रामायण 6.43 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 43→

[rm-6-43] • 27 श्लोकाः

धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः। बलाध्यक्षम् उवाचेदं कृताञ्जलिम् उपस्थितम्।

dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ. balādhyakṣam uvācedaṃ kṛtāñjalim upasthitam.

शीघ्रं निर्यान्तु दुर्धर्षा राक्षसा भीमविक्रमाः। अकम्पनं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रप्रकोविदम्।

śīghraṃ niryāntu durdharṣā rākṣasā bhīmavikramāḥ. akampanaṃ puraskṛtya sarvaśastraprakovidam.

ततो नानाप्रहरणा भीमाक्षा भीमदर्शनाः। निष्पेतू राक्षसा मुख्या बलाध्यक्षप्रचोदिताः।

tato nānāpraharaṇā bhīmākṣā bhīmadarśanāḥ. niṣpetū rākṣasā mukhyā balādhyakṣapracoditāḥ.

रथम् आस्थाय विपुलं तप्तकाञ्चनकुण्डलः। राकसैः संवृतो घोरैस् तदा निर्यात्य् अकम्पनः।

ratham āsthāya vipulaṃ taptakāñcanakuṇḍalaḥ. rākasaiḥ saṃvṛto ghorais tadā niryāty akampanaḥ.

न हि कम्पयितुं शक्यः सुरैर् अपि महामृधे। अकम्पनस् ततस् तेषाम् आदित्य इव तेजसा।

na hi kampayituṃ śakyaḥ surair api mahāmṛdhe. akampanas tatas teṣām āditya iva tejasā.

तस्य निधावमानस्य संरब्धस्य युयुत्सया। अकस्माद् दैन्यम् आगच्छद् धयानां रथवाहिनाम्।

tasya nidhāvamānasya saṃrabdhasya yuyutsayā. akasmād dainyam āgacchad dhayānāṃ rathavāhinām.

व्यस्फुरन् नयनं चास्य सव्यं युद्धाभिनन्दिनः। विवर्णो मुखवर्णश् च गद्गदश् चाभवत् स्वरः।

vyasphuran nayanaṃ cāsya savyaṃ yuddhābhinandinaḥ. vivarṇo mukhavarṇaś ca gadgadaś cābhavat svaraḥ.

अभवत् सुदिने चापि दुर्दिने रूक्षमारुतम्। ऊचुः खगा मृगाः सर्वे वाचः क्रूरा भयावहाः।

abhavat sudine cāpi durdine rūkṣamārutam. ūcuḥ khagā mṛgāḥ sarve vācaḥ krūrā bhayāvahāḥ.

स सिंहोपचितस्कन्धः शार्दूलसमविक्रमः। तान् उत्पातान् अचिन्त्यैव निर्जगाम रणाजिरम्।

sa siṃhopacitaskandhaḥ śārdūlasamavikramaḥ. tān utpātān acintyaiva nirjagāma raṇājiram.

तदा निर्गच्छतस् तस्य रक्षसः सह राक्षसैः। बभूव सुमहान् नादः क्षोभयन्न् इव सागरम्।

tadā nirgacchatas tasya rakṣasaḥ saha rākṣasaiḥ. babhūva sumahān nādaḥ kṣobhayann iva sāgaram.

तेन शब्देन वित्रस्ता वानराणां महाचमूः। द्रुमशैलप्रहरणा योद्धुं समवतिष्ठत।

tena śabdena vitrastā vānarāṇāṃ mahācamūḥ. drumaśailapraharaṇā yoddhuṃ samavatiṣṭhata.

तेषां युद्धं महारौद्रं संजज्ञे कपिरक्षसाम्। रामरावणयोर् अर्थे समभित्यक्तजीविनाम्।

teṣāṃ yuddhaṃ mahāraudraṃ saṃjajñe kapirakṣasām. rāmarāvaṇayor arthe samabhityaktajīvinām.

सर्वे ह्य् अतिबलाः शूराः सर्वे पर्वतसंनिभाः। हरयो राक्षसाश् चैव परस्परजिघंसवः।

sarve hy atibalāḥ śūrāḥ sarve parvatasaṃnibhāḥ. harayo rākṣasāś caiva parasparajighaṃsavaḥ.

तेषां विनर्दातां शब्दः संयुगे ऽतितरस्विनाम्। शुश्रुवे सुमहान् क्रोधाद् अन्योन्यम् अभिगर्जताम्।

teṣāṃ vinardātāṃ śabdaḥ saṃyuge 'titarasvinām. śuśruve sumahān krodhād anyonyam abhigarjatām.

रजश् चारुणवर्णाभं सुभीमम् अभवद् भृशम्। उद्धूतं हरिरक्षोभिः संरुरोध दिशो दश।

rajaś cāruṇavarṇābhaṃ subhīmam abhavad bhṛśam. uddhūtaṃ harirakṣobhiḥ saṃrurodha diśo daśa.

अन्योन्यं रजसा तेन कौशेयोद्धूतपाण्डुना। संवृतानि च भूतानि ददृशुर् न रणाजिरे।

anyonyaṃ rajasā tena kauśeyoddhūtapāṇḍunā. saṃvṛtāni ca bhūtāni dadṛśur na raṇājire.

न ध्वजो न पताकावा वर्म वा तुरगो ऽपि वा। आयुधं स्यन्दनं वापि ददृशे तेन रेणुना।

na dhvajo na patākāvā varma vā turago 'pi vā. āyudhaṃ syandanaṃ vāpi dadṛśe tena reṇunā.

शब्दश् च सुमहांस् तेषां नर्दताम् अभिधावताम्। श्रूयते तुमुले युद्धे न रूपाणि चकाशिरे।

śabdaś ca sumahāṃs teṣāṃ nardatām abhidhāvatām. śrūyate tumule yuddhe na rūpāṇi cakāśire.

हरीन् एव सुसंक्रुद्धा हरयो जघ्नुर् आहवे। राक्षसाश् चापि रक्षांसि निजघ्नुस् तिमिरे तदा।

harīn eva susaṃkruddhā harayo jaghnur āhave. rākṣasāś cāpi rakṣāṃsi nijaghnus timire tadā.

परांश् चैव विनिघ्नन्तः स्वांश् च वानरराक्षसाः। रुधिरार्द्रं तदा चक्रुर् महीं पङ्कानुलेपनाम्।

parāṃś caiva vinighnantaḥ svāṃś ca vānararākṣasāḥ. rudhirārdraṃ tadā cakrur mahīṃ paṅkānulepanām.

ततस् तु रुधिरौघेण सिक्तं व्यपगतं रजः। शरीरशवसंकीर्णा बभूव च वसुंधरा।

tatas tu rudhiraugheṇa siktaṃ vyapagataṃ rajaḥ. śarīraśavasaṃkīrṇā babhūva ca vasuṃdharā.

द्रुमशक्तिशिलाप्रासैर् गदापरिघतोमरैः। हरयो राक्षसास् तूर्णं जघ्नुर् अन्योन्यम् ओजसा।

drumaśaktiśilāprāsair gadāparighatomaraiḥ. harayo rākṣasās tūrṇaṃ jaghnur anyonyam ojasā.

बाहुभिः परिघाकारैर् युध्यन्तः पर्वतोपमाः। हरयो भीमकर्माणो राक्षसाञ् जघ्नुर् आहवे।

bāhubhiḥ parighākārair yudhyantaḥ parvatopamāḥ. harayo bhīmakarmāṇo rākṣasāñ jaghnur āhave.

राक्षसाश् चापि संक्रुद्धाः प्रासतोमरपाणयः। कपीन् निजघ्निरे तत्र शस्त्रैः परमदारुणैः।

rākṣasāś cāpi saṃkruddhāḥ prāsatomarapāṇayaḥ. kapīn nijaghnire tatra śastraiḥ paramadāruṇaiḥ.

हरयस् त्व् अपि रक्षांसि महाद्रुममहाश्मभिः। विदारयन्त्य् अभिक्रम्य शस्त्राण्य् आच्छिद्य वीर्यतः।

harayas tv api rakṣāṃsi mahādrumamahāśmabhiḥ. vidārayanty abhikramya śastrāṇy ācchidya vīryataḥ.

एतस्मिन्न् अन्तरे वीरा हरयः कुमुदो नलः। मैन्दश् च परमक्रुद्धश् चक्रुर् वेगम् अनुत्तमम्।

etasminn antare vīrā harayaḥ kumudo nalaḥ. maindaś ca paramakruddhaś cakrur vegam anuttamam.

ते तु वृक्षैर् महावेगा राक्षसानां चमूमुखे। कदनं सुमह चक्रुर् लीलया हरियूथपाः।

te tu vṛkṣair mahāvegā rākṣasānāṃ camūmukhe. kadanaṃ sumaha cakrur līlayā hariyūthapāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...