रामायण 6.75 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 75→

[rm-6-75] • 33 श्लोकाः

विभीषण वचः श्रुत्वा रावणिः क्रोधमूर्छितः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं वेगेनाभ्युत्पपात ह।

vibhīṣaṇa vacaḥ śrutvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ. abravīt paruṣaṃ vākyaṃ vegenābhyutpapāta ha.

उद्यतायुधनिस्त्रिंशो रथे तु समलंकृते। कालाश्वयुक्ते महति स्थितः कालान्तकोपमः।

udyatāyudhanistriṃśo rathe tu samalaṃkṛte. kālāśvayukte mahati sthitaḥ kālāntakopamaḥ.

महाप्रमाणम् उद्यम्य विपुलं वेगवद् दृढम्। धनुर् भीमं परामृश्य शरांश् चामित्रनाशनान्।

mahāpramāṇam udyamya vipulaṃ vegavad dṛḍham. dhanur bhīmaṃ parāmṛśya śarāṃś cāmitranāśanān.

उवाचैनं समारब्धः सौमित्रिं सविभीषणम्। तांश् च वानरशार्दूलान् पश्यध्वं मे पराक्रमम्।

uvācainaṃ samārabdhaḥ saumitriṃ savibhīṣaṇam. tāṃś ca vānaraśārdūlān paśyadhvaṃ me parākramam.

अद्य मत्कार्मुकोत्सृष्टं शरवर्षं दुरासदम्। मुक्तं वर्षम् इवाकाशे वारयिष्यथ संयुगे।

adya matkārmukotsṛṣṭaṃ śaravarṣaṃ durāsadam. muktaṃ varṣam ivākāśe vārayiṣyatha saṃyuge.

अद्य वो मामका बाणा महाकार्मुकनिःसृताः। विधमिष्यन्ति गात्राणि तूलराशिम् इवानलः।

adya vo māmakā bāṇā mahākārmukaniḥsṛtāḥ. vidhamiṣyanti gātrāṇi tūlarāśim ivānalaḥ.

तीक्ष्णसायकनिर्भिन्नाञ् शूलशक्त्यृष्टितोमरैः। अद्य वो गमयिष्यामि सर्वान् एव यमक्षयम्।

tīkṣṇasāyakanirbhinnāñ śūlaśaktyṛṣṭitomaraiḥ. adya vo gamayiṣyāmi sarvān eva yamakṣayam.

क्षिपतः शरवर्षाणि क्षिप्रहस्तस्य मे युधि। जीमूतस्येव नदतः कः स्थास्यति ममाग्रतः।

kṣipataḥ śaravarṣāṇi kṣiprahastasya me yudhi. jīmūtasyeva nadataḥ kaḥ sthāsyati mamāgrataḥ.

तच् छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य गर्जितं लक्ष्मणस् तदा। अभीतवदनः क्रुद्धो रावणिं वाक्यम् अब्रवीत्।

tac chrutvā rākṣasendrasya garjitaṃ lakṣmaṇas tadā. abhītavadanaḥ kruddho rāvaṇiṃ vākyam abravīt.

उक्तश् च दुर्गमः पारः कार्याणां राक्षस त्वया। कार्याणां कर्मणा पारं यो गच्छति स बुद्धिमान्।

uktaś ca durgamaḥ pāraḥ kāryāṇāṃ rākṣasa tvayā. kāryāṇāṃ karmaṇā pāraṃ yo gacchati sa buddhimān.

स त्वम् अर्थस्य हीनार्थो दुरवापस्य केन चित्। वचो व्याहृत्य जानीषे कृतार्थो ऽस्मीति दुर्मते।

sa tvam arthasya hīnārtho duravāpasya kena cit. vaco vyāhṛtya jānīṣe kṛtārtho 'smīti durmate.

अन्तर्धानगतेनाजौ यस् त्वयाचरितस् तदा। तस्कराचरितो मार्गो नैष वीरनिषेवितः।

antardhānagatenājau yas tvayācaritas tadā. taskarācarito mārgo naiṣa vīraniṣevitaḥ.

यथा बाणपथं प्राप्य स्थितो ऽहं तव राक्षस। दर्शयस्वाद्य तत् तेजो वाचा त्वं किं विकत्थसे।

yathā bāṇapathaṃ prāpya sthito 'haṃ tava rākṣasa. darśayasvādya tat tejo vācā tvaṃ kiṃ vikatthase.

एवम् उक्तो धनुर् भीमं परामृश्य महाबलः। ससर्जे निशितान् बाणान् इन्द्रजित् समिजिंजय।

evam ukto dhanur bhīmaṃ parāmṛśya mahābalaḥ. sasarje niśitān bāṇān indrajit samijiṃjaya.

ते निसृष्टा महावेगाः शराः सर्पविषोपमाः। संप्राप्य लक्ष्मणं पेतुः श्वसन्त इव पन्नगाः।

te nisṛṣṭā mahāvegāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ. saṃprāpya lakṣmaṇaṃ petuḥ śvasanta iva pannagāḥ.

शरैर् अतिमहावेगैर् वेगवान् रावणात्मजः। सौमित्रिम् इन्द्रजिद् युद्धे विव्याध शुभलक्षणम्।

śarair atimahāvegair vegavān rāvaṇātmajaḥ. saumitrim indrajid yuddhe vivyādha śubhalakṣaṇam.

स शरैर् अतिविद्धाङ्गो रुधिरेण समुक्षितः। शुशुभे लक्ष्मणः श्रीमान् विधूम इव पावकः।

sa śarair atividdhāṅgo rudhireṇa samukṣitaḥ. śuśubhe lakṣmaṇaḥ śrīmān vidhūma iva pāvakaḥ.

इन्द्रजित् त्व् आत्मनः कर्म प्रसमीक्ष्याधिगम्य च। विनद्य सुमहानादम् इदं वचनम् अब्रवीत्।

indrajit tv ātmanaḥ karma prasamīkṣyādhigamya ca. vinadya sumahānādam idaṃ vacanam abravīt.

पत्रिणः शितधारास् ते शरा मत्कार्मुकच्युताः। आदास्यन्ते ऽद्य सौमित्रे जीवितं जीवितान्तगाः।

patriṇaḥ śitadhārās te śarā matkārmukacyutāḥ. ādāsyante 'dya saumitre jīvitaṃ jīvitāntagāḥ.

अद्य गोमायुसंघाश् च श्येनसंघाश् च लक्ष्मण। गृध्राश् च निपतन्तु त्वां गतासुं निहतं मया।

adya gomāyusaṃghāś ca śyenasaṃghāś ca lakṣmaṇa. gṛdhrāś ca nipatantu tvāṃ gatāsuṃ nihataṃ mayā.

क्षत्रबन्धुः सदानार्यो रामः परमदुर्मतिः। भक्तं भ्रातरम् अद्यैव त्वां द्रक्ष्यति मया हतम्।

kṣatrabandhuḥ sadānāryo rāmaḥ paramadurmatiḥ. bhaktaṃ bhrātaram adyaiva tvāṃ drakṣyati mayā hatam.

विशस्तकवचं भूमौ व्यपविद्धशरासनम्। हृतोत्तमाङ्गं सौमित्रे त्वाम् अद्य निहतं मया।

viśastakavacaṃ bhūmau vyapaviddhaśarāsanam. hṛtottamāṅgaṃ saumitre tvām adya nihataṃ mayā.

इति ब्रुवाणं संरब्धं परुषं रावणात्मजम्। हेतुमद्वाक्यम् अत्यर्थं लक्ष्मणः प्रत्युवाच ह।

iti bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ paruṣaṃ rāvaṇātmajam. hetumadvākyam atyarthaṃ lakṣmaṇaḥ pratyuvāca ha.

अकृत्वा कत्थसे कर्म किमर्थम् इह राक्षस। कुरु तत् कर्म येनाहं श्रद्दध्यां तव कत्थनम्।

akṛtvā katthase karma kimartham iha rākṣasa. kuru tat karma yenāhaṃ śraddadhyāṃ tava katthanam.

अनुक्त्वा परुषं वाक्यं किं चिद् अप्य् अनवक्षिपन्। अविकत्थन् वधिष्यामि त्वां पश्य पुरुषादन।

anuktvā paruṣaṃ vākyaṃ kiṃ cid apy anavakṣipan. avikatthan vadhiṣyāmi tvāṃ paśya puruṣādana.

इत्य् उक्त्वा पञ्चनाराचान् आकर्णापूरिताञ् शरान्। निचखान महावेगांल् लक्ष्मणो राक्षसोरसि।

ity uktvā pañcanārācān ākarṇāpūritāñ śarān. nicakhāna mahāvegāṃl lakṣmaṇo rākṣasorasi.

स शरैर् आहतस् तेन सरोषो रावणात्मजः। सुप्रयुक्तैस् त्रिभिर् बाणैः प्रतिविव्याध लक्ष्मणम्।

sa śarair āhatas tena saroṣo rāvaṇātmajaḥ. suprayuktais tribhir bāṇaiḥ prativivyādha lakṣmaṇam.

स बभूव महाभीमो नरराक्षससिंहयोः। विमर्दस् तुमुलो युद्धे परस्परवधैषिणोः।

sa babhūva mahābhīmo nararākṣasasiṃhayoḥ. vimardas tumulo yuddhe parasparavadhaiṣiṇoḥ.

उभौ हि बलसंपन्नाव् उभौ विक्रमशालिनौ। उभाव् अपि सुविक्रान्तौ सर्वशस्त्रास्त्रकोविदौ।

ubhau hi balasaṃpannāv ubhau vikramaśālinau. ubhāv api suvikrāntau sarvaśastrāstrakovidau.

उभौ परमदुर्जेयाव् अतुल्यबलतेजसौ। युयुधाते महावीरौ ग्रहाव् इव नभो गतौ।

ubhau paramadurjeyāv atulyabalatejasau. yuyudhāte mahāvīrau grahāv iva nabho gatau.

बलवृत्राव् इव हि तौ युधि वै दुष्प्रधर्षणौ। युयुधाते महात्मानौ तदा केसरिणाव् इव।

balavṛtrāv iva hi tau yudhi vai duṣpradharṣaṇau. yuyudhāte mahātmānau tadā kesariṇāv iva.

बहून् अवसृजन्तौ हि मार्गणौघान् अवस्थितौ। नरराक्षससिंहौ तौ प्रहृष्टाव् अभ्ययुध्यताम्।

bahūn avasṛjantau hi mārgaṇaughān avasthitau. nararākṣasasiṃhau tau prahṛṣṭāv abhyayudhyatām.

सुसंप्रहृष्टौ नरराक्षसोत्तमौ जयैषिणौ मार्गणचापधारिणौ। परस्परं तौ प्रववर्षतुर् भृशं शरौघवर्षेण बलाहकाव् इव।

susaṃprahṛṣṭau nararākṣasottamau jayaiṣiṇau mārgaṇacāpadhāriṇau. parasparaṃ tau pravavarṣatur bhṛśaṃ śaraughavarṣeṇa balāhakāv iva.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...