रामायण 6.81 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 81→

[rm-6-81] • 35 श्लोकाः

स प्रविश्य सभां राजा दीनः परमदुःखितः। निषसादासने मुख्ये सिंहः क्रुद्ध इव श्वसन्।

sa praviśya sabhāṃ rājā dīnaḥ paramaduḥkhitaḥ. niṣasādāsane mukhye siṃhaḥ kruddha iva śvasan.

अब्रवीच् च तदा सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः। रावणः प्राञ्जलीन् वाक्यं पुत्रव्यसनकर्शितः।

abravīc ca tadā sarvān balamukhyān mahābalaḥ. rāvaṇaḥ prāñjalīn vākyaṃ putravyasanakarśitaḥ.

सर्वे भवन्तः सर्वेण हस्त्यश्वेन समावृताः। निर्यान्तु रथसंघैश् च पादातैश् चोपशोभिताः।

sarve bhavantaḥ sarveṇa hastyaśvena samāvṛtāḥ. niryāntu rathasaṃghaiś ca pādātaiś copaśobhitāḥ.

एकं रामं परिक्षिप्य समरे हन्तुम् अर्हथ। प्रहृष्टा शरवर्षेण प्रावृट्काल इवाम्बुदाः।

ekaṃ rāmaṃ parikṣipya samare hantum arhatha. prahṛṣṭā śaravarṣeṇa prāvṛṭkāla ivāmbudāḥ.

अथ वाहं शरैर् तीक्ष्णैर् भिन्नगात्रं महारणे। भवद्भिः श्वो निहन्तास्मि रामं लोकस्य पश्यतः।

atha vāhaṃ śarair tīkṣṇair bhinnagātraṃ mahāraṇe. bhavadbhiḥ śvo nihantāsmi rāmaṃ lokasya paśyataḥ.

इत्य् एवं राक्षसेन्द्रस्य वाक्यम् आदाय राक्षसाः। निर्ययुस् ते रथैः शीघ्रं नागानीकैश् च संवृताः।

ity evaṃ rākṣasendrasya vākyam ādāya rākṣasāḥ. niryayus te rathaiḥ śīghraṃ nāgānīkaiś ca saṃvṛtāḥ.

स संग्रामो महाभीमः सूर्यस्योदयनं प्रति। रक्षसां वानराणां च तुमुलः समपद्यत।

sa saṃgrāmo mahābhīmaḥ sūryasyodayanaṃ prati. rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca tumulaḥ samapadyata.

ते गदाभिर् विचित्राभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः। अन्योन्यं समरे जघ्नुस् तदा वानरराक्षसाः।

te gadābhir vicitrābhiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ. anyonyaṃ samare jaghnus tadā vānararākṣasāḥ.

मातंगरथकूलस्य वाजिमत्स्या ध्वजद्रुमाः। शरीरसंघाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः।

mātaṃgarathakūlasya vājimatsyā dhvajadrumāḥ. śarīrasaṃghāṭavahāḥ prasasruḥ śoṇitāpagāḥ.

ध्वजवर्मरथान् अश्वान् नानाप्रहरणानि च। आप्लुत्याप्लुत्य समरे वानरेन्द्रा बभञ्जिरे।

dhvajavarmarathān aśvān nānāpraharaṇāni ca. āplutyāplutya samare vānarendrā babhañjire.

केशान् कर्णललाटांश् च नासिकाश् च प्लवंगमाः। रक्षसां दशनैस् तीक्ष्णैर् नखैश् चापि व्यकर्तयन्।

keśān karṇalalāṭāṃś ca nāsikāś ca plavaṃgamāḥ. rakṣasāṃ daśanais tīkṣṇair nakhaiś cāpi vyakartayan.

एकैकं राक्षसं संख्ये शतं वानरपुंगवाः। अभ्यधावन्त फलिनं वृक्षं शकुनयो यथा।

ekaikaṃ rākṣasaṃ saṃkhye śataṃ vānarapuṃgavāḥ. abhyadhāvanta phalinaṃ vṛkṣaṃ śakunayo yathā.

तथा गदाभिर् गुर्वीभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः। निर्जघ्नुर् वानरान् घोरान् राक्षसाः पर्वतोपमाः।

tathā gadābhir gurvībhiḥ prāsaiḥ khaḍgaiḥ paraśvadhaiḥ. nirjaghnur vānarān ghorān rākṣasāḥ parvatopamāḥ.

राक्षसैर् वध्यमानानां वानराणां महाचमूः। शरण्यं शरणं याता रामं दशरथात्मजम्।

rākṣasair vadhyamānānāṃ vānarāṇāṃ mahācamūḥ. śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yātā rāmaṃ daśarathātmajam.

ततो रामो महातेजा धनुर् आदाय वीर्यवान्। प्रविश्य राक्षसं सैन्यं शरवर्षं ववर्ष ह।

tato rāmo mahātejā dhanur ādāya vīryavān. praviśya rākṣasaṃ sainyaṃ śaravarṣaṃ vavarṣa ha.

प्रविष्टं तु तदा रामं मेघाः सूर्यम् इवाम्बरे। नाभिजग्मुर् महाघोरं निर्दहन्तं शराग्निना।

praviṣṭaṃ tu tadā rāmaṃ meghāḥ sūryam ivāmbare. nābhijagmur mahāghoraṃ nirdahantaṃ śarāgninā.

कृतान्य् एव सुघोराणि रामेण रजनीचराः। रणे रामस्य ददृशुः कर्माण्य् असुकराणि च।

kṛtāny eva sughorāṇi rāmeṇa rajanīcarāḥ. raṇe rāmasya dadṛśuḥ karmāṇy asukarāṇi ca.

चालयन्तं महानीकं विधमन्तं महारथान्। ददृशुस् ते न वै रामं वातं वनगतं यथा।

cālayantaṃ mahānīkaṃ vidhamantaṃ mahārathān. dadṛśus te na vai rāmaṃ vātaṃ vanagataṃ yathā.

छिन्नं भिन्नं शरैर् दग्धं प्रभग्नं शस्त्रपीडितम्। बलं रामेण ददृशुर् न रमं शीघ्रकारिणम्।

chinnaṃ bhinnaṃ śarair dagdhaṃ prabhagnaṃ śastrapīḍitam. balaṃ rāmeṇa dadṛśur na ramaṃ śīghrakāriṇam.

प्रहरन्तं शरीरेषु न ते पश्यन्ति राघवम्। इन्द्रियार्थेषु तिष्ठन्तं भूतात्मानम् इव प्रजाः।

praharantaṃ śarīreṣu na te paśyanti rāghavam. indriyārtheṣu tiṣṭhantaṃ bhūtātmānam iva prajāḥ.

एष हन्ति गजानीकम् एष हन्ति महारथान्। एष हन्ति शरैस् तीक्ष्णैः पदातीन् वाजिभिः सह।

eṣa hanti gajānīkam eṣa hanti mahārathān. eṣa hanti śarais tīkṣṇaiḥ padātīn vājibhiḥ saha.

इति ते राक्षसाः सर्वे रामस्य सदृशान् रणे। अन्योन्यकुपिता जघ्नुः सादृश्याद् राघवस्य ते।

iti te rākṣasāḥ sarve rāmasya sadṛśān raṇe. anyonyakupitā jaghnuḥ sādṛśyād rāghavasya te.

न ते ददृशिरे रामं दहन्तम् अरिवाहिनीम्। मोहिताः परमास्त्रेण गान्धर्वेण महात्मना।

na te dadṛśire rāmaṃ dahantam arivāhinīm. mohitāḥ paramāstreṇa gāndharveṇa mahātmanā.

ते तु रामसहस्राणि रणे पश्यन्ति राक्षसाः। पुनः पश्यन्ति काकुत्स्थम् एकम् एव महाहवे।

te tu rāmasahasrāṇi raṇe paśyanti rākṣasāḥ. punaḥ paśyanti kākutstham ekam eva mahāhave.

भ्रमन्तीं काञ्चनीं कोटिं कार्मुकस्य महात्मनः। अलातचक्रप्रतिमां ददृशुस् ते न राघवम्।

bhramantīṃ kāñcanīṃ koṭiṃ kārmukasya mahātmanaḥ. alātacakrapratimāṃ dadṛśus te na rāghavam.

शरीरनाभि सत्त्वार्चिः शरीरं नेमिकार्मुकम्। ज्याघोषतलनिर्घोषं तेजोबुद्धिगुणप्रभम्।

śarīranābhi sattvārciḥ śarīraṃ nemikārmukam. jyāghoṣatalanirghoṣaṃ tejobuddhiguṇaprabham.

दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तं निघ्नन्तं युधि राक्षसान्। ददृशू रामचक्रं तत् कालचक्रम् इव प्रजाः।

divyāstraguṇaparyantaṃ nighnantaṃ yudhi rākṣasān. dadṛśū rāmacakraṃ tat kālacakram iva prajāḥ.

अनीकं दशसाहस्रं रथानां वातरंहसाम्। अष्टादशसहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम्।

anīkaṃ daśasāhasraṃ rathānāṃ vātaraṃhasām. aṣṭādaśasahasrāṇi kuñjarāṇāṃ tarasvinām.

चतुर्दशसहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्। पूर्णे शतसहस्रे द्वे राक्षसानां पदातिनाम्।

caturdaśasahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām. pūrṇe śatasahasre dve rākṣasānāṃ padātinām.

दिवसस्याष्टमे भागे शरैर् अग्निशिखोपमैः। हतान्य् एकेन रामेण रक्षसां कामरूपिणाम्।

divasasyāṣṭame bhāge śarair agniśikhopamaiḥ. hatāny ekena rāmeṇa rakṣasāṃ kāmarūpiṇām.

ते हताश्वा हतरथाः श्रान्ता विमथितध्वजाः। अभिपेतुः पुरीं लङ्कां हतशेषा निशाचराः।

te hatāśvā hatarathāḥ śrāntā vimathitadhvajāḥ. abhipetuḥ purīṃ laṅkāṃ hataśeṣā niśācarāḥ.

हतैर् गजपदात्य् अश्वैस् तद् बभूव रणाजिरम्। आक्रीडभूमी रुद्रस्य क्रुद्धस्येव पिनाकिनः।

hatair gajapadāty aśvais tad babhūva raṇājiram. ākrīḍabhūmī rudrasya kruddhasyeva pinākinaḥ.

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः। साधु साध्व् इति रामस्य तत् कर्म समपूजयन्।

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ. sādhu sādhv iti rāmasya tat karma samapūjayan.

अब्रवीच् च तदा रामः सुग्रीवं प्रत्यनन्तरम्। एतद् अस्त्रबलं दिव्यं मम वा त्र्यम्बकस्य वा।

abravīc ca tadā rāmaḥ sugrīvaṃ pratyanantaram. etad astrabalaṃ divyaṃ mama vā tryambakasya vā.

निहत्य तां राक्षसवाहिनीं तु रामस् तदा शक्रसमो महात्मा। अस्त्रेषु शस्त्रेषु जितक्लमश् च संस्तूयते देवगणैः प्रहृष्टैः।

nihatya tāṃ rākṣasavāhinīṃ tu rāmas tadā śakrasamo mahātmā. astreṣu śastreṣu jitaklamaś ca saṃstūyate devagaṇaiḥ prahṛṣṭaiḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...