रामायण 6.74 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 74→

[rm-6-74] • 27 श्लोकाः

एवम् उक्त्वा तु सौमित्रिं जातहर्षो विभीषणः। धनुष्पाणिनम् आदाय त्वरमाणो जगाम सः।

evam uktvā tu saumitriṃ jātaharṣo vibhīṣaṇaḥ. dhanuṣpāṇinam ādāya tvaramāṇo jagāma saḥ.

अविदूरं ततो गत्वा प्रविश्य च महद् वनम्। दर्शयाम् आस तत् कर्म लक्ष्मणाय विभीषणः।

avidūraṃ tato gatvā praviśya ca mahad vanam. darśayām āsa tat karma lakṣmaṇāya vibhīṣaṇaḥ.

नीलजीमूतसंकाशं न्यग्रोधं भीमदर्शनम्। तेजस्वी रावणभ्राता लक्ष्मणाय न्यवेदयत्।

nīlajīmūtasaṃkāśaṃ nyagrodhaṃ bhīmadarśanam. tejasvī rāvaṇabhrātā lakṣmaṇāya nyavedayat.

इहोपहारं भूतानां बलवान् रावणातजः। उपहृत्य ततः पश्चात् संग्रामम् अभिवर्तते।

ihopahāraṃ bhūtānāṃ balavān rāvaṇātajaḥ. upahṛtya tataḥ paścāt saṃgrāmam abhivartate.

अदृश्यः सर्वभूतानां ततो भवति राक्षसः। निहन्ति समरे शत्रून् बध्नाति च शरोत्तमैः।

adṛśyaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati rākṣasaḥ. nihanti samare śatrūn badhnāti ca śarottamaiḥ.

तम् अप्रविष्टं न्यग्रोधं बलिनं रावणात्मजम्। विध्वंसय शरैस् तीक्ष्णैः सरथं साश्वसारथिम्।

tam apraviṣṭaṃ nyagrodhaṃ balinaṃ rāvaṇātmajam. vidhvaṃsaya śarais tīkṣṇaiḥ sarathaṃ sāśvasārathim.

तथेत्य् उक्त्वा महातेजाः सौमित्रिर् मित्रनन्दनः। बभूवावस्थितस् तत्र चित्रं विस्फारयन् धनुः।

tathety uktvā mahātejāḥ saumitrir mitranandanaḥ. babhūvāvasthitas tatra citraṃ visphārayan dhanuḥ.

स रथेनाग्निवर्णेन बलवान् रावणात्मजः। इन्द्रजित् कवची खड्गी सध्वजः प्रत्यदृश्यत।

sa rathenāgnivarṇena balavān rāvaṇātmajaḥ. indrajit kavacī khaḍgī sadhvajaḥ pratyadṛśyata.

तम् उवाच महातेजाः पौलस्त्यम् अपराजितम्। समाह्वये त्वां समरे सम्यग् युद्धं प्रयच्छ मे।

tam uvāca mahātejāḥ paulastyam aparājitam. samāhvaye tvāṃ samare samyag yuddhaṃ prayaccha me.

एवम् उक्तो महातेजा मनस्वी रावणात्मजः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं तत्र दृष्ट्वा विभीषणम्।

evam ukto mahātejā manasvī rāvaṇātmajaḥ. abravīt paruṣaṃ vākyaṃ tatra dṛṣṭvā vibhīṣaṇam.

इह त्वं जातसंवृद्धः साक्षाद् भ्राता पितुर् मम। कथं द्रुह्यसि पुत्रस्य पितृव्यो मम राक्षस।

iha tvaṃ jātasaṃvṛddhaḥ sākṣād bhrātā pitur mama. kathaṃ druhyasi putrasya pitṛvyo mama rākṣasa.

न ज्ञातित्वं न सौहार्दं न जातिस् तव दुर्मते। प्रमाणं न च सोदर्यं न धर्मो धर्मदूषण।

na jñātitvaṃ na sauhārdaṃ na jātis tava durmate. pramāṇaṃ na ca sodaryaṃ na dharmo dharmadūṣaṇa.

शोच्यस् त्वम् असि दुर्बुद्धे निन्दनीयश् च साधुभिः। यस् त्वं स्वजनम् उत्सृज्य परभृत्यत्वम् आगतः।

śocyas tvam asi durbuddhe nindanīyaś ca sādhubhiḥ. yas tvaṃ svajanam utsṛjya parabhṛtyatvam āgataḥ.

नैतच् छिथिलया बुद्ध्या त्वं वेत्सि महद् अन्तरम्। क्व च स्वजनसंवासः क्व च नीचपराश्रयः।

naitac chithilayā buddhyā tvaṃ vetsi mahad antaram. kva ca svajanasaṃvāsaḥ kva ca nīcaparāśrayaḥ.

गुणवान् वा परजनः स्वजनो निर्गुणो ऽपि वा। निर्गुणः स्वजनः श्रेयान् यः परः पर एव सः।

guṇavān vā parajanaḥ svajano nirguṇo 'pi vā. nirguṇaḥ svajanaḥ śreyān yaḥ paraḥ para eva saḥ.

निरनुक्रोशता चेयं यादृशी ते निशाचर। स्वजनेन त्वया शक्यं परुषं रावणानुज।

niranukrośatā ceyaṃ yādṛśī te niśācara. svajanena tvayā śakyaṃ paruṣaṃ rāvaṇānuja.

इत्य् उक्तो भ्रातृपुत्रेण प्रत्युवाच विभीषणः। अजानन्न् इव मच्छीलं किं राक्षस विकत्थसे।

ity ukto bhrātṛputreṇa pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ. ajānann iva macchīlaṃ kiṃ rākṣasa vikatthase.

राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात्। कुले यद्य् अप्य् अहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम्। गुणो ऽयं प्रथमो नॄणां तन् मे शीलम् अराक्षसं।

rākṣasendrasutāsādho pāruṣyaṃ tyaja gauravāt. kule yady apy ahaṃ jāto rakṣasāṃ krūrakarmaṇām. guṇo 'yaṃ prathamo nṝṇāṃ tan me śīlam arākṣasaṃ.

न रमे दारुणेनाहं न चाधर्मेण वै रमे। भ्रात्रा विषमशीलेन कथं भ्राता निरस्यते।

na rame dāruṇenāhaṃ na cādharmeṇa vai rame. bhrātrā viṣamaśīlena kathaṃ bhrātā nirasyate.

परस्वानां च हरणं परदाराभिमर्शनम्। सुहृदाम् अतिशङ्कां च त्रयो दोषाः क्षयावहाः।

parasvānāṃ ca haraṇaṃ paradārābhimarśanam. suhṛdām atiśaṅkāṃ ca trayo doṣāḥ kṣayāvahāḥ.

महर्षीणां वधो घोरः सर्वदेवैश् च विग्रहः। अभिमानश् च कोपश् च वैरित्वं प्रतिकूलता।

maharṣīṇāṃ vadho ghoraḥ sarvadevaiś ca vigrahaḥ. abhimānaś ca kopaś ca vairitvaṃ pratikūlatā.

एते दोषा मम भ्रातुर् जीवितैश्वर्यनाशनाः। गुणान् प्रच्छादयाम् आसुः पर्वतान् इव तोयदाः।

ete doṣā mama bhrātur jīvitaiśvaryanāśanāḥ. guṇān pracchādayām āsuḥ parvatān iva toyadāḥ.

दोषैर् एतैः परित्यक्तो मया भ्राता पिता तव। नेयम् अस्ति पुरी लङ्का न च त्वं न च ते पिता।

doṣair etaiḥ parityakto mayā bhrātā pitā tava. neyam asti purī laṅkā na ca tvaṃ na ca te pitā.

अतिमानी च बालश् च दुर्विनीतश् च राक्षस। बद्धस् त्वं कालपाशेन ब्रूहि मां यद् यद् इच्छसि।

atimānī ca bālaś ca durvinītaś ca rākṣasa. baddhas tvaṃ kālapāśena brūhi māṃ yad yad icchasi.

अद्य ते व्यसनं प्राप्तं किम् इह त्वं तु वक्ष्यसि। प्रवेष्टुं न त्वया शक्यो न्यग्रोधो राक्षसाधम।

adya te vyasanaṃ prāptaṃ kim iha tvaṃ tu vakṣyasi. praveṣṭuṃ na tvayā śakyo nyagrodho rākṣasādhama.

धर्षयित्वा तु काकुत्स्थौ न शक्यं जीवितुं त्वया। युध्यस्व नरदेवेन लक्ष्मणेन रणे सह। हतस् त्वं देवता कार्यं करिष्यसि यमक्षये।

dharṣayitvā tu kākutsthau na śakyaṃ jīvituṃ tvayā. yudhyasva naradevena lakṣmaṇena raṇe saha. hatas tvaṃ devatā kāryaṃ kariṣyasi yamakṣaye.

निदर्शयस्वात्मबलं समुद्यतं कुरुष्व सर्वायुधसायकव्ययम्। न लक्ष्मणस्यैत्य हि बाणगोचरं त्वम् अद्य जीवन् सबलो गमिष्यसि।

nidarśayasvātmabalaṃ samudyataṃ kuruṣva sarvāyudhasāyakavyayam. na lakṣmaṇasyaitya hi bāṇagocaraṃ tvam adya jīvan sabalo gamiṣyasi.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...