रामायण 6.113 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 113→

[rm-6-113] • 43 श्लोकाः

अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयाम् आस राघवः। चिन्तयित्वा ततो दृष्टिं वानरेषु न्यपातयत्।

ayodhyāṃ tu samālokya cintayām āsa rāghavaḥ. cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat.

प्रियकामः प्रियं रामस् ततस् त्वरितविक्रमम्। उवाच धीमांस् तेजस्वी हनूमन्तं प्लवंगमम्।

priyakāmaḥ priyaṃ rāmas tatas tvaritavikramam. uvāca dhīmāṃs tejasvī hanūmantaṃ plavaṃgamam.

अयोध्यां त्वरितो गच्छ क्षिप्रं त्वं प्लवगोत्तम। जानीहि कच्चित् कुशली जनो नृपतिमन्दिरे।

ayodhyāṃ tvarito gaccha kṣipraṃ tvaṃ plavagottama. jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire.

शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम्। निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान् मम।

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram. niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanān mama.

श्रुत्वा तु मां कुशलिनम् अरोगं विगतज्वरम्। भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा।

śrutvā tu māṃ kuśalinam arogaṃ vigatajvaram. bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā.

अयोध्यायाश् च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च। निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर् गुहः।

ayodhyāyāś ca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca. nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatir guhaḥ.

भरतस् तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान् मम। सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम्।

bharatas tu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanān mama. siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam.

हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा। सुग्रीवेण च संवादं वालिनश् च वधं रणे।

haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā. sugrīveṇa ca saṃvādaṃ vālinaś ca vadhaṃ raṇe.

मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया। लङ्घयित्वा महातोयम् आपगापतिम् अव्ययम्।

maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā. laṅghayitvā mahātoyam āpagāpatim avyayam.

उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम्। यथा च कारितः सेतू रावणश् च यथा हतः।

upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam. yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaś ca yathā hataḥ.

वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च। महादेवप्रसादाच् च पित्रा मम समागमम्।

varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca. mahādevaprasādāc ca pitrā mama samāgamam.

जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः। उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर् महाबलः।

jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ. upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaḥ.

एतच् छ्रुत्वा यमाकारं भजते भरतस् ततः। स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच् चापि मां प्रति।

etac chrutvā yamākāraṃ bhajate bharatas tataḥ. sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yac cāpi māṃ prati.

ज्ञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च। तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषणेन च।

jñeyāḥ sarve ca vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca. tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca.

सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसंकुलम्। पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन् मनः।

sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṃkulam. pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayen manaḥ.

संगत्या भरतः श्रीमान् राज्येनार्थी स्वयं भवेत्। प्रशास्तु वसुधां सर्वाम् अखिलां रघुनन्दनः।

saṃgatyā bharataḥ śrīmān rājyenārthī svayaṃ bhavet. praśāstu vasudhāṃ sarvām akhilāṃ raghunandanaḥ.

तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर। यावन् न दूरं याताः स्मः क्षिप्रम् आगन्तुम् अर्हसि।

tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara. yāvan na dūraṃ yātāḥ smaḥ kṣipram āgantum arhasi.

इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान् मारुतात्मजः। मानुषं धारयन् रूपम् अयोध्यां त्वरितो ययौ।

iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ. mānuṣaṃ dhārayan rūpam ayodhyāṃ tvarito yayau.

लङ्घयित्वा पितृपथं भुजगेन्द्रालयं शुभम्। गङ्गायमुनयोर् भीमं संनिपातम् अतीत्य च।

laṅghayitvā pitṛpathaṃ bhujagendrālayaṃ śubham. gaṅgāyamunayor bhīmaṃ saṃnipātam atītya ca.

शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहम् आसाद्य वीर्यवान्। स वाचा शुभया हृष्टो हनूमान् इदम् अब्रवीत्।

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guham āsādya vīryavān. sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanūmān idam abravīt.

सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः। ससीतः सह सौमित्रिः स त्वां कुशलम् अब्रवीत्।

sakhā tu tava kākutstho rāmaḥ satyaparākramaḥ. sasītaḥ saha saumitriḥ sa tvāṃ kuśalam abravīt.

पञ्चमीम् अद्य रजनीम् उषित्वा वचनान् मुनेः। भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्य् अद्यैव राघवम्।

pañcamīm adya rajanīm uṣitvā vacanān muneḥ. bharadvājābhyanujñātaṃ drakṣyasy adyaiva rāghavam.

एवम् उक्त्वा महातेजाः संप्रहृष्टतनूरुहः। उत्पपात महावेगो वेगवान् अविचारयन्।

evam uktvā mahātejāḥ saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ. utpapāta mahāvego vegavān avicārayan.

सो ऽपश्यद् रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा। गोमतीं तां च सो ऽपश्यद् भीमं सालवनं तथा।

so 'paśyad rāmatīrthaṃ ca nadīṃ vālukinīṃ tathā. gomatīṃ tāṃ ca so 'paśyad bhīmaṃ sālavanaṃ tathā.

स गत्वा दूरम् अध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः। आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपजान्।

sa gatvā dūram adhvānaṃ tvaritaḥ kapikuñjaraḥ. āsasāda drumān phullān nandigrāmasamīpajān.

क्रोशमात्रे त्व् अयोध्यायाश् चीरकृष्णाजिनाम्बरम्। ददर्श भरतं दीनं कृशम् आश्रमवासिनम्।

krośamātre tv ayodhyāyāś cīrakṛṣṇājināmbaram. dadarśa bharataṃ dīnaṃ kṛśam āśramavāsinam.

जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम्। फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम्।

jaṭilaṃ maladigdhāṅgaṃ bhrātṛvyasanakarśitam. phalamūlāśinaṃ dāntaṃ tāpasaṃ dharmacāriṇam.

समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससं। नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसं।

samunnatajaṭābhāraṃ valkalājinavāsasaṃ. niyataṃ bhāvitātmānaṃ brahmarṣisamatejasaṃ.

पादुके ते पुरस्कृत्य शासन्तं वै वसुंधराम्। चतुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात्।

pāduke te puraskṛtya śāsantaṃ vai vasuṃdharām. caturvarṇyasya lokasya trātāraṃ sarvato bhayāt.

उपस्थितम् अमात्यैश् च शुचिभिश् च पुरोहितैः। बलमुख्यैश् च युक्तैश् च काषायाम्बरधारिभिः।

upasthitam amātyaiś ca śucibhiś ca purohitaiḥ. balamukhyaiś ca yuktaiś ca kāṣāyāmbaradhāribhiḥ.

न हि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम्। परिमोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः।

na hi te rājaputraṃ taṃ cīrakṛṣṇājināmbaram. parimoktuṃ vyavasyanti paurā vai dharmavatsalāḥ.

तं धर्मम् इव धर्मज्ञं देववन्तम् इवापरम्। उवाच प्राञ्जलिर् वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः।

taṃ dharmam iva dharmajñaṃ devavantam ivāparam. uvāca prāñjalir vākyaṃ hanūmān mārutātmajaḥ.

वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम्। अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वा कुशलम् अब्रवीत्।

vasantaṃ daṇḍakāraṇye yaṃ tvaṃ cīrajaṭādharam. anuśocasi kākutsthaṃ sa tvā kuśalam abravīt.

प्रियम् आख्यामि ते देव शोकं त्यक्ष्यसि दारुणम्। अस्मिन् मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह संगतः।

priyam ākhyāmi te deva śokaṃ tyakṣyasi dāruṇam. asmin muhūrte bhrātrā tvaṃ rāmeṇa saha saṃgataḥ.

निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम्। उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर् महाबलैः।

nihatya rāvaṇaṃ rāmaḥ pratilabhya ca maithilīm. upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaiḥ.

लक्ष्मणश् च महातेजा वैदेही च यशस्विनी। सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण शची यथा।

lakṣmaṇaś ca mahātejā vaidehī ca yaśasvinī. sītā samagrā rāmeṇa mahendreṇa śacī yathā.

एवम् उक्तो हनुमता भरतः कैकयीसुतः। पपात सहसा हृष्टो हर्षान् मोहं जगाम ह।

evam ukto hanumatā bharataḥ kaikayīsutaḥ. papāta sahasā hṛṣṭo harṣān mohaṃ jagāma ha.

ततो मुहूर्ताद् उत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः। हनूमन्तम् उवाचेदं भरतः प्रियवादिनम्।

tato muhūrtād utthāya pratyāśvasya ca rāghavaḥ. hanūmantam uvācedaṃ bharataḥ priyavādinam.

अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिम् आलिङ्ग्य संभ्रमात्। सिषेच भरतः श्रीमान् विपुलैर् अश्रुबिन्दुभिः।

aśokajaiḥ prītimayaiḥ kapim āliṅgya saṃbhramāt. siṣeca bharataḥ śrīmān vipulair aśrubindubhiḥ.

देवो वा मानुषो वा त्वम् अनुक्रोशाद् इहागतः। प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम्।

devo vā mānuṣo vā tvam anukrośād ihāgataḥ. priyākhyānasya te saumya dadāmi bruvataḥ priyam.

गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम्। सकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्याश् च षोडश।

gavāṃ śatasahasraṃ ca grāmāṇāṃ ca śataṃ param. sakuṇḍalāḥ śubhācārā bhāryāḥ kanyāś ca ṣoḍaśa.

हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः। सर्वाभरणसंपन्ना संपन्नाः कुलजातिभिः।

hemavarṇāḥ sunāsorūḥ śaśisaumyānanāḥ striyaḥ. sarvābharaṇasaṃpannā saṃpannāḥ kulajātibhiḥ.

निशम्य रामागमनं नृपात्मजः कपिप्रवीरस्य तदाद्भुतोपमम्। प्रहर्षितो रामदिदृक्षयाभवत् पुनश् च हर्षाद् इदम् अब्रवीद् वचः।

niśamya rāmāgamanaṃ nṛpātmajaḥ kapipravīrasya tadādbhutopamam. praharṣito rāmadidṛkṣayābhavat punaś ca harṣād idam abravīd vacaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...