रामायण 2.42 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←अयोध्या काण्ड→

←अध्याय 42→

[rm-2-42] • 26 श्लोकाः

अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्। उद्गतानीव सत्त्वानि बभूवुर् अमनस्विनाम्।

anugamya nivṛttānāṃ rāmaṃ nagaravāsinām. udgatānīva sattvāni babhūvur amanasvinām.

स्वं स्वं निलयम् आगम्य पुत्रदारैः समावृताः। अश्रूणि मुमुचुः सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः।

svaṃ svaṃ nilayam āgamya putradāraiḥ samāvṛtāḥ. aśrūṇi mumucuḥ sarve bāṣpeṇa pihitānanāḥ.

न चाहृष्यन् न चामोदन् वणिजो न प्रसारयन्। न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः।

na cāhṛṣyan na cāmodan vaṇijo na prasārayan. na cāśobhanta paṇyāni nāpacan gṛhamedhinaḥ.

नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम्। पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।

naṣṭaṃ dṛṣṭvā nābhyanandan vipulaṃ vā dhanāgamam. putraṃ prathamajaṃ labdhvā jananī nābhyanandata.

गृहे गृहे रुदन्त्यश् च भर्तारं गृहम् आगतम्। व्यगर्हयन्तो दुःखार्ता वाग्भिस् तोत्रैर् इव द्विपान्।

gṛhe gṛhe rudantyaś ca bhartāraṃ gṛham āgatam. vyagarhayanto duḥkhārtā vāgbhis totrair iva dvipān.

किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारैः किं धनेन वा। पुत्रैर् वा किं सुखैर् वापि ये न पश्यन्ति राघवम्।

kiṃ nu teṣāṃ gṛhaiḥ kāryaṃ kiṃ dāraiḥ kiṃ dhanena vā. putrair vā kiṃ sukhair vāpi ye na paśyanti rāghavam.

एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मणः सह सीतया। यो ऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने।

ekaḥ satpuruṣo loke lakṣmaṇaḥ saha sītayā. yo 'nugacchati kākutsthaṃ rāmaṃ paricaran vane.

आपगाः कृतपुण्यास् ताः पद्मिन्यश् च सरांसि च। येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि।

āpagāḥ kṛtapuṇyās tāḥ padminyaś ca sarāṃsi ca. yeṣu snāsyati kākutstho vigāhya salilaṃ śuci.

शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थम् अटव्यो रम्यकाननाः। आपगाश् च महानूपाः सानुमन्तश् च पर्वताः।

śobhayiṣyanti kākutstham aṭavyo ramyakānanāḥ. āpagāś ca mahānūpāḥ sānumantaś ca parvatāḥ.

काननं वापि शैलं वा यं रामो ऽभिगमिष्यति। प्रियातिथिम् इव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्य् अनर्चितुम्।

kānanaṃ vāpi śailaṃ vā yaṃ rāmo 'bhigamiṣyati. priyātithim iva prāptaṃ nainaṃ śakṣyanty anarcitum.

विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरिधारिणः। अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च। दर्शयिष्यन्त्य् अनुक्रोशाद् गिरयो रामम् आगतम्।

vicitrakusumāpīḍā bahumañjaridhāriṇaḥ. akāle cāpi mukhyāni puṣpāṇi ca phalāni ca. darśayiṣyanty anukrośād girayo rāmam āgatam.

विदर्शयन्तो विविधान् भूयश् चित्रांश् च निर्झरान्। पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्।

vidarśayanto vividhān bhūyaś citrāṃś ca nirjharān. pādapāḥ parvatāgreṣu ramayiṣyanti rāghavam.

यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः। स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च।

yatra rāmo bhayaṃ nātra nāsti tatra parābhavaḥ. sa hi śūro mahābāhuḥ putro daśarathasya ca.

पुरा भवति नो दूराद् अनुगच्छाम राघवम्। पादच्छाया सुखा भर्तुस् तादृशस्य महात्मनः। स हि नाथो जनस्यास्य स गतिः स परायणम्।

purā bhavati no dūrād anugacchāma rāghavam. pādacchāyā sukhā bhartus tādṛśasya mahātmanaḥ. sa hi nātho janasyāsya sa gatiḥ sa parāyaṇam.

वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्। इति पौरस्त्रियो भर्तॄन् दुःखार्तास् तत् तद् अब्रुवन्।

vayaṃ paricariṣyāmaḥ sītāṃ yūyaṃ tu rāghavam. iti paurastriyo bhartṝn duḥkhārtās tat tad abruvan.

युष्माकं राघवो ऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति। सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति।

yuṣmākaṃ rāghavo 'raṇye yogakṣemaṃ vidhāsyati. sītā nārījanasyāsya yogakṣemaṃ kariṣyati.

को न्व् अनेनाप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च। संप्रीयेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा।

ko nv anenāpratītena sotkaṇṭhitajanena ca. saṃprīyetāmanojñena vāsena hṛtacetasā.

कैकेय्या यदि चेद् राज्यं स्याद् अधर्म्यम् अनाथवत्। न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः।

kaikeyyā yadi ced rājyaṃ syād adharmyam anāthavat. na hi no jīvitenārthaḥ kutaḥ putraiḥ kuto dhanaiḥ.

यया पुत्रश् च भर्ता च त्यक्ताव् ऐश्वर्यकारणात्। कं सा परिहरेद् अन्यं कैकेयी कुलपांसनी।

yayā putraś ca bhartā ca tyaktāv aiśvaryakāraṇāt. kaṃ sā parihared anyaṃ kaikeyī kulapāṃsanī.

कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि। जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैर् अपि शपामहे।

kaikeyyā na vayaṃ rājye bhṛtakā nivasemahi. jīvantyā jātu jīvantyaḥ putrair api śapāmahe.

या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा। कस् तां प्राप्य सुखं जीवेद् अधर्म्यां दुष्टचारिणीम्।

yā putraṃ pārthivendrasya pravāsayati nirghṛṇā. kas tāṃ prāpya sukhaṃ jīved adharmyāṃ duṣṭacāriṇīm.

न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः। मृते दशरथे व्यक्तं विलोपस् तदनन्तरम्।

na hi pravrajite rāme jīviṣyati mahīpatiḥ. mṛte daśarathe vyaktaṃ vilopas tadanantaram.

ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्याः सुदुर्गताः। राघवं वानुगच्छध्वम् अश्रुतिं वापि गच्छत।

te viṣaṃ pibatāloḍya kṣīṇapuṇyāḥ sudurgatāḥ. rāghavaṃ vānugacchadhvam aśrutiṃ vāpi gacchata.

मिथ्या प्रव्राजितो रामः सभार्यः सहलक्ष्मणः। भरते संनिषृष्टाः स्मः सौनिके पशवो यथा।

mithyā pravrājito rāmaḥ sabhāryaḥ sahalakṣmaṇaḥ. bharate saṃniṣṛṣṭāḥ smaḥ saunike paśavo yathā.

तास् तथा विलपन्त्यस् तु नगरे नागरस्त्रियः। चुक्रुशुर् भृशसंतप्ता मृत्योर् इव भयागमे।

tās tathā vilapantyas tu nagare nāgarastriyaḥ. cukruśur bhṛśasaṃtaptā mṛtyor iva bhayāgame.

तथा स्त्रियो रामनिमित्तम् आतुरा यथा सुते भ्रातरि वा विवासिते। विलप्य दीना रुरुदुर् विचेतसः सुतैर् हि तासाम् अधिको हि सो ऽभवत्।

tathā striyo rāmanimittam āturā yathā sute bhrātari vā vivāsite. vilapya dīnā rurudur vicetasaḥ sutair hi tāsām adhiko hi so 'bhavat.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...