रामायण 3.71 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 71

[rm-3-71] • 26 श्लोकाः

दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन कर्मणा। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयाम् आस राघवः।

divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena karmaṇā. lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayām āsa rāghavaḥ.

चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम्। हितकारिणम् एकाग्रं लक्ष्मणं राघवो ऽब्रवीत्।

cintayitvā tu dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām. hitakāriṇam ekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo 'bravīt.

दृष्टो ऽयम् आश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम्। विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः।

dṛṣṭo 'yam āśramaḥ saumya bahvāścaryaḥ kṛtātmanām. viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ.

सप्तानां च समुद्राणाम् एषु तीर्थेषु लक्ष्मण। उपस्पृष्टं च विधिवत् पितरश् चापि तर्पिताः।

saptānāṃ ca samudrāṇām eṣu tīrtheṣu lakṣmaṇa. upaspṛṣṭaṃ ca vidhivat pitaraś cāpi tarpitāḥ.

प्रनष्टम् अशुभं यत् तत् कल्याणं समुपस्थितम्। तेन त्व् एतत् प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण संप्रति।

pranaṣṭam aśubhaṃ yat tat kalyāṇaṃ samupasthitam. tena tv etat prahṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa saṃprati.

हृदये हि नरव्याघ्र शुभम् आविर्भविष्यति। तद् आगच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम्।

hṛdaye hi naravyāghra śubham āvirbhaviṣyati. tad āgaccha gamiṣyāvaḥ pampāṃ tāṃ priyadarśanām.

ऋश्यमूको गिरिर् यत्र नातिदूरे प्रकाशते। यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवो ऽंशुमतः सुतः। नित्यं वालिभयात् त्रस्तश् चतुर्भिः सह वानरैः।

ṛśyamūko girir yatra nātidūre prakāśate. yasmin vasati dharmātmā sugrīvo 'ṃśumataḥ sutaḥ. nityaṃ vālibhayāt trastaś caturbhiḥ saha vānaraiḥ.

अभित्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम्। तदधीनं हि मे सौम्य सीतायाः परिमार्गणम्।

abhitvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham. tadadhīnaṃ hi me saumya sītāyāḥ parimārgaṇam.

इति ब्रुवाणं तं रामं सौमित्रिर् इदम् अब्रवीत्। गच्छावस् त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः।

iti bruvāṇaṃ taṃ rāmaṃ saumitrir idam abravīt. gacchāvas tvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ.

आश्रमात् तु ततस् तस्मान् निष्क्रम्य स विशां पतिः। आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सहाभिभूः।

āśramāt tu tatas tasmān niṣkramya sa viśāṃ patiḥ. ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena sahābhibhūḥ.

समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्। कोयष्टिभिश् चार्जुनकैः शतपत्रैश् च कीचकैः। एतैश् चान्यैश् च विविधैर् नादितं तद् वनं महत्।

samīkṣamāṇaḥ puṣpāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam. koyaṣṭibhiś cārjunakaiḥ śatapatraiś ca kīcakaiḥ. etaiś cānyaiś ca vividhair nāditaṃ tad vanaṃ mahat.

स रामो विधिवान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च। पश्यन् कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम्।

sa rāmo vidhivān vṛkṣān sarāṃsi vividhāni ca. paśyan kāmābhisaṃtapto jagāma paramaṃ hradam.

स ताम् आसाद्य वै रामो दूराद् उदकवाहिनीम्। मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत।

sa tām āsādya vai rāmo dūrād udakavāhinīm. mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata.

स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः। विवेश नलिनीं पम्पां पङ्कजैश् च समावृताम्।

sa tu śokasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ. viveśa nalinīṃ pampāṃ paṅkajaiś ca samāvṛtām.

तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दाल काशिनीम्। रम्योपवनसंबाधां पद्मसंपीडितोदकाम्।

tilakāśokapuṃnāgabakuloddāla kāśinīm. ramyopavanasaṃbādhāṃ padmasaṃpīḍitodakām.

स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसंतताम्। मत्स्यकच्छपसंबाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम्।

sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasaṃtatām. matsyakacchapasaṃbādhāṃ tīrasthadrumaśobhitām.

सखीभिर् इव युक्ताभिर् लताभिर् अनुवेष्टिताम्। किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम्। नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम्।

sakhībhir iva yuktābhir latābhir anuveṣṭitām. kiṃnaroragagandharvayakṣarākṣasasevitām. nānādrumalatākīrṇāṃ śītavārinidhiṃ śubhām.

पद्मैः सौगन्धिकैस् ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः। नीलां कुवलयोद्धातैर् बहुवर्णां कुथाम् इव।

padmaiḥ saugandhikais tāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ. nīlāṃ kuvalayoddhātair bahuvarṇāṃ kuthām iva.

अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम्। पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्।

aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām. puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām.

स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह। विललाप च तेजस्वी कामाद् दशरथात्मजः।

sa tāṃ dṛṣṭvā tataḥ pampāṃ rāmaḥ saumitriṇā saha. vilalāpa ca tejasvī kāmād daśarathātmajaḥ.

तिलकैर् बीजपूरैश् च वटैः शुक्लद्रुमैस् तथा। पुष्पितैः करवीरैश् च पुंनागैश् च सुपुष्पितैः।

tilakair bījapūraiś ca vaṭaiḥ śukladrumais tathā. puṣpitaiḥ karavīraiś ca puṃnāgaiś ca supuṣpitaiḥ.

मालतीकुन्दगुल्मैश् च भण्डीरैर् निचुलैस् तथा। अशोकैः सप्तपर्णैश् च केतकैर् अतिमुक्तकैः। अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः प्रमदेवोपशोभिताम्।

mālatīkundagulmaiś ca bhaṇḍīrair niculais tathā. aśokaiḥ saptaparṇaiś ca ketakair atimuktakaiḥ. anyaiś ca vividhair vṛkṣaiḥ pramadevopaśobhitām.

अस्यास् तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः। ऋश्यमूक इति ख्यातश् चित्रपुष्पितकाननः।

asyās tīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ. ṛśyamūka iti khyātaś citrapuṣpitakānanaḥ.

हरिर् ऋक्षरजो नाम्नः पुत्रस् तस्य महात्मनः। अध्यास्ते तं महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः।

harir ṛkṣarajo nāmnaḥ putras tasya mahātmanaḥ. adhyāste taṃ mahāvīryaḥ sugrīva iti viśrutaḥ.

सुग्रीवम् अभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ। इत्य् उवाच पुनर् वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमम्।

sugrīvam abhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha. ity uvāca punar vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramam.

ततो महद् वर्त्म च दूरसंक्रमं क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनम्। ददर्श पम्पां शुभदर्श काननाम् अनेकनानाविधपक्षिसंकुलाम्।

tato mahad vartma ca dūrasaṃkramaṃ krameṇa gatvā pravilokayan vanam. dadarśa pampāṃ śubhadarśa kānanām anekanānāvidhapakṣisaṃkulām.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...