रामायण 6.44 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 44→

[rm-6-44] • 38 श्लोकाः

तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म कृतं वानरसत्तमैः। क्रोधम् आहारयाम् आस युधि तीव्रम् अकम्पनः।

tad dṛṣṭvā sumahat karma kṛtaṃ vānarasattamaiḥ. krodham āhārayām āsa yudhi tīvram akampanaḥ.

क्रोधमूर्छितरूपस् तु ध्नुवन् परमकार्मुकम्। दृष्ट्वा तु कर्म शत्रूणां सारथिं वाक्यम् अब्रवीत्।

krodhamūrchitarūpas tu dhnuvan paramakārmukam. dṛṣṭvā tu karma śatrūṇāṃ sārathiṃ vākyam abravīt.

तत्रैव तावत् त्वरितं रथं प्रापय सारथे। एते ऽत्र बहवो घ्नन्ति सुबहून् राक्षसान् रणे।

tatraiva tāvat tvaritaṃ rathaṃ prāpaya sārathe. ete 'tra bahavo ghnanti subahūn rākṣasān raṇe.

एते ऽत्र बलवन्तो हि भीमकायाश् च वानराः। द्रुमशैलप्रहरणास् तिष्ठन्ति प्रमुखे मम।

ete 'tra balavanto hi bhīmakāyāś ca vānarāḥ. drumaśailapraharaṇās tiṣṭhanti pramukhe mama.

एतान् निहन्तुम् इच्छामि समरश्लाघिनो ह्य् अहम्। एतैः प्रमथितं सर्वं दृश्यते राक्षसं बलम्।

etān nihantum icchāmi samaraślāghino hy aham. etaiḥ pramathitaṃ sarvaṃ dṛśyate rākṣasaṃ balam.

ततः प्रजविताश्वेन रथेन रथिनां वरः। हरीन् अभ्यहनत् क्रोधाच् छरजालैर् अकम्पनः।

tataḥ prajavitāśvena rathena rathināṃ varaḥ. harīn abhyahanat krodhāc charajālair akampanaḥ.

न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर् योद्धुम् आहवे। अकम्पनशरैर् भग्नाः सर्व एव प्रदुद्रुवुः।

na sthātuṃ vānarāḥ śekuḥ kiṃ punar yoddhum āhave. akampanaśarair bhagnāḥ sarva eva pradudruvuḥ.

तान् मृत्युवशम् आपन्नान् अकम्पनवशं गतान्। समीक्ष्य हनुमाञ् ज्ञातीन् उपतस्थे महाबलः।

tān mṛtyuvaśam āpannān akampanavaśaṃ gatān. samīkṣya hanumāñ jñātīn upatasthe mahābalaḥ.

तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे प्लवगयूथपाः। समेत्य समरे वीराः सहिताः पर्यवारयन्।

taṃ mahāplavagaṃ dṛṣṭvā sarve plavagayūthapāḥ. sametya samare vīrāḥ sahitāḥ paryavārayan.

व्यवस्थितं हनूमन्तं ते दृष्ट्वा हरियूथपाः। बभूवुर् बलवन्तो हि बलवन्तम् उपाश्रिताः।

vyavasthitaṃ hanūmantaṃ te dṛṣṭvā hariyūthapāḥ. babhūvur balavanto hi balavantam upāśritāḥ.

अकम्पनस् तु शैलाभं हनूमन्तम् अवस्थितम्। महेन्द्र इव धाराभिः शरैर् अभिववर्ष ह।

akampanas tu śailābhaṃ hanūmantam avasthitam. mahendra iva dhārābhiḥ śarair abhivavarṣa ha.

अचिन्तयित्वा बाणौघाञ् शरीरे पतिताञ् शितान्। अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः।

acintayitvā bāṇaughāñ śarīre patitāñ śitān. akampanavadhārthāya mano dadhre mahābalaḥ.

स प्रहस्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः। अभिदुद्राव तद् रक्षः कम्पयन्न् इव मेदिनीम्।

sa prahasya mahātejā hanūmān mārutātmajaḥ. abhidudrāva tad rakṣaḥ kampayann iva medinīm.

तस्याभिनर्दमानस्य दीप्यमानस्य तेजसा। बभूव रूपं दुर्धर्षं दीप्तस्येव विभावसोः।

tasyābhinardamānasya dīpyamānasya tejasā. babhūva rūpaṃ durdharṣaṃ dīptasyeva vibhāvasoḥ.

आत्मानं त्व् अप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः। शैलम् उत्पाटयाम् आस वेगेन हरिपुंगवः।

ātmānaṃ tv apraharaṇaṃ jñātvā krodhasamanvitaḥ. śailam utpāṭayām āsa vegena haripuṃgavaḥ.

तं गृहीत्वा महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः। विनद्य सुमहानादं भ्रामयाम् आस वीर्यवान्।

taṃ gṛhītvā mahāśailaṃ pāṇinaikena mārutiḥ. vinadya sumahānādaṃ bhrāmayām āsa vīryavān.

ततस् तम् अभिदुद्राव राक्षसेन्द्रम् अकम्पनम्। यथा हि नमुचिं संख्ये वज्रेणेव पुरंदरः।

tatas tam abhidudrāva rākṣasendram akampanam. yathā hi namuciṃ saṃkhye vajreṇeva puraṃdaraḥ.

अकम्पनस् तु तद् दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम्। दूराद् एव महाबाणैर् अर्धचन्द्रैर् व्यदारयत्।

akampanas tu tad dṛṣṭvā giriśṛṅgaṃ samudyatam. dūrād eva mahābāṇair ardhacandrair vyadārayat.

तत् पर्वताग्रम् आकाशे रक्षोबाणविदारितम्। विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनूमान् क्रोधमूर्छितः।

tat parvatāgram ākāśe rakṣobāṇavidāritam. vikīrṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā hanūmān krodhamūrchitaḥ.

सो ऽश्वकर्णं समासाद्य रोषदर्पान्वितो हरिः। तूर्णम् उत्पाटयाम् आस महागिरिम् इवोच्छ्रितम्।

so 'śvakarṇaṃ samāsādya roṣadarpānvito hariḥ. tūrṇam utpāṭayām āsa mahāgirim ivocchritam.

तं गृहीत्वा महास्कन्धं सो ऽश्वकर्णं महाद्युतिः। प्रहस्य परया प्रीत्या भ्रामयाम् आस संयुगे।

taṃ gṛhītvā mahāskandhaṃ so 'śvakarṇaṃ mahādyutiḥ. prahasya parayā prītyā bhrāmayām āsa saṃyuge.

प्रधावन्न् उरुवेगेन प्रभञ्जंस् तरसा द्रुमान्। हनूमान् परमक्रुद्धश् चरणैर् दारयत् क्षितिम्।

pradhāvann uruvegena prabhañjaṃs tarasā drumān. hanūmān paramakruddhaś caraṇair dārayat kṣitim.

गजांश् च सगजारोहान् सरथान् रथिनस् तथा। जघान हनुमान् धीमान् राक्षसांश् च पदातिकान्।

gajāṃś ca sagajārohān sarathān rathinas tathā. jaghāna hanumān dhīmān rākṣasāṃś ca padātikān.

तम् अन्तकम् इव क्रुद्धं समरे प्राणहारिणम्। हनूमन्तम् अभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः।

tam antakam iva kruddhaṃ samare prāṇahāriṇam. hanūmantam abhiprekṣya rākṣasā vipradudruvuḥ.

तम् आपतन्तं संक्रुद्धं राक्षसानां भयावहम्। ददर्शाकम्पनो वीरश् चुक्रोध च ननाद च।

tam āpatantaṃ saṃkruddhaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham. dadarśākampano vīraś cukrodha ca nanāda ca.

स चतुर्दशभिर् बाणैः शितैर् देहविदारणैः। निर्बिभेद हनूमन्तं महावीर्यम् अकम्पनः।

sa caturdaśabhir bāṇaiḥ śitair dehavidāraṇaiḥ. nirbibheda hanūmantaṃ mahāvīryam akampanaḥ.

स तथा प्रतिविद्धस् तु बह्वीभिः शरवृष्टिभिः। हनूमान् ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान्।

sa tathā pratividdhas tu bahvībhiḥ śaravṛṣṭibhiḥ. hanūmān dadṛśe vīraḥ prarūḍha iva sānumān.

ततो ऽन्यं वृक्षम् उत्पाट्य कृत्वा वेगम् अनुत्तमम्। शिरस्य् अभिजघानाशु राक्षसेन्द्रम् अकम्पनम्।

tato 'nyaṃ vṛkṣam utpāṭya kṛtvā vegam anuttamam. śirasy abhijaghānāśu rākṣasendram akampanam.

स वृक्षेण हतस् तेन सक्रोधेन महात्मना। राक्षसो वानरेन्द्रेण पपात स ममार च।

sa vṛkṣeṇa hatas tena sakrodhena mahātmanā. rākṣaso vānarendreṇa papāta sa mamāra ca.

तं दृष्ट्वा निहतं भूमौ राक्षसेन्द्रम् अकम्पनम्। व्यथिता राक्षसाः सर्वे क्षितिकम्प इव द्रुमाः।

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ bhūmau rākṣasendram akampanam. vyathitā rākṣasāḥ sarve kṣitikampa iva drumāḥ.

त्यक्तप्रहरणाः सर्वे राक्षसास् ते पराजिताः। लङ्काम् अभिययुस् त्रस्ता वानरैस् तैर् अभिद्रुताः।

tyaktapraharaṇāḥ sarve rākṣasās te parājitāḥ. laṅkām abhiyayus trastā vānarais tair abhidrutāḥ.

ते मुक्तकेशाः संभ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः। स्रवच्छ्रमजलैर् अङ्गैः श्वसन्तो विप्रदुद्रुवुः।

te muktakeśāḥ saṃbhrāntā bhagnamānāḥ parājitāḥ. sravacchramajalair aṅgaiḥ śvasanto vipradudruvuḥ.

अन्योन्यं प्रममन्तुस् ते विविशुर् नगरं भयात्। पृष्ठतस् ते सुसंमूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर् मुहुः।

anyonyaṃ pramamantus te viviśur nagaraṃ bhayāt. pṛṣṭhatas te susaṃmūḍhāḥ prekṣamāṇā muhur muhuḥ.

तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः। समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तम् अपूजयन्।

teṣu laṅkāṃ praviṣṭeṣu rākṣaseṣu mahābalāḥ. sametya harayaḥ sarve hanūmantam apūjayan.

सो ऽपि प्रहृष्टस् तान् सर्वान् हरीन् संप्रत्यपूजयत्। हनूमान् सत्त्वसंपन्नो यथार्हम् अनुकूलतः।

so 'pi prahṛṣṭas tān sarvān harīn saṃpratyapūjayat. hanūmān sattvasaṃpanno yathārham anukūlataḥ.

विनेदुश् च यथा प्राणं हरयो जितकाशिनः। चकर्षुश् च पुनस् तत्र सप्राणान् एव राक्षसान्।

vineduś ca yathā prāṇaṃ harayo jitakāśinaḥ. cakarṣuś ca punas tatra saprāṇān eva rākṣasān.

स वीरशोभाम् अभजन् महाकपिः समेत्य रक्षांसि निहत्य मारुतिः। महासुरं भीमम् अमित्रनाशनं यथैव विष्णुर् बलिनं चमूमुखे।

sa vīraśobhām abhajan mahākapiḥ sametya rakṣāṃsi nihatya mārutiḥ. mahāsuraṃ bhīmam amitranāśanaṃ yathaiva viṣṇur balinaṃ camūmukhe.

अपूजयन् देवगणास् तदा कपिं स्वयं च रामो ऽतिबलश् च लक्ष्मणः। तथैव सुग्रीवमुखाः प्लवंगमा विभीषणश् चैव महाबलस् तदा।

apūjayan devagaṇās tadā kapiṃ svayaṃ ca rāmo 'tibalaś ca lakṣmaṇaḥ. tathaiva sugrīvamukhāḥ plavaṃgamā vibhīṣaṇaś caiva mahābalas tadā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...