महाभारत 8.39 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

महाभारत

←कर्ण पर्व→

←अध्याय 39→

[mh-8-39] • 38 श्लोकाः

संजय उवाच। द्रौणिर् युधिष्ठिरं दृष्ट्वा शैनेयेनाभिरक्षितम्। द्रौपदेयैस् तथा शूरैर् अभ्यवर्तत हृष्टवत्।

saṃjaya uvāca. drauṇir yudhiṣṭhiraṃ dṛṣṭvā śaineyenābhirakṣitam. draupadeyais tathā śūrair abhyavartata hṛṣṭavat.

किरन्न् इषुगणान् घोरान् स्वर्णपुङ्खाञ् शिलाशितान्। दर्शयन् विविधान् मार्गाञ् शिक्षार्थं लघुहस्तवत्।

kirann iṣugaṇān ghorān svarṇapuṅkhāñ śilāśitān. darśayan vividhān mārgāñ śikṣārthaṃ laghuhastavat.

ततः खं पूरयाम् आस शरैर् दिव्यास्त्रमन्त्रितैः। युधिष्ठिरं च समरे पर्यवारयद् अस्त्रवित्।

tataḥ khaṃ pūrayām āsa śarair divyāstramantritaiḥ. yudhiṣṭhiraṃ ca samare paryavārayad astravit.

द्रौणायनिशरच्छन्नं न प्राज्ञायत किं चन। बाणभूतम् अभूत् सर्वम् आयोधनशिरो हि तत्।

drauṇāyaniśaracchannaṃ na prājñāyata kiṃ cana. bāṇabhūtam abhūt sarvam āyodhanaśiro hi tat.

बाणजालं दिविष्ठं तत् स्वर्णजालविभूषितम्। शुशुभे भरतश्रेष्ठ वितानम् इव विष्ठितम्।

bāṇajālaṃ diviṣṭhaṃ tat svarṇajālavibhūṣitam. śuśubhe bharataśreṣṭha vitānam iva viṣṭhitam.

तेन छन्ने रणे राजन् बाणजालेन भास्वता। अभ्रच्छायेव संजज्ञे बाणरुद्धे नभस्तले।

tena channe raṇe rājan bāṇajālena bhāsvatā. abhracchāyeva saṃjajñe bāṇaruddhe nabhastale.

तत्राश्चर्यम् अपश्याम बाणभूते तथाविधे। न स्म संपतते भूमौ दृष्ट्वा द्रौणेः पराक्रमम्।

tatrāścaryam apaśyāma bāṇabhūte tathāvidhe. na sma saṃpatate bhūmau dṛṣṭvā drauṇeḥ parākramam.

लाघवं द्रोणपुत्रस्य दृष्ट्वा तत्र महारथाः। व्यस्मयन्त महाराज न चैनं प्रतिवीक्षितुम्। शेकुस् ते सर्वराजानस् तपन्तम् इव भास्करम्।

lāghavaṃ droṇaputrasya dṛṣṭvā tatra mahārathāḥ. vyasmayanta mahārāja na cainaṃ prativīkṣitum. śekus te sarvarājānas tapantam iva bhāskaram.

सात्यकिर् यतमानस् तु धर्मराजश् च पाण्डवः। तथेतराणि सैन्यानि न स्म चक्रुः पराक्रमम्।

sātyakir yatamānas tu dharmarājaś ca pāṇḍavaḥ. tathetarāṇi sainyāni na sma cakruḥ parākramam.

वध्यमाने ततः सैन्ये द्रौपदेया महारथाः। सात्यकिर् धर्मराजश् च पाञ्चालाश् चापि संगताः। त्यक्त्वा मृत्युभयं घोरं द्रौणायनिम् उपाद्रवन्।

vadhyamāne tataḥ sainye draupadeyā mahārathāḥ. sātyakir dharmarājaś ca pāñcālāś cāpi saṃgatāḥ. tyaktvā mṛtyubhayaṃ ghoraṃ drauṇāyanim upādravan.

सात्यकिः पञ्चविंशत्या द्रौणिं विद्ध्वा शिलामुखैः। पुनर् विव्याध नाराचैः सप्तभिः स्वर्णभूषितैः।

sātyakiḥ pañcaviṃśatyā drauṇiṃ viddhvā śilāmukhaiḥ. punar vivyādha nārācaiḥ saptabhiḥ svarṇabhūṣitaiḥ.

युधिष्ठिरस् त्रिसप्तत्या प्रतिविन्ध्यश् च सप्तभिः। श्रुतकर्मा त्रिभिर् बाणैः श्रुतकीर्तिस् तु सप्तभिः।

yudhiṣṭhiras trisaptatyā prativindhyaś ca saptabhiḥ. śrutakarmā tribhir bāṇaiḥ śrutakīrtis tu saptabhiḥ.

सुतसोमश् च नवभिः शतानीकश् च सप्तभिः। अन्ये च बहवः शूरा विव्यधुस् तं समन्ततः।

sutasomaś ca navabhiḥ śatānīkaś ca saptabhiḥ. anye ca bahavaḥ śūrā vivyadhus taṃ samantataḥ.

सो ऽतिक्रुद्धस् ततो राजन्न् आशीविष इव श्वसन्। सात्यकिं पञ्चविंशत्या प्राविध्यत शिलाशितैः।

so 'tikruddhas tato rājann āśīviṣa iva śvasan. sātyakiṃ pañcaviṃśatyā prāvidhyata śilāśitaiḥ.

श्रुतकीर्तिं च नवभिः सुतसोमं च पञ्चभिः। अष्टभिः श्रुतकर्माणं प्रतिविन्ध्यं त्रिभिः शरैः। शतानीकं च नवभिर् धर्मपुत्रं च सप्तभिः।

śrutakīrtiṃ ca navabhiḥ sutasomaṃ ca pañcabhiḥ. aṣṭabhiḥ śrutakarmāṇaṃ prativindhyaṃ tribhiḥ śaraiḥ. śatānīkaṃ ca navabhir dharmaputraṃ ca saptabhiḥ.

अथेतरांस् ततः शूरान् द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अताडयत्। श्रुतकीर्तेस् तथा चापं चिच्छेद निशितैः शरैः।

athetarāṃs tataḥ śūrān dvābhyāṃ dvābhyām atāḍayat. śrutakīrtes tathā cāpaṃ ciccheda niśitaiḥ śaraiḥ.

अथान्यद् धनुर् आदाय श्रुतकीर्तिर् महारथः। द्रौणायनिं त्रिभिर् विद्ध्वा विव्याधान्यैः शितैः शरैः।

athānyad dhanur ādāya śrutakīrtir mahārathaḥ. drauṇāyaniṃ tribhir viddhvā vivyādhānyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ.

ततो द्रौणिर् महाराज शरवर्षेण भारत। छादयाम् आस तत् सैन्यं समन्ताच् च शरैर् नृपान्।

tato drauṇir mahārāja śaravarṣeṇa bhārata. chādayām āsa tat sainyaṃ samantāc ca śarair nṛpān.

ततः पुनर् अमेयात्मा धर्मराजस्य कार्मुकम्। द्रौणिश् चिच्छेद विहसन् विव्याध च शरैस् त्रिभिः।

tataḥ punar ameyātmā dharmarājasya kārmukam. drauṇiś ciccheda vihasan vivyādha ca śarais tribhiḥ.

ततो धर्मसुतो राजन् प्रगृह्यान्यन् महद् धनुः। द्रौणिं विव्याध सप्तत्या बाह्वोर् उरसि चार्दयत्।

tato dharmasuto rājan pragṛhyānyan mahad dhanuḥ. drauṇiṃ vivyādha saptatyā bāhvor urasi cārdayat.

सात्यकिस् तु ततः क्रुद्धो द्रौणेः प्रहरतो रणे। अर्धचन्द्रेण तीक्ष्णेन धनुश् छित्त्वानदद् भृशम्।

sātyakis tu tataḥ kruddho drauṇeḥ praharato raṇe. ardhacandreṇa tīkṣṇena dhanuś chittvānadad bhṛśam.

छिन्नधन्वा ततो द्रौणिः शक्त्या शक्तिमतां वरः। सारथिं पातयाम् आस शैनेयस्य रथाद् द्रुतम्।

chinnadhanvā tato drauṇiḥ śaktyā śaktimatāṃ varaḥ. sārathiṃ pātayām āsa śaineyasya rathād drutam.

अथान्यद् धनुर् आदाय द्रोणपुत्रः प्रतापवान्। शैनेयं शरवर्षेण छादयाम् आस भारत।

athānyad dhanur ādāya droṇaputraḥ pratāpavān. śaineyaṃ śaravarṣeṇa chādayām āsa bhārata.

तस्याश्वाः प्रद्रुताः संख्ये पतिते रथसारथौ। तत्र तत्रैव धावन्तः समदृश्यन्त भारत।

tasyāśvāḥ pradrutāḥ saṃkhye patite rathasārathau. tatra tatraiva dhāvantaḥ samadṛśyanta bhārata.

युधिष्ठिरपुरोगास् ते द्रौणिं शस्त्रभृतां वरम्। अभ्यवर्षन्त वेगेन विसृजन्तः शिताञ् शरान्।

yudhiṣṭhirapurogās te drauṇiṃ śastrabhṛtāṃ varam. abhyavarṣanta vegena visṛjantaḥ śitāñ śarān.

आगच्छमानांस् तान् दृष्ट्वा रौद्ररूपान् परंतपः। प्रहसन् प्रतिजग्राह द्रोणपुत्रो महारणे।

āgacchamānāṃs tān dṛṣṭvā raudrarūpān paraṃtapaḥ. prahasan pratijagrāha droṇaputro mahāraṇe.

ततः शरशतज्वालः सेनाकक्षं महारथः। द्रौणिर् ददाह समरे कक्षम् अग्निर् यथा वने।

tataḥ śaraśatajvālaḥ senākakṣaṃ mahārathaḥ. drauṇir dadāha samare kakṣam agnir yathā vane.

तद् बलं पाण्डुपुत्रस्य द्रोणपुत्रप्रतापितम्। चुक्षुभे भरतश्रेष्ठ तिमिनेव नदीमुखम्। तस्मिन्न् एव चमूमुखे। तद् बलं पाण्डवेयस्य द्रोणपुत्रशरार्चिषा। तापयन् भरतश्रेष्ठ गभस्तिभिर् इवांशुमान्। तत् ताप्यमानं तीक्ष्णाग्रैर् ब्राह्मणस्य च सायकैः। क्षुभ्यते पाण्डवं सैन्यं। तद् भज्यमानं मर्षेण ब्राह्मणस्य शराहतम्।

tad balaṃ pāṇḍuputrasya droṇaputrapratāpitam. cukṣubhe bharataśreṣṭha timineva nadīmukham. tasminn eva camūmukhe. tad balaṃ pāṇḍaveyasya droṇaputraśarārciṣā. tāpayan bharataśreṣṭha gabhastibhir ivāṃśumān. tat tāpyamānaṃ tīkṣṇāgrair brāhmaṇasya ca sāyakaiḥ. kṣubhyate pāṇḍavaṃ sainyaṃ. tad bhajyamānaṃ marṣeṇa brāhmaṇasya śarāhatam.

दृष्ट्वा ते च महाराज द्रोणपुत्रपराक्रमम्। निहतान् मेनिरे सर्वान् पाण्डून् द्रोणसुतेन वै।

dṛṣṭvā te ca mahārāja droṇaputraparākramam. nihatān menire sarvān pāṇḍūn droṇasutena vai.

युधिष्ठिरस् तु त्वरितो द्रौणिं श्लिष्य महारथम्। अब्रवीद् द्रोणपुत्रं तु रोषामर्षसमन्वितः। जानामि त्वां युधि श्रेष्ठं वीर्यवन्तं बलान्वितम्। कृतास्त्रं कृतिनं चैव तथा लघुपराक्रमम्। बलम् एतद् भवान् सर्वं पार्षते यदि दर्शयेत्। ततस् त्वां बलवन्तं च कृतवीर्यं च विद्महे। स हि वै पार्षतं दृष्ट्वा समरे शत्रुसूदनम्। भवेत् तव बलं किं चिद् ब्रवीमि त्वां न तु द्विज।

yudhiṣṭhiras tu tvarito drauṇiṃ śliṣya mahāratham. abravīd droṇaputraṃ tu roṣāmarṣasamanvitaḥ. jānāmi tvāṃ yudhi śreṣṭhaṃ vīryavantaṃ balānvitam. kṛtāstraṃ kṛtinaṃ caiva tathā laghuparākramam. balam etad bhavān sarvaṃ pārṣate yadi darśayet. tatas tvāṃ balavantaṃ ca kṛtavīryaṃ ca vidmahe. sa hi vai pārṣataṃ dṛṣṭvā samare śatrusūdanam. bhavet tava balaṃ kiṃ cid bravīmi tvāṃ na tu dvija.

नैव नाम तव प्रीतिर् नैव नाम कृतज्ञता। यतस् त्वं पुरुषव्याघ्र माम् एवाद्य जिघांससि।

naiva nāma tava prītir naiva nāma kṛtajñatā. yatas tvaṃ puruṣavyāghra mām evādya jighāṃsasi.

ब्राह्मणेन तपः कार्यं दानम् अध्ययनं तथा। क्षत्रियेण धनुर् नाम्यं स भवान् ब्राह्मणब्रुवः।

brāhmaṇena tapaḥ kāryaṃ dānam adhyayanaṃ tathā. kṣatriyeṇa dhanur nāmyaṃ sa bhavān brāhmaṇabruvaḥ.

मिषतस् ते महाबाहो जेष्यामि युधि कौरवान्। कुरुष्व समरे कर्म ब्रह्मबन्धुर् असि ध्रुवम्।

miṣatas te mahābāho jeṣyāmi yudhi kauravān. kuruṣva samare karma brahmabandhur asi dhruvam.

एवम् उक्तो महाराज द्रोणपुत्रः स्मयन्न् इव। युक्तत्वं तच् च संचिन्त्य नोत्तरं किं चिद् अब्रवीत्।

evam ukto mahārāja droṇaputraḥ smayann iva. yuktatvaṃ tac ca saṃcintya nottaraṃ kiṃ cid abravīt.

अनुक्त्वा च ततः किं चिच् छरवर्षेण पाण्डवम्। छादयाम् आस समरे क्रुद्धो ऽन्तक इव प्रजाः।

anuktvā ca tataḥ kiṃ cic charavarṣeṇa pāṇḍavam. chādayām āsa samare kruddho 'ntaka iva prajāḥ.

संछाद्यमानस् तु तदा द्रोणपुत्रेण मारिष। पार्थो ऽपयातः शीघ्रं वै विहाय महतीं चमूम्।

saṃchādyamānas tu tadā droṇaputreṇa māriṣa. pārtho 'payātaḥ śīghraṃ vai vihāya mahatīṃ camūm.

अपयाते ततस् तस्मिन् धर्मपुत्रे युधिष्ठिरे। द्रोणपुत्रः स्थितो राजन् प्रत्यादेशान् महात्मनः।

apayāte tatas tasmin dharmaputre yudhiṣṭhire. droṇaputraḥ sthito rājan pratyādeśān mahātmanaḥ.

ततो युधिष्ठिरो राजा त्यक्त्वा द्रौणिं महाहवे। प्रययौ तावकं सैन्यं युक्तः क्रूराय कर्मणे।

tato yudhiṣṭhiro rājā tyaktvā drauṇiṃ mahāhave. prayayau tāvakaṃ sainyaṃ yuktaḥ krūrāya karmaṇe.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...