रामायण 6.85 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 85→

[rm-6-85] • 29 श्लोकाः

हन्यमाने बले तूर्णम् अन्योन्यं ते महामृधे। सरसीव महाघर्मे सूपक्षीणे बभूवतुः।

hanyamāne bale tūrṇam anyonyaṃ te mahāmṛdhe. sarasīva mahāgharme sūpakṣīṇe babhūvatuḥ.

स्वबलस्य विघातेन विरूपाक्षवधेन च। बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।

svabalasya vighātena virūpākṣavadhena ca. babhūva dviguṇaṃ kruddho rāvaṇo rākṣasādhipaḥ.

प्रक्षीणं तु बलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः। बभूवास्य व्यथा युद्धे प्रेक्ष्य दैवविपर्ययम्।

prakṣīṇaṃ tu balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ valīmukhaiḥ. babhūvāsya vyathā yuddhe prekṣya daivaviparyayam.

उवाच च समीपस्थं महोदरम् अरिंदमम्। अस्मिन् काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता।

uvāca ca samīpasthaṃ mahodaram ariṃdamam. asmin kāle mahābāho jayāśā tvayi me sthitā.

जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम्। भर्तृपिण्डस्य कालो ऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम्।

jahi śatrucamūṃ vīra darśayādya parākramam. bhartṛpiṇḍasya kālo 'yaṃ nirveṣṭuṃ sādhu yudhyatām.

एवम् उक्तस् तथेत्य् उक्त्वा राक्षसेन्द्रं महोदरः। प्रविवेशारिसेनां स पतंग इव पावकम्।

evam uktas tathety uktvā rākṣasendraṃ mahodaraḥ. praviveśārisenāṃ sa pataṃga iva pāvakam.

ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः। भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः।

tataḥ sa kadanaṃ cakre vānarāṇāṃ mahābalaḥ. bhartṛvākyena tejasvī svena vīryeṇa coditaḥ.

प्रभग्नां समरे दृष्ट्वा वानराणां महाचमूम्। अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरम् अनन्तरम्।

prabhagnāṃ samare dṛṣṭvā vānarāṇāṃ mahācamūm. abhidudrāva sugrīvo mahodaram anantaram.

प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्। चिक्षेप च महातेजास् तद् वधाय हरीश्वरः।

pragṛhya vipulāṃ ghorāṃ mahīdharasamāṃ śilām. cikṣepa ca mahātejās tad vadhāya harīśvaraḥ.

ताम् आपतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः। असंभ्रान्तस् ततो बाणैर् निर्बिभेद दुरासदाम्।

tām āpatantīṃ sahasā śilāṃ dṛṣṭvā mahodaraḥ. asaṃbhrāntas tato bāṇair nirbibheda durāsadām.

रक्षसा तेन बाणौघैर् निकृत्ता सा सहस्रधा। निपपात शिला भूमौ गृध्रचक्रम् इवाकुलम्।

rakṣasā tena bāṇaughair nikṛttā sā sahasradhā. nipapāta śilā bhūmau gṛdhracakram ivākulam.

तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्छितः। सालम् उत्पाट्य चिक्षेप रक्षसे रणमूर्धनि। शरैश् च विददारैनं शूरः परपुरंजयः।

tāṃ tu bhinnāṃ śilāṃ dṛṣṭvā sugrīvaḥ krodhamūrchitaḥ. sālam utpāṭya cikṣepa rakṣase raṇamūrdhani. śaraiś ca vidadārainaṃ śūraḥ parapuraṃjayaḥ.

स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि। आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्। परिघाग्रेण वेगेन जघानास्य हयोत्तमान्।

sa dadarśa tataḥ kruddhaḥ parighaṃ patitaṃ bhuvi. āvidhya tu sa taṃ dīptaṃ parighaṃ tasya darśayan. parighāgreṇa vegena jaghānāsya hayottamān.

तस्माद् धतहयाद् वीरः सो ऽवप्लुत्य महारथात्। गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसो ऽथ महोदरः।

tasmād dhatahayād vīraḥ so 'vaplutya mahārathāt. gadāṃ jagrāha saṃkruddho rākṣaso 'tha mahodaraḥ.

गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः। नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाव् इव सविद्युतौ।

gadāparighahastau tau yudhi vīrau samīyatuḥ. nardantau govṛṣaprakhyau ghanāv iva savidyutau.

आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः। पपात स गदोद्भिन्नः परिघस् तस्य भूतले।

ājaghāna gadāṃ tasya parigheṇa harīśvaraḥ. papāta sa gadodbhinnaḥ parighas tasya bhūtale.

ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्। आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम्।

tato jagrāha tejasvī sugrīvo vasudhātalāt. āyasaṃ musalaṃ ghoraṃ sarvato hemabhūṣitam.

तं समुद्यम्य चिक्षेप सो ऽप्य् अन्यां व्याक्षिपद् गदाम्। भिन्नाव् अन्योन्यम् आसाद्य पेततुर् धरणीतले।

taṃ samudyamya cikṣepa so 'py anyāṃ vyākṣipad gadām. bhinnāv anyonyam āsādya petatur dharaṇītale.

ततो भग्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः। तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताव् इव हुताशनौ।

tato bhagnapraharaṇau muṣṭibhyāṃ tau samīyatuḥ. tejobalasamāviṣṭau dīptāv iva hutāśanau.

जघ्नतुस् तौ तदान्योन्यं नेदतुश् च पुनः पुनः। तलैश् चान्योन्यम् आहत्य पेततुर् धरणीतले।

jaghnatus tau tadānyonyaṃ nedatuś ca punaḥ punaḥ. talaiś cānyonyam āhatya petatur dharaṇītale.

उत्पेततुस् ततस् तूर्णं जघ्नतुश् च परस्परम्। भुजैश् चिक्षेपतुर् वीराव् अन्योन्यम् अपराजितौ।

utpetatus tatas tūrṇaṃ jaghnatuś ca parasparam. bhujaiś cikṣepatur vīrāv anyonyam aparājitau.

आजहार तदा खड्गम् अदूरपरिवर्तिनम्। राक्षसश् चर्मणा सार्धं महावेगो महोदरः।

ājahāra tadā khaḍgam adūraparivartinam. rākṣasaś carmaṇā sārdhaṃ mahāvego mahodaraḥ.

तथैव च महाखड्गं चर्मणा पतितं सह। जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः।

tathaiva ca mahākhaḍgaṃ carmaṇā patitaṃ saha. jagrāha vānaraśreṣṭhaḥ sugrīvo vegavattaraḥ.

तौ तु रोषपरीताङ्गौ नर्दन्ताव् अभ्यधावताम्। उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ।

tau tu roṣaparītāṅgau nardantāv abhyadhāvatām. udyatāsī raṇe hṛṣṭau yudhi śastraviśāradau.

दक्षिणं मण्डलं चोभौ तौ तूर्णं संपरीयतुः। अन्योन्यम् अभिसंक्रुद्धौ जये प्रणिहिताव् उभौ।

dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ cobhau tau tūrṇaṃ saṃparīyatuḥ. anyonyam abhisaṃkruddhau jaye praṇihitāv ubhau.

स तु शूरो महावेगो वीर्यश्लाघी महोदरः। महाचर्मणि तं खड्गं पातयाम् आस दुर्मतिः।

sa tu śūro mahāvego vīryaślāghī mahodaraḥ. mahācarmaṇi taṃ khaḍgaṃ pātayām āsa durmatiḥ.

लग्नम् उत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः। जहार सशिरस् त्राणं कुण्डलोपहितं शिरः।

lagnam utkarṣataḥ khaḍgaṃ khaḍgena kapikuñjaraḥ. jahāra saśiras trāṇaṃ kuṇḍalopahitaṃ śiraḥ.

निकृत्तशिरसस् तस्य पतितस्य महीतले। तद् बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न तिष्ठति।

nikṛttaśirasas tasya patitasya mahītale. tad balaṃ rākṣasendrasya dṛṣṭvā tatra na tiṣṭhati.

हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः। चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश् च राघवः।

hatvā taṃ vānaraiḥ sārdhaṃ nanāda mudito hariḥ. cukrodha ca daśagrīvo babhau hṛṣṭaś ca rāghavaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...