रामायण 3.39 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←अरण्य काण्ड→

←अध्याय 39→

[rm-3-39] • 20 श्लोकाः

आज्ञप्तो राजवद् वाक्यं प्रतिकूलं निशाचरः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं मारीचो राक्षसाधिपम्।

ājñapto rājavad vākyaṃ pratikūlaṃ niśācaraḥ. abravīt paruṣaṃ vākyaṃ mārīco rākṣasādhipam.

केनायम् उपदिष्टस् ते विनाशः पापकर्मणा। सपुत्रस्य सराष्ट्रस्य सामात्यस्य निशाचर।

kenāyam upadiṣṭas te vināśaḥ pāpakarmaṇā. saputrasya sarāṣṭrasya sāmātyasya niśācara.

कस् त्वया सुखिना राजन् नाभिनन्दति पापकृत्। केनेदम् उपदिष्टं ते मृत्युद्वारम् उपायतः।

kas tvayā sukhinā rājan nābhinandati pāpakṛt. kenedam upadiṣṭaṃ te mṛtyudvāram upāyataḥ.

शत्रवस् तव सुव्यक्तं हीनवीर्या निशाचर। इच्छन्ति त्वां विनश्यन्तम् उपरुद्धं बलीयसा।

śatravas tava suvyaktaṃ hīnavīryā niśācara. icchanti tvāṃ vinaśyantam uparuddhaṃ balīyasā.

केनेदम् उपदिष्टं ते क्षुद्रेणाहितवादिना। यस् त्वाम् इच्छति नश्यन्तं स्वकृतेन निशाचर।

kenedam upadiṣṭaṃ te kṣudreṇāhitavādinā. yas tvām icchati naśyantaṃ svakṛtena niśācara.

वध्याः खलु न हन्यन्ते सचिवास् तव रावण। ये त्वाम् उत्पथम् आरूढं न निगृह्णन्ति सर्वशः।

vadhyāḥ khalu na hanyante sacivās tava rāvaṇa. ye tvām utpatham ārūḍhaṃ na nigṛhṇanti sarvaśaḥ.

अमात्यैः कामवृत्तो हि राजा कापथम् आश्रितः। निग्राह्यः सर्वथा सद्भिर् न निग्राह्यो निगृह्यसे।

amātyaiḥ kāmavṛtto hi rājā kāpatham āśritaḥ. nigrāhyaḥ sarvathā sadbhir na nigrāhyo nigṛhyase.

धर्मम् अर्थं च कामं च यशश् च जयतां वर। स्वामिप्रसादात् सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर।

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca yaśaś ca jayatāṃ vara. svāmiprasādāt sacivāḥ prāpnuvanti niśācara.

विपर्यये तु तत् सर्वं व्यर्थं भवति रावण। व्यसनं स्वामिवैगुण्यात् प्राप्नुवन्तीतरे जनाः।

viparyaye tu tat sarvaṃ vyarthaṃ bhavati rāvaṇa. vyasanaṃ svāmivaiguṇyāt prāpnuvantītare janāḥ.

राजमूलो हि धर्मश् च जयश् च जयतां वर। तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासु रक्षितव्यो नराधिपः।

rājamūlo hi dharmaś ca jayaś ca jayatāṃ vara. tasmāt sarvāsv avasthāsu rakṣitavyo narādhipaḥ.

राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर। न चापि प्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस।

rājyaṃ pālayituṃ śakyaṃ na tīkṣṇena niśācara. na cāpi pratikūlena nāvinītena rākṣasa.

ये तीक्ष्णमन्त्राः सचिवा भज्यन्ते सह तेन वै। विषमेषु रथाः शीघ्रं मन्दसारथयो यथा।

ye tīkṣṇamantrāḥ sacivā bhajyante saha tena vai. viṣameṣu rathāḥ śīghraṃ mandasārathayo yathā.

बहवः साधवो लोके युक्तधर्मम् अनुष्ठिताः। परेषाम् अपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः।

bahavaḥ sādhavo loke yuktadharmam anuṣṭhitāḥ. pareṣām aparādhena vinaṣṭāḥ saparicchadāḥ.

स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास् तीक्ष्णेन रावण। रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा।

svāminā pratikūlena prajās tīkṣṇena rāvaṇa. rakṣyamāṇā na vardhante meṣā gomāyunā yathā.

अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः। येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिर् अजितेन्द्रियः।

avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ. yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhir ajitendriyaḥ.

तद् इदं काकतालीयं घोरम् आसादितं त्वया। अत्र किं शोभनं यत् त्वं ससैन्यो विनशिष्यसि।

tad idaṃ kākatālīyaṃ ghoram āsāditaṃ tvayā. atra kiṃ śobhanaṃ yat tvaṃ sasainyo vinaśiṣyasi.

मां निहत्य तु रामो ऽसौ नचिरात् त्वां वधिष्यति। अनेन कृतकृत्यो ऽस्मि म्रिये यद् अरिणा हतः।

māṃ nihatya tu rāmo 'sau nacirāt tvāṃ vadhiṣyati. anena kṛtakṛtyo 'smi mriye yad ariṇā hataḥ.

दर्शनाद् एव रामस्य हतं माम् उपधारय। आत्मानं च हतं विद्धि हृत्वा सीतां सबान्धवम्।

darśanād eva rāmasya hataṃ mām upadhāraya. ātmānaṃ ca hataṃ viddhi hṛtvā sītāṃ sabāndhavam.

आनयिष्यसि चेत् सीताम् आश्रमात् सहितो मया। नैव त्वम् असि नैवाहं नैव लङ्का न राक्षसाः।

ānayiṣyasi cet sītām āśramāt sahito mayā. naiva tvam asi naivāhaṃ naiva laṅkā na rākṣasāḥ.

निवार्यमाणस् तु मया हितैषिणा न मृष्यसे वाक्यम् इदं निशाचर। परेतकल्पा हि गतायुषो नरा हितं न गृह्णन्ति सुहृद्भिर् ईरितम्।

nivāryamāṇas tu mayā hitaiṣiṇā na mṛṣyase vākyam idaṃ niśācara. paretakalpā hi gatāyuṣo narā hitaṃ na gṛhṇanti suhṛdbhir īritam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...