महाभारत 8.47 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

महाभारत

←कर्ण पर्व→

←अध्याय 47→

[mh-8-47] • 14 श्लोकाः

संजय उवाच। तद् धर्मशीलस्य वचो निशम्य; राज्ञः क्रुद्धस्याधिरथौ महात्मा। उवाच दुर्धर्षम् अदीनसत्त्वं; युधिष्ठिरं जिष्णुर् अनन्तवीर्यः। द्रोणं हतं पार्थ कर्णो विदित्वा। भिन्नां नावम् इवात्यगाधे कुरूणाम्। संमुह्यमानान् धार्तराष्ट्रान् विदित्वा। निरुत्साहांश् च विजये परेषाम्। सोदर्यवत् त्वरितो ऽमितौजा। उत्तारयिष्यन् धृतराष्ट्रस्य पुत्रान्। रणे रथेनाधिरथिर् महात्मा। ततो हि मां त्वरितः सो ऽभ्यधावत्।

saṃjaya uvāca. tad dharmaśīlasya vaco niśamya; rājñaḥ kruddhasyādhirathau mahātmā. uvāca durdharṣam adīnasattvaṃ; yudhiṣṭhiraṃ jiṣṇur anantavīryaḥ. droṇaṃ hataṃ pārtha karṇo viditvā. bhinnāṃ nāvam ivātyagādhe kurūṇām. saṃmuhyamānān dhārtarāṣṭrān viditvā. nirutsāhāṃś ca vijaye pareṣām. sodaryavat tvarito 'mitaujā. uttārayiṣyan dhṛtarāṣṭrasya putrān. raṇe rathenādhirathir mahātmā. tato hi māṃ tvaritaḥ so 'bhyadhāvat.

संशप्तकैर् युध्यमानस्य मे ऽद्य; सेनाग्रयायी कुरुसैन्यस्य राजन्। आशीविषाभान् खगमान् प्रमुञ्चन्; द्रौणिः पुरस्तात् सहसा व्यतिष्ठत्।

saṃśaptakair yudhyamānasya me 'dya; senāgrayāyī kurusainyasya rājan. āśīviṣābhān khagamān pramuñcan; drauṇiḥ purastāt sahasā vyatiṣṭhat.

दृष्ट्वा रथं मेघनिभं ममेमम्; अम्बष्ठसेना मरणे व्यतिष्ठत्। तेषाम् अहं पञ्च शतानि हत्वा; ततो द्रौणिम् अगमं पार्थिवाग्र्य। स मे दृष्ट्वा शूरतमो ध्वजाग्रं। समादिशद् रथसंघान् अनेकान्। तेषाम् अहं पञ्चशतान् निहत्य। आसादयं द्रोणपुत्रं नदन्तम्। स द्रोणपुत्रः सदृशं महात्मा। माम् अप्य् अरौत्सीत् तदनीकमध्ये। किरञ् शरौघान् बहुरूपान् विचित्रांश्। चित्रां गतः शुक्र इवातिवर्षन्। स मे शरान् सर्वतः कङ्कपत्रान्। अवासृजद् वै पृथिवीप्रकाशान्। निवार्य तूर्णं परमाजिमध्ये। ततो हि मां बाणगणैः समर्पयत्। आकर्षणं वापि विकृष्य मुक्तं। न दृश्यते तस्य महारथस्य। स मां समासाद्य नरेन्द्र यत्तः। समभ्ययात् सिंह इव द्विपेन्द्रः। अकार्षीच् च रथिनाम् उज्जिहीर्षां। महाराज वध्यतां कौरवाणाम्। ततो रणे भारत दुष्प्रकम्प्य। आचार्यपुत्रः प्रवरः कुरूणाम्। माम् अर्दयाम् आस शितैः पृषत्कैर्। जनार्दनं चैव विषाग्निकल्पैः। अष्टौ गवाम् अष्टशतानि बाणान्। मया प्रयुद्धस्य वहन्ति तस्य। तांस् तेन मुक्तान् अहम् अस्य बाणैर्। व्यनाशयं वायुर् इवाभ्रजालम्।

dṛṣṭvā rathaṃ meghanibhaṃ mamemam; ambaṣṭhasenā maraṇe vyatiṣṭhat. teṣām ahaṃ pañca śatāni hatvā; tato drauṇim agamaṃ pārthivāgrya. sa me dṛṣṭvā śūratamo dhvajāgraṃ. samādiśad rathasaṃghān anekān. teṣām ahaṃ pañcaśatān nihatya. āsādayaṃ droṇaputraṃ nadantam. sa droṇaputraḥ sadṛśaṃ mahātmā. mām apy arautsīt tadanīkamadhye. kirañ śaraughān bahurūpān vicitrāṃś. citrāṃ gataḥ śukra ivātivarṣan. sa me śarān sarvataḥ kaṅkapatrān. avāsṛjad vai pṛthivīprakāśān. nivārya tūrṇaṃ paramājimadhye. tato hi māṃ bāṇagaṇaiḥ samarpayat. ākarṣaṇaṃ vāpi vikṛṣya muktaṃ. na dṛśyate tasya mahārathasya. sa māṃ samāsādya narendra yattaḥ. samabhyayāt siṃha iva dvipendraḥ. akārṣīc ca rathinām ujjihīrṣāṃ. mahārāja vadhyatāṃ kauravāṇām. tato raṇe bhārata duṣprakampya. ācāryaputraḥ pravaraḥ kurūṇām. mām ardayām āsa śitaiḥ pṛṣatkair. janārdanaṃ caiva viṣāgnikalpaiḥ. aṣṭau gavām aṣṭaśatāni bāṇān. mayā prayuddhasya vahanti tasya. tāṃs tena muktān aham asya bāṇair. vyanāśayaṃ vāyur ivābhrajālam.

ततो ऽपरान् बाणसंघान् अनेकान्; आकर्णपूर्णायतविप्रमुक्तान्। ससर्ज शिक्षास्त्रबलप्रयत्नैस्; तथा यथा प्रावृषि कालमेघः।

tato 'parān bāṇasaṃghān anekān; ākarṇapūrṇāyatavipramuktān. sasarja śikṣāstrabalaprayatnais; tathā yathā prāvṛṣi kālameghaḥ.

नैवाददानं न च संदधानं; जानीमहे कतरेणास्यतीति। वामेन वा यदि वा दक्षिणेन; स द्रोणपुत्रः समरे पर्यवर्तत्। न संदधानः कुत आदधानो। न व्याक्षिपन्न् आविकर्षन् विमुञ्चन्। सव्येन वा यदि वा दक्षिणेन। न ज्ञायते कतरेणास्यतीति। आचार्यवत् समरे पर्यवर्तन्। महच् चित्रं दृश्यते सर्वतः स्म। दृष्टिर् विषं चासुकरं परेषां। सर्वा दिशः पूरयानं शरौघैः। अलातचक्रप्रतिमं महात्मनः। सदा नतं कार्मुकं ब्रह्मबन्धोः। तस्याततं मण्डलम् एव सज्यं। प्रदृश्यते कार्मुकं द्रोणसूनोः।

naivādadānaṃ na ca saṃdadhānaṃ; jānīmahe katareṇāsyatīti. vāmena vā yadi vā dakṣiṇena; sa droṇaputraḥ samare paryavartat. na saṃdadhānaḥ kuta ādadhāno. na vyākṣipann āvikarṣan vimuñcan. savyena vā yadi vā dakṣiṇena. na jñāyate katareṇāsyatīti. ācāryavat samare paryavartan. mahac citraṃ dṛśyate sarvataḥ sma. dṛṣṭir viṣaṃ cāsukaraṃ pareṣāṃ. sarvā diśaḥ pūrayānaṃ śaraughaiḥ. alātacakrapratimaṃ mahātmanaḥ. sadā nataṃ kārmukaṃ brahmabandhoḥ. tasyātataṃ maṇḍalam eva sajyaṃ. pradṛśyate kārmukaṃ droṇasūnoḥ.

अविध्यन् मां पञ्चभिर् द्रोणपुत्रः; शितैः शरैः पञ्चभिर् वासुदेवम्। अहं तु तं त्रिंशता वज्रकल्पैः; समार्दयं निमिषस्यान्तरेण। अभ्यघ्नं बाणैस् तम् अहं सुधारैर्। निमेषमात्रेण सुवर्णपुङ्खैः। क्षणाच् छ्वावित्समरूपो बभूव। समार्दितो मद्विसृष्टैः पृषत्कैः।

avidhyan māṃ pañcabhir droṇaputraḥ; śitaiḥ śaraiḥ pañcabhir vāsudevam. ahaṃ tu taṃ triṃśatā vajrakalpaiḥ; samārdayaṃ nimiṣasyāntareṇa. abhyaghnaṃ bāṇais tam ahaṃ sudhārair. nimeṣamātreṇa suvarṇapuṅkhaiḥ. kṣaṇāc chvāvitsamarūpo babhūva. samārdito madvisṛṣṭaiḥ pṛṣatkaiḥ.

स विक्षरन् रुधिरं सर्वगात्रै; रथानीकं सूतसूनोर् विवेश। मयाभिभूतः सैनिकानां प्रबर्हान्; असाव् अपश्यन् रुधिरेण प्रदिग्धान्। स निर्विद्धो विक्षरन् द्रोणपुत्रो। रथानीकं चातिरथेर् विवेश। मयाभिभूतान् स्वरथप्रबर्हान्। अस्त्रं च पश्यन् रुधिरप्रदिग्धम्।

sa vikṣaran rudhiraṃ sarvagātrai; rathānīkaṃ sūtasūnor viveśa. mayābhibhūtaḥ sainikānāṃ prabarhān; asāv apaśyan rudhireṇa pradigdhān. sa nirviddho vikṣaran droṇaputro. rathānīkaṃ cātirather viveśa. mayābhibhūtān svarathaprabarhān. astraṃ ca paśyan rudhirapradigdham.

ततो ऽभिभूतं युधि वीक्ष्य सैन्यं; विध्वस्तयोधं द्रुतवाजिनागम्। पञ्चाशता रथमुख्यैः समेतः; कर्णस् त्वरन् माम् उपायात् प्रमाथी।

tato 'bhibhūtaṃ yudhi vīkṣya sainyaṃ; vidhvastayodhaṃ drutavājināgam. pañcāśatā rathamukhyaiḥ sametaḥ; karṇas tvaran mām upāyāt pramāthī.

तान् सूदयित्वाहम् अपास्य कर्णं; द्रष्टुं भवन्तं त्वरयाभियातः। सर्वे पाञ्चाला ह्य् उद्विजन्ते स्म कर्णाद्; गन्धाद् गावः केसरिणो यथैव।

tān sūdayitvāham apāsya karṇaṃ; draṣṭuṃ bhavantaṃ tvarayābhiyātaḥ. sarve pāñcālā hy udvijante sma karṇād; gandhād gāvaḥ kesariṇo yathaiva.

महाझषस्येव मुखं प्रपन्नाः; प्रभद्रकाः कर्णम् अभि द्रवन्ति। मृत्योर् आस्यं व्यात्तम् इवान्वपद्यन्; प्रभद्रकाः कर्णम् आसाद्य राजन्। यास्यामि तांस् तारयिष्यन् बलौघान्। दिष्ट्या भवान् स्वस्तिमान् पार्थ दृष्टः। रथांस् तु तान् सप्तशतान् निमग्नांस्। तदा कर्णः प्राहिणोन् मृत्युसद्म। न चाप्य् अभूत् क्लान्तमनाः स राजन्। यावन् नास्मान् दृष्टवान् सूतपुत्रः। श्रुत्वा तु त्वां तेन दृष्टं समेतम्। अश्वत्थाम्ना पूर्वतरं क्षतं च। मन्ये कालम् अपयानस्य राजन्। क्रूरात् कर्णात् ते ऽहम् अचिन्त्यकर्मन्। न मे कर्णस्यास्त्रम् इदं पुरस्ताद्। युद्धे दृष्टं पाण्डव चित्ररूपम्। न ह्य् अन्ययोद्धा विद्यते सृञ्जयानां। महारथं यो ऽद्य सहेत कर्णम्। शैनेयो मे सात्यकिश् चक्ररक्षौ। धृष्टद्युम्नश् चापि तथैव राजन्। युधामन्युश् चोत्तमौजाश् च शूरौ। पृष्ठतो मां रक्षतां राजपुत्रौ। रथप्रवीरेण महानुभाव। द्विषत्सैन्ये वर्तता दुस्तरेण।

mahājhaṣasyeva mukhaṃ prapannāḥ; prabhadrakāḥ karṇam abhi dravanti. mṛtyor āsyaṃ vyāttam ivānvapadyan; prabhadrakāḥ karṇam āsādya rājan. yāsyāmi tāṃs tārayiṣyan balaughān. diṣṭyā bhavān svastimān pārtha dṛṣṭaḥ. rathāṃs tu tān saptaśatān nimagnāṃs. tadā karṇaḥ prāhiṇon mṛtyusadma. na cāpy abhūt klāntamanāḥ sa rājan. yāvan nāsmān dṛṣṭavān sūtaputraḥ. śrutvā tu tvāṃ tena dṛṣṭaṃ sametam. aśvatthāmnā pūrvataraṃ kṣataṃ ca. manye kālam apayānasya rājan. krūrāt karṇāt te 'ham acintyakarman. na me karṇasyāstram idaṃ purastād. yuddhe dṛṣṭaṃ pāṇḍava citrarūpam. na hy anyayoddhā vidyate sṛñjayānāṃ. mahārathaṃ yo 'dya saheta karṇam. śaineyo me sātyakiś cakrarakṣau. dhṛṣṭadyumnaś cāpi tathaiva rājan. yudhāmanyuś cottamaujāś ca śūrau. pṛṣṭhato māṃ rakṣatāṃ rājaputrau. rathapravīreṇa mahānubhāva. dviṣatsainye vartatā dustareṇa.

आयाहि पश्याद्य युयुत्समानं; मां सूतपुत्रं च वृतौ जयाय। षट्साहस्रा भारत राजपुत्राः; स्वर्गाय लोकाय रथा निमग्नाः। तान् अद्य यास्यामि रणाद् विमोक्तुं। सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्। रथप्रवीरेण महानुभाव। द्विषत् सैन्यं निर्दहन् विस्तरेण।

āyāhi paśyādya yuyutsamānaṃ; māṃ sūtaputraṃ ca vṛtau jayāya. ṣaṭsāhasrā bhārata rājaputrāḥ; svargāya lokāya rathā nimagnāḥ. tān adya yāsyāmi raṇād vimoktuṃ. sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantum. rathapravīreṇa mahānubhāva. dviṣat sainyaṃ nirdahan vistareṇa.

समेत्याहं सूतपुत्रेण संख्ये; वृत्रेण वज्रीव नरेन्द्रमुख्य। एवं गते किं च मयाद्य शक्यं। कार्यं कर्तुं निग्रहे सूतजस्य। तथैव राज्ञश् च सुयोधनस्य। ये चापि मां योद्धुकामाः समेताः। योत्स्ये भृशं भारत सूतपुत्रम्; अस्मिन् संग्रामे यदि वै दृश्यते ऽद्य।

sametyāhaṃ sūtaputreṇa saṃkhye; vṛtreṇa vajrīva narendramukhya. evaṃ gate kiṃ ca mayādya śakyaṃ. kāryaṃ kartuṃ nigrahe sūtajasya. tathaiva rājñaś ca suyodhanasya. ye cāpi māṃ yoddhukāmāḥ sametāḥ. yotsye bhṛśaṃ bhārata sūtaputram; asmin saṃgrāme yadi vai dṛśyate 'dya.

कर्णं न चेद् अद्य निहन्मि राजन्; सबान्धवं युध्यमानं प्रसह्य। प्रतिश्रुत्याकुर्वतां वै गतिर् या; कष्टां गच्छेयं ताम् अहं राजसिंह।

karṇaṃ na ced adya nihanmi rājan; sabāndhavaṃ yudhyamānaṃ prasahya. pratiśrutyākurvatāṃ vai gatir yā; kaṣṭāṃ gaccheyaṃ tām ahaṃ rājasiṃha.

आमन्त्रये त्वां ब्रूहि जयं रणे मे; पुरा भीमं धार्तराष्ट्रा ग्रसन्ते। सौतिं हनिष्यामि नरेन्द्रसिंह; सैन्यं तथा शत्रुगणांश् च सर्वान्।

āmantraye tvāṃ brūhi jayaṃ raṇe me; purā bhīmaṃ dhārtarāṣṭrā grasante. sautiṃ haniṣyāmi narendrasiṃha; sainyaṃ tathā śatrugaṇāṃś ca sarvān.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents