrāha parighaṃ ghoram aṅgadaḥ krodhamūrchitaḥ.

तस्याङ्गदः प्रकुपितो राक्षसस्य तम् आयसं। दूरस्थितस्य परिघं रविरश्मिसमप्रभम्।

tasyāṅgadaḥ prakupito rākṣasasya tam āyasaṃ. dūrasthitasya parighaṃ raviraśmisamaprabham.

द्वाभ्यां भुजाभ्यां संगृह्य भ्रामयित्वा च वेगवान्। महापार्श्वाय चिक्षेप वधार्थं वालिनः सुतः।

dvābhyāṃ bhujābhyāṃ saṃgṛhya bhrāmayitvā ca vegavān. mahāpārśvāya cikṣepa vadhārthaṃ vālinaḥ sutaḥ.

स तु क्षिप्तो बलवता परिघस् तस्य रक्षसः। धनुश् च सशरं हस्ताच् छिरस्त्रं चाप्य् अपातयत्।

sa tu kṣipto balavatā parighas tasya rakṣasaḥ. dhanuś ca saśaraṃ hastāc chirastraṃ cāpy apātayat.

तं समासाद्य वेगेन वालिपुत्रः प्रतापवान्। तलेनाभ्यहनत् क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले।

taṃ samāsādya vegena vāliputraḥ pratāpavān. talenābhyahanat kruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale.

स तु क्रुद्धो महावेगो महापार्श्वो महाद्युतिः। करेणैकेन जग्राह सुमहान्तं परश्वधम्।

sa tu kruddho mahāvego mahāpārśvo mahādyutiḥ. kareṇaikena jagrāha sumahāntaṃ paraśvadham.

तं तैलधौतं विमलं शैलसारमयं दृढम्। राक्षसः परमक्रुद्धो वालिपुत्रे न्यपातयत्।

taṃ tailadhautaṃ vimalaṃ śailasāramayaṃ dṛḍham. rākṣasaḥ paramakruddho vāliputre nyapātayat.

तेन वामांसफलके भृशं प्रत्यवपातितम्। अङ्गदो मोक्षयाम् आस सरोषः स परश्वधम्।

tena vāmāṃsaphalake bhṛśaṃ pratyavapātitam. aṅgado mokṣayām āsa saroṣaḥ sa paraśvadham.

स वीरो वज्रसंकाशम् अङ्गदो मुष्टिम् आत्मनः। संवर्तयन् सुसंक्रुद्धः पितुस् तुल्यपराक्रमः।

sa vīro vajrasaṃkāśam aṅgado muṣṭim ātmanaḥ. saṃvartayan susaṃkruddhaḥ pitus tulyaparākramaḥ.

राक्षसस्य स्तनाभ्याशे मर्मज्ञो हृदयं प्रति। इन्द्राशनिसमस्पर्शं स मुष्टिं विन्यपातयत्।

rākṣasasya stanābhyāśe marmajño hṛdayaṃ prati. indrāśanisamasparśaṃ sa muṣṭiṃ vinyapātayat.

तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे। पफाल हृदयं चाशु स पपात हतो भुवि।

tena tasya nipātena rākṣasasya mahāmṛdhe. paphāla hṛdayaṃ cāśu sa papāta hato bhuvi.

तस्मिन् निपतिते भूमौ तत् सैन्यं संप्रचुक्षुभे। अभवच् च महान् क्रोधः समरे रावणस्य तु।

tasmin nipatite bhūmau tat sainyaṃ saṃpracukṣubhe. abhavac ca mahān krodhaḥ samare rāvaṇasya tu.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...