रामायण 6.103 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 103→

[rm-6-103] • 25 श्लोकाः

तां तु पार्श्वे स्थितां प्रह्वां रामः संप्रेक्ष्य मैथिलीम्। हृदयान्तर्गतक्रोधो व्याहर्तुम् उपचक्रमे।

tāṃ tu pārśve sthitāṃ prahvāṃ rāmaḥ saṃprekṣya maithilīm. hṛdayāntargatakrodho vyāhartum upacakrame.

एषासि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा मया रणे। पौरुषाद् यद् अनुष्ठेयं तद् एतद् उपपादितम्।

eṣāsi nirjitā bhadre śatruṃ jitvā mayā raṇe. pauruṣād yad anuṣṭheyaṃ tad etad upapāditam.

गतो ऽस्म्य् अन्तम् अमर्षस्य धर्षणा संप्रमार्जिता। अवमानश् च शत्रुश् च मया युगपद् उद्धृतौ।

gato 'smy antam amarṣasya dharṣaṇā saṃpramārjitā. avamānaś ca śatruś ca mayā yugapad uddhṛtau.

अद्य मे पौरुषं दृष्टम् अद्य मे सफलः श्रमः। अद्य तीर्णप्रतिज्ञत्वात् प्रभवामीह चात्मनः।

adya me pauruṣaṃ dṛṣṭam adya me saphalaḥ śramaḥ. adya tīrṇapratijñatvāt prabhavāmīha cātmanaḥ.

या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा। दैवसंपादितो दोषो मानुषेण मया जितः।

yā tvaṃ virahitā nītā calacittena rakṣasā. daivasaṃpādito doṣo mānuṣeṇa mayā jitaḥ.

संप्राप्तम् अवमानं यस् तेजसा न प्रमार्जति। कस् तस्य पुरुषार्थो ऽस्ति पुरुषस्याल्पतेजसः।

saṃprāptam avamānaṃ yas tejasā na pramārjati. kas tasya puruṣārtho 'sti puruṣasyālpatejasaḥ.

लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश् चावमर्दनम्। सफलं तस्य तच् छ्लाघ्यम् अद्य कर्म हनूमतः।

laṅghanaṃ ca samudrasya laṅkāyāś cāvamardanam. saphalaṃ tasya tac chlāghyam adya karma hanūmataḥ.

युद्धे विक्रमतश् चैव हितं मन्त्रयतश् च मे। सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः।

yuddhe vikramataś caiva hitaṃ mantrayataś ca me. sugrīvasya sasainyasya saphalo 'dya pariśramaḥ.

निर्गुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयम् उपस्थितः। विभीषणस्य भक्तस्य सफलो ऽद्य परिश्रमः।

nirguṇaṃ bhrātaraṃ tyaktvā yo māṃ svayam upasthitaḥ. vibhīṣaṇasya bhaktasya saphalo 'dya pariśramaḥ.

इत्य् एवं ब्रुवतस् तस्य सीता रामस्य तद् वचः। मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता।

ity evaṃ bruvatas tasya sītā rāmasya tad vacaḥ. mṛgīvotphullanayanā babhūvāśrupariplutā.

पश्यतस् तां तु रामस्य भूयः क्रोधो ऽभ्यवर्तत। प्रभूताज्यावसिक्तस्य पावकस्येव दीप्यतः।

paśyatas tāṃ tu rāmasya bhūyaḥ krodho 'bhyavartata. prabhūtājyāvasiktasya pāvakasyeva dīpyataḥ.

स बद्ध्वा भ्रुकुटिं वक्त्रे तिर्यक्प्रेक्षितलोचनः। अब्रवीत् परुषं सीतां मध्ये वानररक्षसाम्।

sa baddhvā bhrukuṭiṃ vaktre tiryakprekṣitalocanaḥ. abravīt paruṣaṃ sītāṃ madhye vānararakṣasām.

यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां परिमार्जता। तत् कृतं सकलं सीते शत्रुहस्ताद् अमर्षणात्।

yat kartavyaṃ manuṣyeṇa dharṣaṇāṃ parimārjatā. tat kṛtaṃ sakalaṃ sīte śatruhastād amarṣaṇāt.

निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना। अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक्।

nirjitā jīvalokasya tapasā bhāvitātmanā. agastyena durādharṣā muninā dakṣiṇeva dik.

विदितश् चास्तु भद्रं ते यो ऽयं रणपरिश्रमः। स तीर्णः सुहृदां वीर्यान् न त्वदर्थं मया कृतः।

viditaś cāstu bhadraṃ te yo 'yaṃ raṇapariśramaḥ. sa tīrṇaḥ suhṛdāṃ vīryān na tvadarthaṃ mayā kṛtaḥ.

रक्षता तु मया वृत्तम् अपवादं च सर्वशः। प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिमार्जता।

rakṣatā tu mayā vṛttam apavādaṃ ca sarvaśaḥ. prakhyātasyātmavaṃśasya nyaṅgaṃ ca parimārjatā.

प्राप्तचारित्रसंदेहा मम प्रतिमुखे स्थिता। दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूलासि मे दृढम्।

prāptacāritrasaṃdehā mama pratimukhe sthitā. dīpo netrāturasyeva pratikūlāsi me dṛḍham.

तद् गच्छ ह्य् अभ्यनुज्ञाता यतेष्टं जनकात्मजे। एता दश दिशो भद्रे कार्यम् अस्ति न मे त्वया।

tad gaccha hy abhyanujñātā yateṣṭaṃ janakātmaje. etā daśa diśo bhadre kāryam asti na me tvayā.

कः पुमान् हि कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम्। तेजस्वि पुनर् आदद्यात् सुहृल्लेखेन चेतसा।

kaḥ pumān hi kule jātaḥ striyaṃ paragṛhoṣitām. tejasvi punar ādadyāt suhṛllekhena cetasā.

रावणाङ्कपरिभ्रष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा। कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन् महत्।

rāvaṇāṅkaparibhraṣṭāṃ dṛṣṭāṃ duṣṭena cakṣuṣā. kathaṃ tvāṃ punarādadyāṃ kulaṃ vyapadiśan mahat.

तदर्थं निर्जिता मे त्वं यशः प्रत्याहृतं मया। नास्ति मे त्वय्य् अभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यताम् इतः।

tadarthaṃ nirjitā me tvaṃ yaśaḥ pratyāhṛtaṃ mayā. nāsti me tvayy abhiṣvaṅgo yatheṣṭaṃ gamyatām itaḥ.

इति प्रव्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना। लक्ष्मणे भरते वा त्वं कुरु बुद्धिं यथासुखम्।

iti pravyāhṛtaṃ bhadre mayaitat kṛtabuddhinā. lakṣmaṇe bharate vā tvaṃ kuru buddhiṃ yathāsukham.

सुग्रीवे वानरेन्द्रे वा राक्षसेन्द्रे विभीषणे। निवेशय मनः सीते यथा वा सुखम् आत्मनः।

sugrīve vānarendre vā rākṣasendre vibhīṣaṇe. niveśaya manaḥ sīte yathā vā sukham ātmanaḥ.

न हि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम्। मर्षयते चिरं सीते स्वगृहे परिवर्तिनीम्।

na hi tvāṃ rāvaṇo dṛṣṭvā divyarūpāṃ manoramām. marṣayate ciraṃ sīte svagṛhe parivartinīm.

ततः प्रियार्हश्वरणा तद् अप्रियं प्रियाद् उपश्रुत्य चिरस्य मैथिली। मुमोच बाष्पं सुभृशं प्रवेपिता गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी।

tataḥ priyārhaśvaraṇā tad apriyaṃ priyād upaśrutya cirasya maithilī. mumoca bāṣpaṃ subhṛśaṃ pravepitā gajendrahastābhihateva vallarī.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...