रामायण 6.107 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 107→

[rm-6-107] • 36 श्लोकाः

एतच् छ्रुत्वा शुभं वाक्यं राघवेण सुभाषितम्। इदं शुभतरं वाक्यं व्याजहार महेश्वरः।

etac chrutvā śubhaṃ vākyaṃ rāghaveṇa subhāṣitam. idaṃ śubhataraṃ vākyaṃ vyājahāra maheśvaraḥ.

पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्षः परंतप। दिष्ट्या कृतम् इदं कर्म त्वया शस्त्रभृतां वर।

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣaḥ paraṃtapa. diṣṭyā kṛtam idaṃ karma tvayā śastrabhṛtāṃ vara.

दिष्ट्या सर्वस्य लोकस्य प्रवृद्धं दारुणं तमः। अपावृत्तं त्वया संख्ये राम रावणजं भयम्।

diṣṭyā sarvasya lokasya pravṛddhaṃ dāruṇaṃ tamaḥ. apāvṛttaṃ tvayā saṃkhye rāma rāvaṇajaṃ bhayam.

आश्वास्य भरतं दीनं कौसल्यां च यशस्विनीम्। कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्ट्वा लक्ष्मणमातरम्।

āśvāsya bharataṃ dīnaṃ kausalyāṃ ca yaśasvinīm. kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭvā lakṣmaṇamātaram.

प्राप्य राज्यम् अयोध्यायां नन्दयित्वा सुहृज्जनम्। इक्ष्वाकूणां कुले वंशं स्थापयित्वा महाबल।

prāpya rājyam ayodhyāyāṃ nandayitvā suhṛjjanam. ikṣvākūṇāṃ kule vaṃśaṃ sthāpayitvā mahābala.

इष्ट्वा तुरगमेधेन प्राप्य चानुत्तमं यशः। ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा त्रिदिवं गन्तुम् अर्हसि।

iṣṭvā turagamedhena prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ. brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tridivaṃ gantum arhasi.

एष राजा विमानस्थः पिता दशरथस् तव। काकुत्स्थ मानुषे लोके गुरुस् तव महायशाः।

eṣa rājā vimānasthaḥ pitā daśarathas tava. kākutstha mānuṣe loke gurus tava mahāyaśāḥ.

इन्द्रलोकं गतः श्रीमांस् त्वया पुत्रेण तारितः। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा त्वम् एनम् अभिवादय।

indralokaṃ gataḥ śrīmāṃs tvayā putreṇa tāritaḥ. lakṣmaṇena saha bhrātrā tvam enam abhivādaya.

महादेववचः श्रुत्वा काकुत्स्थः सहलक्ष्मणः। विमानशिखरस्थस्य प्रणामम् अकरोत् पितुः।

mahādevavacaḥ śrutvā kākutsthaḥ sahalakṣmaṇaḥ. vimānaśikharasthasya praṇāmam akarot pituḥ.

दीप्यमानं स्वयां लक्ष्म्या विरजोऽम्बरधारिणम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा ददर्श पितरं प्रभुः।

dīpyamānaṃ svayāṃ lakṣmyā virajo'mbaradhāriṇam. lakṣmaṇena saha bhrātrā dadarśa pitaraṃ prabhuḥ.

हर्षेण महताविष्टो विमानस्थो महीपतिः। प्राणैः प्रियतरं दृष्ट्वा पुत्रं दशरथस् तदा।

harṣeṇa mahatāviṣṭo vimānastho mahīpatiḥ. prāṇaiḥ priyataraṃ dṛṣṭvā putraṃ daśarathas tadā.

आरोप्याङ्कं महाबाहुर् वरासनगतः प्रभुः। बाहुभ्यां संपरिष्वज्य ततो वाक्यं समाददे।

āropyāṅkaṃ mahābāhur varāsanagataḥ prabhuḥ. bāhubhyāṃ saṃpariṣvajya tato vākyaṃ samādade.

न मे स्वर्गो बहुमतः संमानश् च सुरर्षिभिः। त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते।

na me svargo bahumataḥ saṃmānaś ca surarṣibhiḥ. tvayā rāma vihīnasya satyaṃ pratiśṛṇomi te.

कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर। तव प्रव्राजनार्थानि स्थितानि हृदये मम।

kaikeyyā yāni coktāni vākyāni vadatāṃ vara. tava pravrājanārthāni sthitāni hṛdaye mama.

त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम्। अद्य दुःखाद् विमुक्तो ऽस्मि नीहाराद् इव भास्करः।

tvāṃ tu dṛṣṭvā kuśalinaṃ pariṣvajya salakṣmaṇam. adya duḥkhād vimukto 'smi nīhārād iva bhāskaraḥ.

तारितो ऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना। अष्टावक्रेण धर्मात्मा तारितो ब्राह्मणो यथा।

tārito 'haṃ tvayā putra suputreṇa mahātmanā. aṣṭāvakreṇa dharmātmā tārito brāhmaṇo yathā.

इदानीं च विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः। वधार्थं रावणस्येह विहितं पुरुषोत्तमम्।

idānīṃ ca vijānāmi yathā saumya sureśvaraiḥ. vadhārthaṃ rāvaṇasyeha vihitaṃ puruṣottamam.

सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम्। वनान् निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यते शत्रुसूदन।

siddhārthā khalu kausalyā yā tvāṃ rāma gṛhaṃ gatam. vanān nivṛttaṃ saṃhṛṣṭā drakṣyate śatrusūdana.

सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम्। जलार्द्रम् अभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ति वसुधाधिपम्।

siddhārthāḥ khalu te rāma narā ye tvāṃ purīṃ gatam. jalārdram abhiṣiktaṃ ca drakṣyanti vasudhādhipam.

अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा। इच्छेयं त्वाम् अहं द्रष्टुं भरतेन समागतम्।

anuraktena balinā śucinā dharmacāriṇā. iccheyaṃ tvām ahaṃ draṣṭuṃ bharatena samāgatam.

चतुर्दशसमाः सौम्य वने निर्यापितास् त्वया। वसता सीतया सार्धं लक्ष्मणेन च धीमता।

caturdaśasamāḥ saumya vane niryāpitās tvayā. vasatā sītayā sārdhaṃ lakṣmaṇena ca dhīmatā.

निवृत्तवनवासो ऽसि प्रतिज्ञा सफला कृता। रावणं च रणे हत्वा देवास् ते परितोषिताः।

nivṛttavanavāso 'si pratijñā saphalā kṛtā. rāvaṇaṃ ca raṇe hatvā devās te paritoṣitāḥ.

कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन। भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घम् आयुर् अवाप्नुहि।

kṛtaṃ karma yaśaḥ ślāghyaṃ prāptaṃ te śatrusūdana. bhrātṛbhiḥ saha rājyastho dīrgham āyur avāpnuhi.

इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिर् अब्रवीत्। कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकेय्या भरतस्य च।

iti bruvāṇaṃ rājānaṃ rāmaḥ prāñjalir abravīt. kuru prasādaṃ dharmajña kaikeyyā bharatasya ca.

सपुत्रां त्वां त्यजामीति यद् उक्ता कैकयी त्वया। स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो।

saputrāṃ tvāṃ tyajāmīti yad uktā kaikayī tvayā. sa śāpaḥ kaikayīṃ ghoraḥ saputrāṃ na spṛśet prabho.

स तथेति महाराजो रामम् उक्त्वा कृताञ्जलिम्। लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर् वाक्यम् उवाच ह।

sa tatheti mahārājo rāmam uktvā kṛtāñjalim. lakṣmaṇaṃ ca pariṣvajya punar vākyam uvāca ha.

रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया। कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते।

rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā. kṛtā mama mahāprītiḥ prāptaṃ dharmaphalaṃ ca te.

धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश् च विपुलं भुवि। रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथैव च।

dharmaṃ prāpsyasi dharmajña yaśaś ca vipulaṃ bhuvi. rāme prasanne svargaṃ ca mahimānaṃ tathaiva ca.

रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन। रामः सर्वस्य लोकस्य शुभेष्व् अभिरतः सदा।

rāmaṃ śuśrūṣa bhadraṃ te sumitrānandavardhana. rāmaḥ sarvasya lokasya śubheṣv abhirataḥ sadā.

एते सेन्द्रास् त्रयो लोकाः सिद्धाश् च परमर्षयः। अभिगम्य महात्मानम् अर्चन्ति पुरुषोत्तमम्।

ete sendrās trayo lokāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ. abhigamya mahātmānam arcanti puruṣottamam.

एतत् तद् उक्तम् अव्यक्तम् अक्षरं ब्रह्मनिर्मितम्। देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः।

etat tad uktam avyaktam akṣaraṃ brahmanirmitam. devānāṃ hṛdayaṃ saumya guhyaṃ rāmaḥ paraṃtapaḥ.

अवाप्तं धर्मचरणं यशश् च विपुलं त्वया। रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया।

avāptaṃ dharmacaraṇaṃ yaśaś ca vipulaṃ tvayā. rāmaṃ śuśrūṣatā bhaktyā vaidehyā saha sītayā.

स तथोक्त्वा महाबाहुर् लक्ष्मणं प्राञ्जलिं स्थितम्। उवाच राजा धर्मात्मा वैदेहीं वचनं शुभम्।

sa tathoktvā mahābāhur lakṣmaṇaṃ prāñjaliṃ sthitam. uvāca rājā dharmātmā vaidehīṃ vacanaṃ śubham.

कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस् त्यागम् इमं प्रति। रामेण त्वद्विशुद्ध्यर्थं कृतम् एतद् धितैषिणा।

kartavyo na tu vaidehi manyus tyāgam imaṃ prati. rāmeṇa tvadviśuddhyarthaṃ kṛtam etad dhitaiṣiṇā.

न त्वं सुभ्रु समाधेया पतिशुश्रूवणं प्रति। अवश्यं तु मया वाच्यम् एष ते दैवतं परम्।

na tvaṃ subhru samādheyā patiśuśrūvaṇaṃ prati. avaśyaṃ tu mayā vācyam eṣa te daivataṃ param.

इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां तथा स्नुषाम्। इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो ज्वलन्।

iti pratisamādiśya putrau sītāṃ tathā snuṣām. indralokaṃ vimānena yayau daśaratho jvalan.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...