रामायण 6.38 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 38→

[rm-6-38] • 37 श्लोकाः

भर्तारं निहतं दृष्ट्वा लक्ष्मणं च महाबलम्। विललाप भृशं सीता करुणं शोककर्शिता।

bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ ca mahābalam. vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ śokakarśitā.

ऊचुर् लक्षणिका ये मां पुत्रिण्य् अविधवेति च। ते ऽस्य सर्वे हते रामे ऽज्ञानिनो ऽनृतवादिनः।

ūcur lakṣaṇikā ye māṃ putriṇy avidhaveti ca. te 'sya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ.

यज्वनो महिषीं ये माम् ऊचुः पत्नीं च सत्रिणः। ते ऽद्य सर्वे हते रामे ऽज्ञानिनो ऽनृतवादिनः।

yajvano mahiṣīṃ ye mām ūcuḥ patnīṃ ca satriṇaḥ. te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ.

वीरपार्थिवपत्नी त्वं ये धन्येति च मां विदुः। ते ऽद्य सर्वे हते रामे ऽज्ञानिनो ऽनृतवादिनः।

vīrapārthivapatnī tvaṃ ye dhanyeti ca māṃ viduḥ. te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ.

ऊचुः संश्रवणे ये मां द्विजाः कार्तान्तिकाः शुभाम्। ते ऽद्य सर्वे हते रामे ऽज्ञानिनो ऽनृतवादिनः।

ūcuḥ saṃśravaṇe ye māṃ dvijāḥ kārtāntikāḥ śubhām. te 'dya sarve hate rāme 'jñānino 'nṛtavādinaḥ.

इमानि खलु पद्मानि पादयोर् यैः किल स्त्रियः। अधिराज्ये ऽभिषिच्यन्ते नरेन्द्रैः पतिभिः सह।

imāni khalu padmāni pādayor yaiḥ kila striyaḥ. adhirājye 'bhiṣicyante narendraiḥ patibhiḥ saha.

वैधव्यं यान्ति यैर् नार्यो ऽलक्षणैर् भाग्यदुर्लभाः। नात्मनस् तानि पश्यामि पश्यन्ती हतलक्षणा।

vaidhavyaṃ yānti yair nāryo 'lakṣaṇair bhāgyadurlabhāḥ. nātmanas tāni paśyāmi paśyantī hatalakṣaṇā.

सत्यानीमानि पद्मानि स्त्रीणाम् उक्त्वानि लक्षणे। तान्य् अद्य निहते रामे वितथानि भवन्ति मे।

satyānīmāni padmāni strīṇām uktvāni lakṣaṇe. tāny adya nihate rāme vitathāni bhavanti me.

केशाः सूक्ष्माः समा नीला भ्रुवौ चासंगते मम। वृत्ते चालोमशे जङ्घे दन्ताश् चाविरला मम।

keśāḥ sūkṣmāḥ samā nīlā bhruvau cāsaṃgate mama. vṛtte cālomaśe jaṅghe dantāś cāviralā mama.

शङ्खे नेत्रे करौ पादौ गुल्फाव् ऊरू च मे चितौ। अनुवृत्ता नखाः स्निग्धाः समाश् चाङ्गुलयो मम।

śaṅkhe netre karau pādau gulphāv ūrū ca me citau. anuvṛttā nakhāḥ snigdhāḥ samāś cāṅgulayo mama.

स्तनौ चाविरलौ पीनौ ममेमौ मग्नचूचुकौ। मग्ना चोत्सङ्गिनी नाभिः पार्श्वोरस्कं च मे चितम्।

stanau cāviralau pīnau mamemau magnacūcukau. magnā cotsaṅginī nābhiḥ pārśvoraskaṃ ca me citam.

मम वर्णो मणिनिभो मृदून्य् अङ्गरुहाणि च। प्रतिष्ठितां द्वदशभिर् माम् ऊचुः शुभलक्षणाम्।

mama varṇo maṇinibho mṛdūny aṅgaruhāṇi ca. pratiṣṭhitāṃ dvadaśabhir mām ūcuḥ śubhalakṣaṇām.

समग्रयवम् अच्छिद्रं पाणिपादं च वर्णवत्। मन्दस्मितेत्य् एव च मां कन्यालक्षणिका विदुः।

samagrayavam acchidraṃ pāṇipādaṃ ca varṇavat. mandasmitety eva ca māṃ kanyālakṣaṇikā viduḥ.

अधिराज्ये ऽभिषेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह। कृतान्तकुशलैर् उक्तं तत् सर्वं वितथीकृतम्।

adhirājye 'bhiṣeko me brāhmaṇaiḥ patinā saha. kṛtāntakuśalair uktaṃ tat sarvaṃ vitathīkṛtam.

शोधयित्वा जनस्थानं प्रवृत्तिम् उपलभ्य च। तीर्त्वा सागरम् अक्षोभ्यं भ्रातरौ गोष्पदे हतौ।

śodhayitvā janasthānaṃ pravṛttim upalabhya ca. tīrtvā sāgaram akṣobhyaṃ bhrātarau goṣpade hatau.

ननु वारुणम् आग्नेयम् ऐन्द्रं वायव्यम् एव च। अस्त्रं ब्रह्मशिरश् चैव राघवौ प्रत्यपद्यताम्।

nanu vāruṇam āgneyam aindraṃ vāyavyam eva ca. astraṃ brahmaśiraś caiva rāghavau pratyapadyatām.

अदृश्यमानेन रणे मायया वासवोपमौ। मम नाथाव् अनाथाया निहतौ रामलक्ष्मणौ।

adṛśyamānena raṇe māyayā vāsavopamau. mama nāthāv anāthāyā nihatau rāmalakṣmaṇau.

न हि दृष्टिपथं प्राप्य राघवस्य रणे रिपुः। जीवन् प्रतिनिवर्तेत यद्य् अपि स्यान् मनोजवः।

na hi dṛṣṭipathaṃ prāpya rāghavasya raṇe ripuḥ. jīvan pratinivarteta yady api syān manojavaḥ.

न कालस्यातिभारो ऽस्ति कृतान्तश् च सुदुर्जयः। यत्र रामः सह भ्रात्रा शेते युधि निपाथितः।

na kālasyātibhāro 'sti kṛtāntaś ca sudurjayaḥ. yatra rāmaḥ saha bhrātrā śete yudhi nipāthitaḥ.

नाहं शोचामि भर्तारं निहतं न च लक्ष्मणम्। नात्मानं जननी चापि यथा श्वश्रूं तपस्विनीम्।

nāhaṃ śocāmi bhartāraṃ nihataṃ na ca lakṣmaṇam. nātmānaṃ jananī cāpi yathā śvaśrūṃ tapasvinīm.

सा हि चिन्तयते नित्यं समाप्तव्रतम् आगतम्। कदा द्रक्ष्यामि सीतां च रामं च सहलक्ष्मणम्।

sā hi cintayate nityaṃ samāptavratam āgatam. kadā drakṣyāmi sītāṃ ca rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam.

परिदेवयमानां तां राक्षसी त्रिजटाब्रवीत्। मा विषादं कृथा देवि भर्तायं तव जीवति।

paridevayamānāṃ tāṃ rākṣasī trijaṭābravīt. mā viṣādaṃ kṛthā devi bhartāyaṃ tava jīvati.

कारणानि च वक्ष्यामि महान्ति सदृशानि च। यथेमौ जीवतो देवि भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।

kāraṇāni ca vakṣyāmi mahānti sadṛśāni ca. yathemau jīvato devi bhrātarau rāmalakṣmaṇau.

न हि कोपपरीतानि हर्षपर्युत्सुकानि च। भवन्ति युधि योधानां मुखानि निहते पतौ।

na hi kopaparītāni harṣaparyutsukāni ca. bhavanti yudhi yodhānāṃ mukhāni nihate patau.

इदं विमानं वैदेहि पुष्पकं नाम नामतः। दिव्यं त्वां धारयेन् नेदं यद्य् एतौ गजजीवितौ।

idaṃ vimānaṃ vaidehi puṣpakaṃ nāma nāmataḥ. divyaṃ tvāṃ dhārayen nedaṃ yady etau gajajīvitau.

हतवीरप्रधाना हि हतोत्साहा निरुद्यमा। सेना भ्रमति संख्येषु हतकर्णेव नौर् जले।

hatavīrapradhānā hi hatotsāhā nirudyamā. senā bhramati saṃkhyeṣu hatakarṇeva naur jale.

इयं पुनर् असंभ्रान्ता निरुद्विग्ना तरस्विनी। सेना रक्षति काकुत्स्थौ मायया निर्जितौ रणे।

iyaṃ punar asaṃbhrāntā nirudvignā tarasvinī. senā rakṣati kākutsthau māyayā nirjitau raṇe.

सा त्वं भव सुविस्रब्धा अनुमानैः सुखोदयैः। अहतौ पश्य काकुत्स्थौ स्नेहाद् एतद् ब्रवीमि ते।

sā tvaṃ bhava suvisrabdhā anumānaiḥ sukhodayaiḥ. ahatau paśya kākutsthau snehād etad bravīmi te.

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदा चन। चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टासि मनो मम।

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadā cana. cāritrasukhaśīlatvāt praviṣṭāsi mano mama.

नेमौ शक्यौ रणे जेतुं सेन्द्रैर् अपि सुरासुरैः। एतयोर् आननं दृष्ट्वा मया चावेदितं तव।

nemau śakyau raṇe jetuṃ sendrair api surāsuraiḥ. etayor ānanaṃ dṛṣṭvā mayā cāveditaṃ tava.

इदं च सुमहच् चिह्नं शनैः पश्यस्व मैथिलि। निःसंज्ञाव् अप्य् उभाव् एतौ नैव लक्ष्मीर् वियुज्यते।

idaṃ ca sumahac cihnaṃ śanaiḥ paśyasva maithili. niḥsaṃjñāv apy ubhāv etau naiva lakṣmīr viyujyate.

प्रायेण गतसत्त्वानां पुरुषाणां गतायुषाम्। दृश्यमानेषु वक्त्रेषु परं भवति वैकृतम्।

prāyeṇa gatasattvānāṃ puruṣāṇāṃ gatāyuṣām. dṛśyamāneṣu vaktreṣu paraṃ bhavati vaikṛtam.

त्यज शोकं च दुःखं च मोहं च जनकात्मजे। रामलक्ष्मणयोर् अर्थे नाद्य शक्यम् अजीवितुम्।

tyaja śokaṃ ca duḥkhaṃ ca mohaṃ ca janakātmaje. rāmalakṣmaṇayor arthe nādya śakyam ajīvitum.

श्रुत्वा तु वचनं तस्याः सीता सुरसुतोपमा। कृताञ्जलिर् उवाचेदम् एवम् अस्त्व् इति मैथिली।

śrutvā tu vacanaṃ tasyāḥ sītā surasutopamā. kṛtāñjalir uvācedam evam astv iti maithilī.

विमानं पुष्पकं तत् तु समिवर्त्य मनोजवम्। दीना त्रिजटया सीता लङ्काम् एव प्रवेशिता।

vimānaṃ puṣpakaṃ tat tu samivartya manojavam. dīnā trijaṭayā sītā laṅkām eva praveśitā.

ततस् त्रिजटया सार्धं पुष्पकाद् अवरुह्य सा। अशोकवनिकाम् एव रक्षसीभिः प्रवेशिता।

tatas trijaṭayā sārdhaṃ puṣpakād avaruhya sā. aśokavanikām eva rakṣasībhiḥ praveśitā.

प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम्। संप्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ परं विषादं समुपाजगाम।

praviśya sītā bahuvṛkṣaṣaṇḍāṃ tāṃ rākṣasendrasya vihārabhūmim. saṃprekṣya saṃcintya ca rājaputrau paraṃ viṣādaṃ samupājagāma.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...