रामायण 6.82 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 82→

[rm-6-82] • 39 श्लोकाः

तानि नागसहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्। रथानां चाग्निवर्णानां सध्वजानां सहस्रशः।

tāni nāgasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām. rathānāṃ cāgnivarṇānāṃ sadhvajānāṃ sahasraśaḥ.

राक्षसानां सहस्राणि गदापरिघयोधिनाम्। काञ्चनध्वजचित्राणां शूराणां कामरूपिणाम्।

rākṣasānāṃ sahasrāṇi gadāparighayodhinām. kāñcanadhvajacitrāṇāṃ śūrāṇāṃ kāmarūpiṇām.

निहतानि शरैस् तीक्ष्णैस् तप्तकाञ्चनभूषणैः। रावणेन प्रयुक्तानि रामेणाक्लिष्टकर्मणा।

nihatāni śarais tīkṣṇais taptakāñcanabhūṣaṇaiḥ. rāvaṇena prayuktāni rāmeṇākliṣṭakarmaṇā.

दृष्ट्वा श्रुत्वा च संभ्रान्ता हतशेषा निशाचराः। राक्षस्यश् च समागम्य दीनाश् चिन्तापरिप्लुताः।

dṛṣṭvā śrutvā ca saṃbhrāntā hataśeṣā niśācarāḥ. rākṣasyaś ca samāgamya dīnāś cintāpariplutāḥ.

विधवा हतपुत्राश् च क्रोशन्त्यो हतबान्धवाः। राक्षस्यः सह संगम्य दुःखार्ताः पर्यदेवयन्।

vidhavā hataputrāś ca krośantyo hatabāndhavāḥ. rākṣasyaḥ saha saṃgamya duḥkhārtāḥ paryadevayan.

कथं शूर्पणखा वृद्धा कराला निर्णतोदरी। आससाद वने रामं कन्दर्पम् इव रूपिणम्।

kathaṃ śūrpaṇakhā vṛddhā karālā nirṇatodarī. āsasāda vane rāmaṃ kandarpam iva rūpiṇam.

सुकुमारं महासत्त्वं सर्वभूतहिते रतम्। तं दृष्ट्वा लोकवध्या सा हीनरूपा प्रकामिता।

sukumāraṃ mahāsattvaṃ sarvabhūtahite ratam. taṃ dṛṣṭvā lokavadhyā sā hīnarūpā prakāmitā.

कथं सर्वगुणैर् हीना गुणवन्तं महौजसं। सुमुखं दुर्मुखी रामं कामयाम् आस राक्षसी।

kathaṃ sarvaguṇair hīnā guṇavantaṃ mahaujasaṃ. sumukhaṃ durmukhī rāmaṃ kāmayām āsa rākṣasī.

जनस्यास्याल्पभाग्यत्वात् पलिनी श्वेतमूर्धजा। अकार्यम् अपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम्।

janasyāsyālpabhāgyatvāt palinī śvetamūrdhajā. akāryam apahāsyaṃ ca sarvalokavigarhitam.

राक्षसानां विनाशाय दूषणस्य खरस्य च। चकाराप्रतिरूपा सा राघवस्य प्रधर्षणम्।

rākṣasānāṃ vināśāya dūṣaṇasya kharasya ca. cakārāpratirūpā sā rāghavasya pradharṣaṇam.

तन् निमित्तम् इदं वैरं रावणेन कृतं महत्। वधाय नीता सा सीता दशग्रीवेण रक्षसा।

tan nimittam idaṃ vairaṃ rāvaṇena kṛtaṃ mahat. vadhāya nītā sā sītā daśagrīveṇa rakṣasā.

न च सीतां दशग्रीवः प्राप्नोति जनकात्मजाम्। बद्धं बलवता वैरम् अक्षयं राघवेण ह।

na ca sītāṃ daśagrīvaḥ prāpnoti janakātmajām. baddhaṃ balavatā vairam akṣayaṃ rāghaveṇa ha.

वैदेहीं प्रार्थयानं तं विराधं प्रेक्ष्य राक्षसं। हतम् एकेन रामेण पर्याप्तं तन्निदर्शनम्।

vaidehīṃ prārthayānaṃ taṃ virādhaṃ prekṣya rākṣasaṃ. hatam ekena rāmeṇa paryāptaṃ tannidarśanam.

चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्। निहतानि जनस्थाने शरैर् अग्निशिखोपमैः।

caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām. nihatāni janasthāne śarair agniśikhopamaiḥ.

खरश् च निहतः संख्ये दूषणस् त्रिशिरास् तथा। शरैर् आदित्यसंकाशैः पर्याप्तं तन्निदर्शनम्।

kharaś ca nihataḥ saṃkhye dūṣaṇas triśirās tathā. śarair ādityasaṃkāśaiḥ paryāptaṃ tannidarśanam.

हतो योजनबाहुश् च कबन्धो रुधिराशनः। क्रोधार्तो विनदन् सो ऽथ पर्याप्तं तन्निदर्शनम्।

hato yojanabāhuś ca kabandho rudhirāśanaḥ. krodhārto vinadan so 'tha paryāptaṃ tannidarśanam.

जघान बलिनं रामः सहस्रनयनात्मजम्। बालिनं मेघसंकाशं पर्याप्तं तन्निदर्शनम्।

jaghāna balinaṃ rāmaḥ sahasranayanātmajam. bālinaṃ meghasaṃkāśaṃ paryāptaṃ tannidarśanam.

ऋश्यमूके वसञ् शैले दीनो भग्नमनोरथः। सुग्रीवः स्थापितो राज्ये पर्याप्तं तन्निदर्शनम्।

ṛśyamūke vasañ śaile dīno bhagnamanorathaḥ. sugrīvaḥ sthāpito rājye paryāptaṃ tannidarśanam.

धर्मार्थसहितं वाक्यं सर्वेषां रक्षसां हितम्। युक्तं विभीषणेनोक्तं मोहात् तस्य न रोचते।

dharmārthasahitaṃ vākyaṃ sarveṣāṃ rakṣasāṃ hitam. yuktaṃ vibhīṣaṇenoktaṃ mohāt tasya na rocate.

विभीषणवचः कुर्याद् यदि स्म धनदानुजः। श्मशानभूता दुःखार्ता नेयं लङ्का पुरी भवेत्।

vibhīṣaṇavacaḥ kuryād yadi sma dhanadānujaḥ. śmaśānabhūtā duḥkhārtā neyaṃ laṅkā purī bhavet.

कुम्भकर्णं हतं श्रुत्वा राघवेण महाबलम्। प्रियं चेन्द्रजितं पुत्रं रावणो नावबुध्यते।

kumbhakarṇaṃ hataṃ śrutvā rāghaveṇa mahābalam. priyaṃ cendrajitaṃ putraṃ rāvaṇo nāvabudhyate.

मम पुत्रो मम भ्राता मम भर्ता रणे हतः। इत्य् एवं श्रूयते शब्दो राक्षसानां कुले कुले।

mama putro mama bhrātā mama bhartā raṇe hataḥ. ity evaṃ śrūyate śabdo rākṣasānāṃ kule kule.

रथाश् चाश्वाश् च नागाश् च हताः शतसहस्रशः। रणे रामेण शूरेण राक्षसाश् च पदातयः।

rathāś cāśvāś ca nāgāś ca hatāḥ śatasahasraśaḥ. raṇe rāmeṇa śūreṇa rākṣasāś ca padātayaḥ.

रुद्रो वा यदि वा विष्णुर् महेन्द्रो वा शतक्रतुः। हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयम् अन्तकः।

rudro vā yadi vā viṣṇur mahendro vā śatakratuḥ. hanti no rāmarūpeṇa yadi vā svayam antakaḥ.

हतप्रवीरा रामेण निराशा जीविते वयम्। अपश्यन्त्यो भयस्यान्तम् अनाथा विलपामहे।

hatapravīrā rāmeṇa nirāśā jīvite vayam. apaśyantyo bhayasyāntam anāthā vilapāmahe.

रामहस्ताद् दशग्रीवः शूरो दत्तवरो युधि। इदं भयं महाघोरम् उत्पन्नं नावबुध्यते।

rāmahastād daśagrīvaḥ śūro dattavaro yudhi. idaṃ bhayaṃ mahāghoram utpannaṃ nāvabudhyate.

न देवा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः। उपसृष्टं परित्रातुं शक्ता रामेण संयुगे।

na devā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ. upasṛṣṭaṃ paritrātuṃ śaktā rāmeṇa saṃyuge.

उत्पाताश् चापि दृश्यन्ते रावणस्य रणे रणे। कथयिष्यन्ति रामेण रावणस्य निबर्हणम्।

utpātāś cāpi dṛśyante rāvaṇasya raṇe raṇe. kathayiṣyanti rāmeṇa rāvaṇasya nibarhaṇam.

पितामहेन प्रीतेन देवदानवराक्षसैः। रावणस्याभयं दत्तं मानुषेभ्यो न याचितम्।

pitāmahena prītena devadānavarākṣasaiḥ. rāvaṇasyābhayaṃ dattaṃ mānuṣebhyo na yācitam.

तद् इदं मानुषान् मन्ये प्राप्तं निःसंशयं भयम्। जीवितान्तकरं घोरं रक्षसां रावणस्य च।

tad idaṃ mānuṣān manye prāptaṃ niḥsaṃśayaṃ bhayam. jīvitāntakaraṃ ghoraṃ rakṣasāṃ rāvaṇasya ca.

पीड्यमानास् तु बलिना वरदानेन रक्षसा। दीप्तैस् तपोभिर् विबुधाः पितामहम् अपूजयन्।

pīḍyamānās tu balinā varadānena rakṣasā. dīptais tapobhir vibudhāḥ pitāmaham apūjayan.

देवतानां हितार्थाय महात्मा वै पितामहः। उवाच देवताः सर्वा इदं तुष्टो महद् वचः।

devatānāṃ hitārthāya mahātmā vai pitāmahaḥ. uvāca devatāḥ sarvā idaṃ tuṣṭo mahad vacaḥ.

अद्य प्रभृति लोकांस् त्रीन् सर्वे दानवराक्षसाः। भयेन प्रावृता नित्यं विचरिष्यन्ति शाश्वतम्।

adya prabhṛti lokāṃs trīn sarve dānavarākṣasāḥ. bhayena prāvṛtā nityaṃ vicariṣyanti śāśvatam.

दैवतैस् तु समागम्य सर्वैश् चेन्द्रपुरोगमैः। वृषध्वजस् त्रिपुरहा महादेवः प्रसादितः।

daivatais tu samāgamya sarvaiś cendrapurogamaiḥ. vṛṣadhvajas tripurahā mahādevaḥ prasāditaḥ.

प्रसन्नस् तु महादेवो देवान् एतद् वचो ऽब्रवीत्। उत्पत्स्यति हितार्थं वो नारी रक्षःक्षयावहा।

prasannas tu mahādevo devān etad vaco 'bravīt. utpatsyati hitārthaṃ vo nārī rakṣaḥkṣayāvahā.

एषा देवैः प्रयुक्ता तु क्षुद् यथा दानवान् पुरा। भक्षयिष्यति नः सीता राक्षसघ्नी सरावणान्।

eṣā devaiḥ prayuktā tu kṣud yathā dānavān purā. bhakṣayiṣyati naḥ sītā rākṣasaghnī sarāvaṇān.

रावणस्यापनीतेन दुर्विनीतस्य दुर्मतेः। अयं निष्टानको घोरः शोकेन समभिप्लुतः।

rāvaṇasyāpanītena durvinītasya durmateḥ. ayaṃ niṣṭānako ghoraḥ śokena samabhiplutaḥ.

तं न पश्यामहे लोके यो नः शरणदो भवेत्। राघवेणोपसृष्टानां कालेनेव युगक्षये।

taṃ na paśyāmahe loke yo naḥ śaraṇado bhavet. rāghaveṇopasṛṣṭānāṃ kāleneva yugakṣaye.

इतीव सर्वा रजनीचरस्त्रियः परस्परं संपरिरभ्य बाहुभिः। विषेदुर् आर्तातिभयाभिपीडिता विनेदुर् उच्चैश् च तदा सुदारुणम्।

itīva sarvā rajanīcarastriyaḥ parasparaṃ saṃparirabhya bāhubhiḥ. viṣedur ārtātibhayābhipīḍitā vinedur uccaiś ca tadā sudāruṇam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...