रामायण 6.104 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 104→

[rm-6-104] • 27 श्लोकाः

एवम् उक्ता तु वैदेही परुषं लोमहर्षणम्। राघवेण सरोषेण भृशं प्रव्यथिताभवत्।

evam uktā tu vaidehī paruṣaṃ lomaharṣaṇam. rāghaveṇa saroṣeṇa bhṛśaṃ pravyathitābhavat.

सा तद् अश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली। श्रुत्वा भर्तृवचो रूक्षं लज्जया व्रीडिताभवत्।

sā tad aśrutapūrvaṃ hi jane mahati maithilī. śrutvā bhartṛvaco rūkṣaṃ lajjayā vrīḍitābhavat.

प्रविशन्तीव गात्राणि स्वान्य् एव जनकात्मजा। वाक्शल्यैस् तैः सशल्येव भृशम् अश्रूण्य् अवर्तयत्।

praviśantīva gātrāṇi svāny eva janakātmajā. vākśalyais taiḥ saśalyeva bhṛśam aśrūṇy avartayat.

ततो बाष्पपरिक्लिष्टं प्रमार्जन्ती स्वम् आननम्। शनैर् गद्गदया वाचा भर्तारम् इदम् अब्रवीत्।

tato bāṣpaparikliṣṭaṃ pramārjantī svam ānanam. śanair gadgadayā vācā bhartāram idam abravīt.

किं माम् असदृशं वाक्यम् ईदृशं श्रोत्रदारुणम्। रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृताम् इव।

kiṃ mām asadṛśaṃ vākyam īdṛśaṃ śrotradāruṇam. rūkṣaṃ śrāvayase vīra prākṛtaḥ prākṛtām iva.

न तथास्मि महाबाहो यथा त्वम् अवगच्छसि। प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे।

na tathāsmi mahābāho yathā tvam avagacchasi. pratyayaṃ gaccha me svena cāritreṇaiva te śape.

पृथक् स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे। परित्यजेमां शङ्कां तु यदि ते ऽहं परीक्षिता।

pṛthak strīṇāṃ pracāreṇa jātiṃ tvaṃ pariśaṅkase. parityajemāṃ śaṅkāṃ tu yadi te 'haṃ parīkṣitā.

यद्य् अहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो। कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति।

yady ahaṃ gātrasaṃsparśaṃ gatāsmi vivaśā prabho. kāmakāro na me tatra daivaṃ tatrāparādhyati.

मदधीनं तु यत् तन् मे हृदयं त्वयि वर्तते। पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्य् अनीश्वरा।

madadhīnaṃ tu yat tan me hṛdayaṃ tvayi vartate. parādhīneṣu gātreṣu kiṃ kariṣyāmy anīśvarā.

सहसंवृद्धभावाच् च संसर्गेण च मानद। यद्य् अहं ते न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम्।

sahasaṃvṛddhabhāvāc ca saṃsargeṇa ca mānada. yady ahaṃ te na vijñātā hatā tenāsmi śāśvatam.

प्रेषितस् ते यदा वीरो हनूमान् अवलोककः। लङ्कास्थाहं त्वया वीर किं तदा न विसर्जिता।

preṣitas te yadā vīro hanūmān avalokakaḥ. laṅkāsthāhaṃ tvayā vīra kiṃ tadā na visarjitā.

प्रत्यक्षं वानरेन्द्रस्य त्वद्वाक्यसमनन्तरम्। त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज् जीवितं मया।

pratyakṣaṃ vānarendrasya tvadvākyasamanantaram. tvayā saṃtyaktayā vīra tyaktaṃ syāj jīvitaṃ mayā.

न वृथा ते श्रमो ऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम्। सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं निष्फलस् तव।

na vṛthā te śramo 'yaṃ syāt saṃśaye nyasya jīvitam. suhṛjjanaparikleśo na cāyaṃ niṣphalas tava.

त्वया तु नरशार्दूल क्रोधम् एवानुवर्तता। लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वम् एव पुरस्कृतम्।

tvayā tu naraśārdūla krodham evānuvartatā. laghuneva manuṣyeṇa strītvam eva puraskṛtam.

अपदेशेन जनकान् नोत्पत्तिर् वसुधातलात्। मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम्।

apadeśena janakān notpattir vasudhātalāt. mama vṛttaṃ ca vṛttajña bahu te na puraskṛtam.

न प्रमाणीकृतः पाणिर् बाल्ये बालेन पीडितः। मम भक्तिश् च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम्।

na pramāṇīkṛtaḥ pāṇir bālye bālena pīḍitaḥ. mama bhaktiś ca śīlaṃ ca sarvaṃ te pṛṣṭhataḥ kṛtam.

एवं ब्रुवाणा रुदती बाष्पगद्गदभाषिणी। अब्रवील् लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरं स्थितम्।

evaṃ bruvāṇā rudatī bāṣpagadgadabhāṣiṇī. abravīl lakṣmaṇaṃ sītā dīnaṃ dhyānaparaṃ sthitam.

चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम्। मिथ्यापवादोपहता नाहं जीवितुम् उत्सहे।

citāṃ me kuru saumitre vyasanasyāsya bheṣajam. mithyāpavādopahatā nāhaṃ jīvitum utsahe.

अप्रीतस्य गुणैर् भर्तुस् त्यक्तया जनसंसदि। या क्षमा मे गतिर् गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम्।

aprītasya guṇair bhartus tyaktayā janasaṃsadi. yā kṣamā me gatir gantuṃ pravekṣye havyavāhanam.

एवम् उक्तस् तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा। अमर्षवशम् आपन्नो राघवाननम् ऐक्षत।

evam uktas tu vaidehyā lakṣmaṇaḥ paravīrahā. amarṣavaśam āpanno rāghavānanam aikṣata.

स विज्ञाय मनश्छन्दं रामस्याकारसूचितम्। चितां चकार सौमित्रिर् मते रामस्य वीर्यवान्।

sa vijñāya manaśchandaṃ rāmasyākārasūcitam. citāṃ cakāra saumitrir mate rāmasya vīryavān.

अधोमुखं ततो रामं शनैः कृत्वा प्रदक्षिणम्। उपासर्पत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम्।

adhomukhaṃ tato rāmaṃ śanaiḥ kṛtvā pradakṣiṇam. upāsarpata vaidehī dīpyamānaṃ hutāśanam.

प्रणम्य देवताभ्यश् च ब्राह्मणेभ्यश् च मैथिली। बद्धाञ्जलिपुटा चेदम् उवाचाग्निसमीपतः।

praṇamya devatābhyaś ca brāhmaṇebhyaś ca maithilī. baddhāñjalipuṭā cedam uvācāgnisamīpataḥ.

यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात्। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः।

yathā me hṛdayaṃ nityaṃ nāpasarpati rāghavāt. tathā lokasya sākṣī māṃ sarvataḥ pātu pāvakaḥ.

एवम् उक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम्। विवेश ज्वलनं दीप्तं निःसङ्गेनान्तरात्मना।

evam uktvā tu vaidehī parikramya hutāśanam. viveśa jvalanaṃ dīptaṃ niḥsaṅgenāntarātmanā.

जनः स सुमहांस् तत्र बालवृद्धसमाकुलः। ददर्श मैथिलीं तत्र प्रविशन्तीं हुताशनम्।

janaḥ sa sumahāṃs tatra bālavṛddhasamākulaḥ. dadarśa maithilīṃ tatra praviśantīṃ hutāśanam.

तस्याम् अग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलः स्वनः। रक्षसां वानराणां च संबभूवाद्भुतोपमः।

tasyām agniṃ viśantyāṃ tu hāheti vipulaḥ svanaḥ. rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca saṃbabhūvādbhutopamaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...