रामायण 6.39 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 39→

[rm-6-39] • 32 श्लोकाः

घोरेण शरबन्धेन बद्धौ दशरथात्मजौ। निश्वसन्तौ यथा नागौ शयानौ रुधिरोक्षितौ।

ghoreṇa śarabandhena baddhau daśarathātmajau. niśvasantau yathā nāgau śayānau rudhirokṣitau.

सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः ससुग्रीवा महाबलाः। परिवार्य महात्मानौ तस्थुः शोकपरिप्लुताः।

sarve te vānaraśreṣṭhāḥ sasugrīvā mahābalāḥ. parivārya mahātmānau tasthuḥ śokapariplutāḥ.

एतस्मिन्न् अन्तेरे रामः प्रत्यबुध्यत वीर्यवान्। स्थिरत्वात् सत्त्वयोगाच् च शरैः संदानितो ऽपि सन्।

etasminn antere rāmaḥ pratyabudhyata vīryavān. sthiratvāt sattvayogāc ca śaraiḥ saṃdānito 'pi san.

ततो दृष्ट्वा सरुधिरं विषण्णं गाढम् अर्पितम्। भ्रातरं दीनवदनं पर्यदेवयद् आतुरः।

tato dṛṣṭvā sarudhiraṃ viṣaṇṇaṃ gāḍham arpitam. bhrātaraṃ dīnavadanaṃ paryadevayad āturaḥ.

किं नु मे सीतया कार्यं किं कार्यं जीवितेन वा। शयानं यो ऽद्य पश्यामि भ्रातरं युधि निर्जितम्।

kiṃ nu me sītayā kāryaṃ kiṃ kāryaṃ jīvitena vā. śayānaṃ yo 'dya paśyāmi bhrātaraṃ yudhi nirjitam.

शक्या सीता समा नारी प्राप्तुं लोके विचिन्वता। न लक्ष्मणसमो भ्राता सचिवः साम्परायिकः।

śakyā sītā samā nārī prāptuṃ loke vicinvatā. na lakṣmaṇasamo bhrātā sacivaḥ sāmparāyikaḥ.

परित्यक्ष्याम्य् अहं प्राणान् वानराणां तु पश्यताम्। यदि पञ्चत्वम् आपन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः।

parityakṣyāmy ahaṃ prāṇān vānarāṇāṃ tu paśyatām. yadi pañcatvam āpannaḥ sumitrānandavardhanaḥ.

किं नु वक्ष्यामि कौसल्यां मातरं किं नु कैकयीम्। कथम् अम्बां सुमित्रांच पुत्रदर्शनलालसाम्।

kiṃ nu vakṣyāmi kausalyāṃ mātaraṃ kiṃ nu kaikayīm. katham ambāṃ sumitrāṃca putradarśanalālasām.

विवत्सां वेपमानां च क्रोशन्तीं कुररीम् इव। कथम् आश्वासयिष्यामि यदि यास्यामि तं विना।

vivatsāṃ vepamānāṃ ca krośantīṃ kurarīm iva. katham āśvāsayiṣyāmi yadi yāsyāmi taṃ vinā.

कथं वक्ष्यामि शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम्। मया सह वनं यातो विना तेनागतः पुनः।

kathaṃ vakṣyāmi śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam. mayā saha vanaṃ yāto vinā tenāgataḥ punaḥ.

उपालम्भं न शक्ष्यामि सोढुं बत सुमित्रया। इहैव देहं त्यक्ष्यामि न हि जीवितुम् उत्सहे।

upālambhaṃ na śakṣyāmi soḍhuṃ bata sumitrayā. ihaiva dehaṃ tyakṣyāmi na hi jīvitum utsahe.

धिङ् मां दुष्कृतकर्माणम् अनार्यं यत्कृते ह्य् असौ। लक्ष्मणः पतितः शेते शरतल्पे गतासुवत्।

dhiṅ māṃ duṣkṛtakarmāṇam anāryaṃ yatkṛte hy asau. lakṣmaṇaḥ patitaḥ śete śaratalpe gatāsuvat.

त्वं नित्यं सुविषण्णं माम् आश्वासयसि लक्ष्मण। गतासुर् नाद्य शक्नोषि माम् आर्तम् अभिभाषितुम्।

tvaṃ nityaṃ suviṣaṇṇaṃ mām āśvāsayasi lakṣmaṇa. gatāsur nādya śaknoṣi mām ārtam abhibhāṣitum.

येनाद्य बहवो युद्धे राक्षसा निहताः क्षितौ। तस्याम् एव क्षितौ वीरः स शेते निहतः परैः।

yenādya bahavo yuddhe rākṣasā nihatāḥ kṣitau. tasyām eva kṣitau vīraḥ sa śete nihataḥ paraiḥ.

शयानः शरतल्पे ऽस्मिन् स्वशोणितपरिप्लुतः। शरजालैश् चितो भाति भास्करो ऽस्तम् इव व्रजन्।

śayānaḥ śaratalpe 'smin svaśoṇitapariplutaḥ. śarajālaiś cito bhāti bhāskaro 'stam iva vrajan.

बाणाभिहतमर्मत्वान् न शक्नोत्य् अभिवीक्षितुम्। रुजा चाब्रुवतो ह्य् अस्य दृष्टिरागेण सूच्यते।

bāṇābhihatamarmatvān na śaknoty abhivīkṣitum. rujā cābruvato hy asya dṛṣṭirāgeṇa sūcyate.

यथैव मां वनं यान्तम् अनुयातो महाद्युतिः। अहम् अप्य् अनुयास्यामि तथैवैनं यमक्षयम्।

yathaiva māṃ vanaṃ yāntam anuyāto mahādyutiḥ. aham apy anuyāsyāmi tathaivainaṃ yamakṣayam.

इष्टबन्धुजनो नित्यं मां च नित्यम् अनुव्रतः। इमाम् अद्य गतो ऽवस्थां ममानार्यस्य दुर्नयैः।

iṣṭabandhujano nityaṃ māṃ ca nityam anuvrataḥ. imām adya gato 'vasthāṃ mamānāryasya durnayaiḥ.

सुरुष्टेनापि वीरेण लक्ष्मणेना न संस्मरे। परुषं विप्रियं वापि श्रावितं न कदा चन।

suruṣṭenāpi vīreṇa lakṣmaṇenā na saṃsmare. paruṣaṃ vipriyaṃ vāpi śrāvitaṃ na kadā cana.

विससर्जैकवेगेन पञ्चबाणशतानि यः। इष्वस्त्रेष्व् अधिकस् तस्मात् कार्तवीर्याच् च लक्ष्मणः।

visasarjaikavegena pañcabāṇaśatāni yaḥ. iṣvastreṣv adhikas tasmāt kārtavīryāc ca lakṣmaṇaḥ.

अस्त्रैर् अस्त्राणि यो हन्याच् छक्रस्यापि महात्मनः। सो ऽयम् उर्व्यांहतः शेते महार्हशयनोचितः।

astrair astrāṇi yo hanyāc chakrasyāpi mahātmanaḥ. so 'yam urvyāṃhataḥ śete mahārhaśayanocitaḥ.

तच् च मिथ्या प्रलप्तं मां प्रधक्ष्यति न संशयः। यन् मया न कृतो राजा राक्षसानां विभीषणः।

tac ca mithyā pralaptaṃ māṃ pradhakṣyati na saṃśayaḥ. yan mayā na kṛto rājā rākṣasānāṃ vibhīṣaṇaḥ.

अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रतियातुम् इतो ऽर्हसि। मत्वा हीनं मया राजन् रावणो ऽभिद्रवेद् बली।

asmin muhūrte sugrīva pratiyātum ito 'rhasi. matvā hīnaṃ mayā rājan rāvaṇo 'bhidraved balī.

अङ्गदं तु पुरस्कृत्य ससैन्यः ससुहृज्जनः। सागरं तर सुग्रीव पुनस् तेनैव सेतुना।

aṅgadaṃ tu puraskṛtya sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ. sāgaraṃ tara sugrīva punas tenaiva setunā.

कृतं हनुमता कार्यं यद् अन्यैर् दुष्करं रणे। ऋक्षराजेन तुष्यामि गोलाङ्गूलाधिपेन च।

kṛtaṃ hanumatā kāryaṃ yad anyair duṣkaraṃ raṇe. ṛkṣarājena tuṣyāmi golāṅgūlādhipena ca.

अङ्गदेन कृतं कर्म मैन्देन द्विविदेन च। युद्धं केसरिणा संख्ये घोरं संपातिना कृतम्।

aṅgadena kṛtaṃ karma maindena dvividena ca. yuddhaṃ kesariṇā saṃkhye ghoraṃ saṃpātinā kṛtam.

गवयेन गवाक्षेण शरभेण गजेन च। अन्यैश् च हरिभिर् युद्धं मदार्थे त्यक्तजीवितैः।

gavayena gavākṣeṇa śarabheṇa gajena ca. anyaiś ca haribhir yuddhaṃ madārthe tyaktajīvitaiḥ.

न चातिक्रमितुं शक्यं दैवं सुग्रीव मानुषैः। यत् तु शक्यं वयस्येन सुहृदा वा परंतप। कृतं सुग्रीव तत् सर्वं भवताधर्मभीरुणा।

na cātikramituṃ śakyaṃ daivaṃ sugrīva mānuṣaiḥ. yat tu śakyaṃ vayasyena suhṛdā vā paraṃtapa. kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā.

मित्रकार्यं कृतम् इदं भवद्भिर् वानरर्षभाः। अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं गन्तुम् अर्हथ।

mitrakāryaṃ kṛtam idaṃ bhavadbhir vānararṣabhāḥ. anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ gantum arhatha.

शुश्रुवुस् तस्य ते सर्वे वानराः परिदेवितम्। वर्तयां चक्रुर् अश्रूणि नेत्रैः कृष्णेतरेक्षणाः।

śuśruvus tasya te sarve vānarāḥ paridevitam. vartayāṃ cakrur aśrūṇi netraiḥ kṛṣṇetarekṣaṇāḥ.

ततः सर्वाण्य् अनीकानि स्थापयित्वा विभीषणः। आजगाम गदापाणिस् त्वरितो यत्र राघवः।

tataḥ sarvāṇy anīkāni sthāpayitvā vibhīṣaṇaḥ. ājagāma gadāpāṇis tvarito yatra rāghavaḥ.

तं दृष्ट्वा त्वरितं यान्तं नीलाञ्जनचयोपमम्। वानरा दुद्रुवुः सर्वे मन्यमानास् तु रावणिम्।

taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ yāntaṃ nīlāñjanacayopamam. vānarā dudruvuḥ sarve manyamānās tu rāvaṇim.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...