महाभारत 4.67 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

महाभारत

←विराट पर्व→

←अध्याय 67

[mh-4-67] • 38 श्लोकाः

विराट उवाच। किमर्थं पाण्डवश्रेष्ठ भार्यां दुहितरं मम। प्रतिग्रहीतुं नेमां त्वं मया दत्ताम् इहेच्छसि।

virāṭa uvāca. kimarthaṃ pāṇḍavaśreṣṭha bhāryāṃ duhitaraṃ mama. pratigrahītuṃ nemāṃ tvaṃ mayā dattām ihecchasi.

अर्जुन उवाच। अन्तःपुरे ऽहम् उषितः सदा पश्यन् सुतां तव। रहस्यं च प्रकाशं च विश्वस्ता पितृवन् मयि।

arjuna uvāca. antaḥpure 'ham uṣitaḥ sadā paśyan sutāṃ tava. rahasyaṃ ca prakāśaṃ ca viśvastā pitṛvan mayi.

प्रियो बहुमतश् चाहं नर्तको गीतकोविदः। आचार्यवच् च मां नित्यं मन्यते दुहिता तव।

priyo bahumataś cāhaṃ nartako gītakovidaḥ. ācāryavac ca māṃ nityaṃ manyate duhitā tava.

वयःस्थया तया राजन् सह संवत्सरोषितः। अतिशङ्का भवेत् स्थाने तव लोकस्य चाभिभो।

vayaḥsthayā tayā rājan saha saṃvatsaroṣitaḥ. atiśaṅkā bhavet sthāne tava lokasya cābhibho.

तस्मान् निमन्त्रये त्वाहं दुहितुः पृथिवीपते। शुद्धो जितेन्द्रियो दान्तस् तस्याः शुद्धिः कृता मया।

tasmān nimantraye tvāhaṃ duhituḥ pṛthivīpate. śuddho jitendriyo dāntas tasyāḥ śuddhiḥ kṛtā mayā.

स्नुषाया दुहितुर् वापि पुत्रे चात्मनि वा पुनः। अत्र शङ्कां न पश्यामि तेन शुद्धिर् भविष्यति।

snuṣāyā duhitur vāpi putre cātmani vā punaḥ. atra śaṅkāṃ na paśyāmi tena śuddhir bhaviṣyati.

अभिषङ्गाद् अहं भीतो मिथ्याचारात् परंतप। स्नुषार्थम् उत्तरां राजन् प्रतिगृह्णामि ते सुताम्।

abhiṣaṅgād ahaṃ bhīto mithyācārāt paraṃtapa. snuṣārtham uttarāṃ rājan pratigṛhṇāmi te sutām.

स्वस्रीयो वासुदेवस्य साक्षाद् देवशिशुर् यथा। दयितश् चक्रहस्तस्य बाल एवास्त्रकोविदः।

svasrīyo vāsudevasya sākṣād devaśiśur yathā. dayitaś cakrahastasya bāla evāstrakovidaḥ.

अभिमन्युर् महाबाहुः पुत्रो मम विशां पते। जामाता तव युक्तो वै भर्ता च दुहितुस् तव।

abhimanyur mahābāhuḥ putro mama viśāṃ pate. jāmātā tava yukto vai bhartā ca duhitus tava.

विराट उवाच। उपपन्नं कुरुश्रेष्ठे कुन्तीपुत्रे धनंजये। य एवं धर्मनित्यश् च जातज्ञानश् च पाण्डवः।

virāṭa uvāca. upapannaṃ kuruśreṣṭhe kuntīputre dhanaṃjaye. ya evaṃ dharmanityaś ca jātajñānaś ca pāṇḍavaḥ.

यत्कृत्यं मन्यसे पार्थ क्रियतां तदनन्तरम्। सर्वे कामाः समृद्धा मे संबन्धी यस्य मे ऽर्जुनः।

yatkṛtyaṃ manyase pārtha kriyatāṃ tadanantaram. sarve kāmāḥ samṛddhā me saṃbandhī yasya me 'rjunaḥ.

वैशंपायन उवाच। एवं ब्रुवति राजेन्द्रे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। अन्वजानात् स संयोगं समये मत्स्यपार्थयोः।

vaiśaṃpāyana uvāca. evaṃ bruvati rājendre kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ. anvajānāt sa saṃyogaṃ samaye matsyapārthayoḥ.

ततो मित्रेषु सर्वेषु वासुदेवे च भारत। प्रेषयाम् आस कौन्तेयो विराटश् च महीपतिः। प्रतिगृह्य स्नुषार्थं वै दर्शयन् वृत्तम् आत्मनः। शीलशौचसमाचारं लोकस्यावेद्य फल्गुनः। लोके विख्याप्य माहात्म्यं यशश् च स परंतपः। युधिष्ठिरः। कृतार्थः शुचिर् अव्यग्रस् तुष्टिमान् अभवत् तदा। राजन् प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते सखा मे ऽसि परंतप। वैशंपायनः। सुखम् अध्युषिताः सर्वे अज्ञातास् त्वयि पार्थिव। विराटनगरे राजा धर्मात्मा संशितव्रतः। पूजितश् चाभिषिक्तश् च रत्नैश् च शतशश् चितः। तथा ब्रुवन्तं प्रसमीक्ष्य राजा। परं प्रहृष्टः स्वजनेन तेन। स्नेहात् परिष्वज्य नृपो भुजाभ्यां। ददौ तम् अर्थं कुरुपुंगवानाम्। युद्धात् प्रयाताः कुरवो हि मार्गे। समेत्य सर्वे हितम् एव तत्र। आचार्यपुत्रः शकुनिश् च राजा। दुर्योधनः सूतपुत्रश् च कर्णः। संमन्त्र्य राजन् सहिताः समर्थाः। समादिशन् दूतम् अथो समग्राः। युधिष्ठिरश् चापि सुसंप्रहृष्टो। दुर्योधनाद् दूतम् अपश्यद् आगतम्। स चाब्रवीद् धर्मराजं समेत्य। युधिष्ठिरं पाण्डवम् उग्रवीर्यम्। धनंजयेनासि पुनर् वनाय। प्रव्राजितः समये तिष्ठ पार्थ। त्रयोदशे ह्य् एष किरीटमाली। संवत्सरे पाण्डवेयो ऽद्य दृष्टः। ततो ऽब्रवीद् धर्मसुतः प्रहस्य। क्षिप्रं गत्वा ब्रूहि सुयोधनं तम्। पितामहः शांतनवो ब्रवीतु। यद्य् अत्र पूर्णो ऽद्य त्रयोदशो नः। संवत्सरान्ते तु धनंजयेन। विष्फारितं गाण्डिवम् आजिमध्ये। पूर्णो न पूर्णो न इति ब्रवीतु। यद् अस्य सत्यं मम तत् प्रमाणम्। तेनैवम् उक्तः स निवृत्य दूतो। दुर्योधनं प्राप्य शशंस तत्त्वम्। समेत्य दूतेन स राजपुत्रो। दुर्योधनो मन्त्रयाम् आस तत्र। भीष्मेण कर्णेन कृपेण चैव। द्रोणेन भूरिश्रवसा च सार्धम्। संमन्त्र्य रात्रौ बहुभिः सुहृद्भिर्। भीष्मो ऽब्रवीद् धार्तराष्ट्रं महात्मा। तीर्णप्रतिज्ञेन धनंजयेन। विष्फारितं गाण्डिवम् आजिमध्ये। ते धार्तराष्ट्राः समयं निशम्य। तीर्णप्रतिज्ञस्य धनंजयस्य। संचिन्त्य सर्वे सहिताः सुहृद्भिः। सपार्थिवाः स्वानि गृहाणि जग्मुः।

tato mitreṣu sarveṣu vāsudeve ca bhārata. preṣayām āsa kaunteyo virāṭaś ca mahīpatiḥ. pratigṛhya snuṣārthaṃ vai darśayan vṛttam ātmanaḥ. śīlaśaucasamācāraṃ lokasyāvedya phalgunaḥ. loke vikhyāpya māhātmyaṃ yaśaś ca sa paraṃtapaḥ. yudhiṣṭhiraḥ. kṛtārthaḥ śucir avyagras tuṣṭimān abhavat tadā. rājan prīto 'smi bhadraṃ te sakhā me 'si paraṃtapa. vaiśaṃpāyanaḥ. sukham adhyuṣitāḥ sarve ajñātās tvayi pārthiva. virāṭanagare rājā dharmātmā saṃśitavrataḥ. pūjitaś cābhiṣiktaś ca ratnaiś ca śataśaś citaḥ. tathā bruvantaṃ prasamīkṣya rājā. paraṃ prahṛṣṭaḥ svajanena tena. snehāt pariṣvajya nṛpo bhujābhyāṃ. dadau tam arthaṃ kurupuṃgavānām. yuddhāt prayātāḥ kuravo hi mārge. sametya sarve hitam eva tatra. ācāryaputraḥ śakuniś ca rājā. duryodhanaḥ sūtaputraś ca karṇaḥ. saṃmantrya rājan sahitāḥ samarthāḥ. samādiśan dūtam atho samagrāḥ. yudhiṣṭhiraś cāpi susaṃprahṛṣṭo. duryodhanād dūtam apaśyad āgatam. sa cābravīd dharmarājaṃ sametya. yudhiṣṭhiraṃ pāṇḍavam ugravīryam. dhanaṃjayenāsi punar vanāya. pravrājitaḥ samaye tiṣṭha pārtha. trayodaśe hy eṣa kirīṭamālī. saṃvatsare pāṇḍaveyo 'dya dṛṣṭaḥ. tato 'bravīd dharmasutaḥ prahasya. kṣipraṃ gatvā brūhi suyodhanaṃ tam. pitāmahaḥ śāṃtanavo bravītu. yady atra pūrṇo 'dya trayodaśo naḥ. saṃvatsarānte tu dhanaṃjayena. viṣphāritaṃ gāṇḍivam ājimadhye. pūrṇo na pūrṇo na iti bravītu. yad asya satyaṃ mama tat pramāṇam. tenaivam uktaḥ sa nivṛtya dūto. duryodhanaṃ prāpya śaśaṃsa tattvam. sametya dūtena sa rājaputro. duryodhano mantrayām āsa tatra. bhīṣmeṇa karṇena kṛpeṇa caiva. droṇena bhūriśravasā ca sārdham. saṃmantrya rātrau bahubhiḥ suhṛdbhir. bhīṣmo 'bravīd dhārtarāṣṭraṃ mahātmā. tīrṇapratijñena dhanaṃjayena. viṣphāritaṃ gāṇḍivam ājimadhye. te dhārtarāṣṭrāḥ samayaṃ niśamya. tīrṇapratijñasya dhanaṃjayasya. saṃcintya sarve sahitāḥ suhṛdbhiḥ. sapārthivāḥ svāni gṛhāṇi jagmuḥ.

ततस् त्रयोदशे वर्षे निवृत्ते पञ्च पाण्डवाः। उपप्लव्ये विराटस्य समपद्यन्त सर्वशः। विराटेन सपुत्रेण पूज्यमानाः समावसन्। दूतान् मित्रेषु सर्वेषु ज्ञातिसंबन्धिकेष्व् अपि। प्रेषयाम् आस कौन्तेयो विराटश् च महीपतिः।

tatas trayodaśe varṣe nivṛtte pañca pāṇḍavāḥ. upaplavye virāṭasya samapadyanta sarvaśaḥ. virāṭena saputreṇa pūjyamānāḥ samāvasan. dūtān mitreṣu sarveṣu jñātisaṃbandhikeṣv api. preṣayām āsa kaunteyo virāṭaś ca mahīpatiḥ.

तस्मिन् वसंश् च बीभत्सुर् आनिनाय जनार्दनम्। आनर्तेभ्यो ऽपि दाशार्हान् अभिमन्युं च पाण्डवः। अभिमन्युं समादाय रामेण सहितस् तदा। सर्वयादवमुख्यैश् च संवृतः परवीरहा। शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर् विराटनगरं ययौ।

tasmin vasaṃś ca bībhatsur ānināya janārdanam. ānartebhyo 'pi dāśārhān abhimanyuṃ ca pāṇḍavaḥ. abhimanyuṃ samādāya rāmeṇa sahitas tadā. sarvayādavamukhyaiś ca saṃvṛtaḥ paravīrahā. śaṅkhadundubhinirghoṣair virāṭanagaraṃ yayau.

काशिराजश् च शैब्यश् च प्रीयमाणौ युधिष्ठिरे। अक्षौहिणीभ्यां सहिताव् आगतौ पृथिवीपते।

kāśirājaś ca śaibyaś ca prīyamāṇau yudhiṣṭhire. akṣauhiṇībhyāṃ sahitāv āgatau pṛthivīpate.

अक्षौहिण्या च तेजस्वी यज्ञसेनो महाबलः। सह पुत्रैर् महावीर्यैर् धृष्टद्युम्नशिखण्डिभिः। उपप्लाव्यं ययुः शीघ्रं पाण्डवार्थे महाबलाः। ततः शतसहस्राणि प्रयुतान्य् अर्बुदानि च। समीपम् अभिवर्तन्ते योधा यौधिष्ठिरं बलम्। समुद्रम् इव घर्मान्ते स्रोतःश्रेष्ठाः पृथक् पृथक्। द्रौपद्याश् च सुता वीराः शिखण्डी चापराजितः।

akṣauhiṇyā ca tejasvī yajñaseno mahābalaḥ. saha putrair mahāvīryair dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍibhiḥ. upaplāvyaṃ yayuḥ śīghraṃ pāṇḍavārthe mahābalāḥ. tataḥ śatasahasrāṇi prayutāny arbudāni ca. samīpam abhivartante yodhā yaudhiṣṭhiraṃ balam. samudram iva gharmānte srotaḥśreṣṭhāḥ pṛthak pṛthak. draupadyāś ca sutā vīrāḥ śikhaṇḍī cāparājitaḥ.

धृष्टद्युम्नश् च दुर्धर्षः सर्वशस्त्रभृतां वरः। समस्ताक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणाः। सर्वे शस्त्रास्त्रसंपन्नाः सर्वे शूरास् तनुत्यजः।

dhṛṣṭadyumnaś ca durdharṣaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ. samastākṣauhiṇīpālā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ. sarve śastrāstrasaṃpannāḥ sarve śūrās tanutyajaḥ.

तान् आगतान् अभिप्रेक्ष्य मत्स्यो धर्मभृतां वरः। पूजयाम् आस विधिवत् सभृत्यबलवाहनान्। प्रीतो ऽभवद् दुहितरं दत्त्वा ताम् अभिमन्यवे।

tān āgatān abhiprekṣya matsyo dharmabhṛtāṃ varaḥ. pūjayām āsa vidhivat sabhṛtyabalavāhanān. prīto 'bhavad duhitaraṃ dattvā tām abhimanyave.

ततः प्रत्युपयातेषु पार्थिवेषु ततस् ततः। तत्रागमद् वासुदेवो वनमाली हलायुधः। ते दूता द्वारकाम् एत्य दृष्ट्वा वृष्णीन् महारथान्। ऊचुः प्राञ्जलयस् तत्र पाण्डवानां मतं तदा। तस्मिन् काले निशम्याथ दूतवाक्यं जनार्दनः। दयितं स्वस्त्रियं पुत्रं सुभद्रायाः सुमानितम्। कृतवर्मा च हार्दिक्यो युयुधानश् च सात्यकिः।

tataḥ pratyupayāteṣu pārthiveṣu tatas tataḥ. tatrāgamad vāsudevo vanamālī halāyudhaḥ. te dūtā dvārakām etya dṛṣṭvā vṛṣṇīn mahārathān. ūcuḥ prāñjalayas tatra pāṇḍavānāṃ mataṃ tadā. tasmin kāle niśamyātha dūtavākyaṃ janārdanaḥ. dayitaṃ svastriyaṃ putraṃ subhadrāyāḥ sumānitam. kṛtavarmā ca hārdikyo yuyudhānaś ca sātyakiḥ.

अनाधृष्टिस् तथाक्रूरः साम्बो निशठ एव च। अन्ये ऽपि बहवः शूरा नृपाः प्रीतिपरायणाः। बिभ्यन् के ऽपि समाजग्मुः पाण्डवेभ्यो हितैषिणः। प्रद्युम्नश् च महाबाहुर् उल्मुकश् च महाबलः। अभिमन्युम् उपादाय सह मात्रा परंतपाः। कृष्णेन सहिताः सर्वे पाण्डवान् द्रष्टुम् आगताः।

anādhṛṣṭis tathākrūraḥ sāmbo niśaṭha eva ca. anye 'pi bahavaḥ śūrā nṛpāḥ prītiparāyaṇāḥ. bibhyan ke 'pi samājagmuḥ pāṇḍavebhyo hitaiṣiṇaḥ. pradyumnaś ca mahābāhur ulmukaś ca mahābalaḥ. abhimanyum upādāya saha mātrā paraṃtapāḥ. kṛṣṇena sahitāḥ sarve pāṇḍavān draṣṭum āgatāḥ.

इन्द्रसेनादयश् चैव रथैस् तैः सुसमाहितैः। आययुः सहिताः सर्वे परिसंवत्सरोषिताः।

indrasenādayaś caiva rathais taiḥ susamāhitaiḥ. āyayuḥ sahitāḥ sarve parisaṃvatsaroṣitāḥ.

दश नागसहस्राणि हयानां च शतायुतम्। रथानाम् अर्बुदं पूर्णं निखर्वं च पदातिनाम्।

daśa nāgasahasrāṇi hayānāṃ ca śatāyutam. rathānām arbudaṃ pūrṇaṃ nikharvaṃ ca padātinām.

वृष्ण्यन्धकाश् च बहवो भोजाश् च परमौजसः। अन्वयुर् वृष्णिशार्दूलं वासुदेवं महाद्युतिम्। वासुदेवं तथायान्तं दृष्ट्वा पाण्डुसुतास् तदा। मात्स्येन सहिताः सर्वे प्रत्युद्याता जनार्दनम्। शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर् मङ्गल्यैश् च जनार्दनम्। ववन्दुर् मुदिताः सर्वे पादयोस् तस्य पाण्डवाः। पाण्डवाः। मात्स्येन सहिताः सर्वे आनन्दाश्रुपरिप्लुताः। एवं तव प्रसादाद् वै वर्षाण्य् एतानि सर्वशः। त्रयोदशापि दाशार्ह यथा स समयः कृतः। उषिताः स्मो जगन्नाथ त्वं नाथो नो जनार्दन। वैशंपायनः। रक्षस्व देवदेवेश त्वाम् अद्य शरणं गताः। तान् वन्दमानान् सहसा परिष्वज्य जनार्दनः। विराटस्य सहायांस् तान् सर्वयादवसवृतः। यथार्हं पूजयाम् आस मुदा परमया युतः। वृष्णिवीरांश् च तान् सर्वान् यथार्हं प्रतिपेदिरे। कृष्णा च देवकीपुत्रं ववन्दे पादयोस् तथा। ताम् उद्यम्य सुकेशान्तां नयने परिमृज्य च। उवाच वाक्यं देवेशः सर्वयादवसंनिधौ। मा शोकं कुरु कल्याणि धार्तराष्ट्रान् समाहितान्। अचिराद् घातयित्वाहं पार्थेन सहितः क्षितिम्। युधिष्ठिराय दास्यामि व्येतु ते मानसो ज्वरः। अभिमन्युना च पार्थेन रौक्मिणेयेन ते शपे। सत्यम् एतद् वचो मह्यम् अवैहि त्वम् अनिन्दिते। इत्य् उक्त्वा तां विसृज्याथ प्रीयमाणो युधिष्ठिरम्। अन्वास्त वृष्णिशार्दूलः सह वृष्ण्यन्धकैस् तदा।

vṛṣṇyandhakāś ca bahavo bhojāś ca paramaujasaḥ. anvayur vṛṣṇiśārdūlaṃ vāsudevaṃ mahādyutim. vāsudevaṃ tathāyāntaṃ dṛṣṭvā pāṇḍusutās tadā. mātsyena sahitāḥ sarve pratyudyātā janārdanam. śaṅkhadundubhinirghoṣair maṅgalyaiś ca janārdanam. vavandur muditāḥ sarve pādayos tasya pāṇḍavāḥ. pāṇḍavāḥ. mātsyena sahitāḥ sarve ānandāśrupariplutāḥ. evaṃ tava prasādād vai varṣāṇy etāni sarvaśaḥ. trayodaśāpi dāśārha yathā sa samayaḥ kṛtaḥ. uṣitāḥ smo jagannātha tvaṃ nātho no janārdana. vaiśaṃpāyanaḥ. rakṣasva devadeveśa tvām adya śaraṇaṃ gatāḥ. tān vandamānān sahasā pariṣvajya janārdanaḥ. virāṭasya sahāyāṃs tān sarvayādavasavṛtaḥ. yathārhaṃ pūjayām āsa mudā paramayā yutaḥ. vṛṣṇivīrāṃś ca tān sarvān yathārhaṃ pratipedire. kṛṣṇā ca devakīputraṃ vavande pādayos tathā. tām udyamya sukeśāntāṃ nayane parimṛjya ca. uvāca vākyaṃ deveśaḥ sarvayādavasaṃnidhau. mā śokaṃ kuru kalyāṇi dhārtarāṣṭrān samāhitān. acirād ghātayitvāhaṃ pārthena sahitaḥ kṣitim. yudhiṣṭhirāya dāsyāmi vyetu te mānaso jvaraḥ. abhimanyunā ca pārthena raukmiṇeyena te śape. satyam etad vaco mahyam avaihi tvam anindite. ity uktvā tāṃ visṛjyātha prīyamāṇo yudhiṣṭhiram. anvāsta vṛṣṇiśārdūlaḥ saha vṛṣṇyandhakais tadā.

पारिबर्हं ददौ कृष्णः पाण्डवानां महात्मनाम्। स्त्रियो रत्नानि वासांसि पृथक् पृथग् अनेकशः। राजानो राजपुत्राश् च निवृत्ते समये तदा। यथार्हं पाण्डवश्रेष्ठे ह्य् अवर्तन्ताभिपूजिताः। आसन् प्रहृष्टमनसः पारिबर्हं ददुस् तदा। वैशंपायनः। तेषु तत्र समेतेषु राजानो वृष्णिभिः सह। अनेकशः समाजग्मुर् नानादिग्भ्यो नराधिपाः। विराटनगरं प्राप्य हस्त्यश्वरथसादिनः। नानादेशोद्भवांश् चैव रत्नानि सुबहून्य् अपि। वस्त्राणि च महार्हाणि मणीनां निचयानि च। रौक्मं चोच्चावचं वस्त्रं श्लक्ष्णानीव मृदूनि च। मणिकाञ्चनचित्राणि दिव्यान्य् आभरणानि च। अश्वांस् तित्तिरकल्माषाञ् श्वेताश्वांश् चैव सर्वशः। विवाहार्थम् अनुप्राप्ताः सौभद्रस्य महात्मनः। मङ्गलेन च संयुक्तं ब्रह्मघोषेण नादितम्। वेदोद्गीतैः सामभिश् च स्तुतिभिर् ब्रह्मचारिणाम्। वेदी विरचिता तत्र सर्वरत्नविभूषिता। हृष्टपुष्टजनाकीर्णाः सर्वशः शुक्लवाससः। नानादेशोद्भवाश् चैव गायनास् तत्र चागताः। समेताः सर्वशस् तत्र ब्राह्मणा वेदपारगाः। ततो विवाहो विधिवद् ववृते मत्स्यपार्थयोः।

pāribarhaṃ dadau kṛṣṇaḥ pāṇḍavānāṃ mahātmanām. striyo ratnāni vāsāṃsi pṛthak pṛthag anekaśaḥ. rājāno rājaputrāś ca nivṛtte samaye tadā. yathārhaṃ pāṇḍavaśreṣṭhe hy avartantābhipūjitāḥ. āsan prahṛṣṭamanasaḥ pāribarhaṃ dadus tadā. vaiśaṃpāyanaḥ. teṣu tatra sameteṣu rājāno vṛṣṇibhiḥ saha. anekaśaḥ samājagmur nānādigbhyo narādhipāḥ. virāṭanagaraṃ prāpya hastyaśvarathasādinaḥ. nānādeśodbhavāṃś caiva ratnāni subahūny api. vastrāṇi ca mahārhāṇi maṇīnāṃ nicayāni ca. raukmaṃ coccāvacaṃ vastraṃ ślakṣṇānīva mṛdūni ca. maṇikāñcanacitrāṇi divyāny ābharaṇāni ca. aśvāṃs tittirakalmāṣāñ śvetāśvāṃś caiva sarvaśaḥ. vivāhārtham anuprāptāḥ saubhadrasya mahātmanaḥ. maṅgalena ca saṃyuktaṃ brahmaghoṣeṇa nāditam. vedodgītaiḥ sāmabhiś ca stutibhir brahmacāriṇām. vedī viracitā tatra sarvaratnavibhūṣitā. hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇāḥ sarvaśaḥ śuklavāsasaḥ. nānādeśodbhavāś caiva gāyanās tatra cāgatāḥ. sametāḥ sarvaśas tatra brāhmaṇā vedapāragāḥ. tato vivāho vidhivad vavṛte matsyapārthayoḥ.

ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च गोमुखाडम्बरास् तथा। पार्थैः संयुज्यमानस्य नेदुर् मत्स्यस्य वेश्मनि।

tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca gomukhāḍambarās tathā. pārthaiḥ saṃyujyamānasya nedur matsyasya veśmani.

उच्चावचान् मृगाञ् जघ्नुर् मेध्यांश् च शतशः पशून्। सुरामैरेयपानानि प्रभूतान्य् अभ्यहारयन्।

uccāvacān mṛgāñ jaghnur medhyāṃś ca śataśaḥ paśūn. surāmaireyapānāni prabhūtāny abhyahārayan.

गायनाख्यानशीलाश् च नटा वैतालिकास् तथा। स्तुवन्तस् तान् उपातिष्ठन् सूताश् च सह मागधैः। स्त्रियो वृद्धाः कुटुम्बिन्य उत्सवज्ञाश् च मङ्गलैः। द्रौपद्य् अन्तःपुरे चैव विराटस्य गृहे स्त्रियः।

gāyanākhyānaśīlāś ca naṭā vaitālikās tathā. stuvantas tān upātiṣṭhan sūtāś ca saha māgadhaiḥ. striyo vṛddhāḥ kuṭumbinya utsavajñāś ca maṅgalaiḥ. draupady antaḥpure caiva virāṭasya gṛhe striyaḥ.

सुदेष्णां च पुरस्कृत्य मत्स्यानां च वरस्त्रियः। आजग्मुश् चारुसर्वाङ्ग्यः सुमृष्टमणिकुण्डलाः।

sudeṣṇāṃ ca puraskṛtya matsyānāṃ ca varastriyaḥ. ājagmuś cārusarvāṅgyaḥ sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ.

वर्णोपपन्नास् ता नार्यो रूपवत्यः स्वलंकृताः। सर्वाश् चाभ्यभवत् कृष्णा रूपेण यशसा श्रिया।

varṇopapannās tā nāryo rūpavatyaḥ svalaṃkṛtāḥ. sarvāś cābhyabhavat kṛṣṇā rūpeṇa yaśasā śriyā.

परिवार्योत्तरां तास् तु राजपुत्रीम् अलंकृताम्। सुताम् इव महेन्द्रस्य पुरस्कृत्योपतस्थिरे। धौम्यो महर्षिभिस् तत्र समाधाय च पावकम्। जुहाव विधिवद् विद्वान् पाण्डवानां पुरोहितः। भृङ्गारं तु समादाय सौवर्णं जलपूरितम्। पार्थस्य हस्ते सहसा सताम् इन्दीवरेक्षणाम्। स्नुषार्थं प्राक्षिपद् द्वारि विराटो वाहिनीपतिः।

parivāryottarāṃ tās tu rājaputrīm alaṃkṛtām. sutām iva mahendrasya puraskṛtyopatasthire. dhaumyo maharṣibhis tatra samādhāya ca pāvakam. juhāva vidhivad vidvān pāṇḍavānāṃ purohitaḥ. bhṛṅgāraṃ tu samādāya sauvarṇaṃ jalapūritam. pārthasya haste sahasā satām indīvarekṣaṇām. snuṣārthaṃ prākṣipad dvāri virāṭo vāhinīpatiḥ.

तां प्रत्यगृह्णात् कौन्तेयः सुतस्यार्थे धनंजयः। सौभद्रस्यानवद्याङ्गीं विराटतनयां तदा।

tāṃ pratyagṛhṇāt kaunteyaḥ sutasyārthe dhanaṃjayaḥ. saubhadrasyānavadyāṅgīṃ virāṭatanayāṃ tadā.

तत्रातिष्ठन् महाराजो रूपम् इन्द्रस्य धारयन्। स्नुषां तां प्रतिजग्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। द्रुपदश् च विराटश् च शिखण्डी च महायशाः। काशिराजश् च शैब्यश् च धृष्टद्युम्नश् च सात्यकिः। सप्तैते ऽक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणाः। परिवार्य पाण्डवं सर्वे निवेशं चक्रिरे तदा।

tatrātiṣṭhan mahārājo rūpam indrasya dhārayan. snuṣāṃ tāṃ pratijagrāha kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ. drupadaś ca virāṭaś ca śikhaṇḍī ca mahāyaśāḥ. kāśirājaś ca śaibyaś ca dhṛṣṭadyumnaś ca sātyakiḥ. saptaite 'kṣauhiṇīpālā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ. parivārya pāṇḍavaṃ sarve niveśaṃ cakrire tadā.

प्रतिगृह्य च तां पार्थः पुरस्कृत्य जनार्दनम्। विवाहं कारयाम् आस सौभद्रस्य महात्मनः। धौम्यः शिष्यैः परिवृतो भानुमान् इव रश्मिभिः। ततो विवाहो ववृधे स्फीतः सर्वगुणान्वितः। सौभद्रस्याद्भुतश् चैव पितुस् तव पितुस् तदा। धौम्यः शिष्यैः परिवृतो जुहावाग्नौ विधानतः। अग्निं प्रदक्षिणं कुर्वन् सौभद्रः पाणिम् अग्रहीत्। ततः पार्थाय संहृष्टो मात्स्यराजो धनं महत्।

pratigṛhya ca tāṃ pārthaḥ puraskṛtya janārdanam. vivāhaṃ kārayām āsa saubhadrasya mahātmanaḥ. dhaumyaḥ śiṣyaiḥ parivṛto bhānumān iva raśmibhiḥ. tato vivāho vavṛdhe sphītaḥ sarvaguṇānvitaḥ. saubhadrasyādbhutaś caiva pitus tava pitus tadā. dhaumyaḥ śiṣyaiḥ parivṛto juhāvāgnau vidhānataḥ. agniṃ pradakṣiṇaṃ kurvan saubhadraḥ pāṇim agrahīt. tataḥ pārthāya saṃhṛṣṭo mātsyarājo dhanaṃ mahat.

तस्मै सप्त सहस्राणि हयानां वातरंहसाम्। द्वे च नागशते मुख्ये प्रादाद् बहु धनं तदा। प्रादान् मत्स्यपतिर् हृष्टः कन्याधनम् अनुत्तमम्। पारिबर्हं च पार्थस्य प्रददौ मत्स्यपुंगवः। कृष्णेन सह कौन्तेयः प्रत्यगृह्णात् प्रभूतवत्। हुत्वा सम्यक् समिद्धाग्निम् अर्चयित्वा द्विजन्मनः। राज्यं बलं च कोशं च सर्वम् आत्मानम् एव च। न्यवेदयन् पाण्डवेभ्यो विराटः प्रीतिमांस् तदा।

tasmai sapta sahasrāṇi hayānāṃ vātaraṃhasām. dve ca nāgaśate mukhye prādād bahu dhanaṃ tadā. prādān matsyapatir hṛṣṭaḥ kanyādhanam anuttamam. pāribarhaṃ ca pārthasya pradadau matsyapuṃgavaḥ. kṛṣṇena saha kaunteyaḥ pratyagṛhṇāt prabhūtavat. hutvā samyak samiddhāgnim arcayitvā dvijanmanaḥ. rājyaṃ balaṃ ca kośaṃ ca sarvam ātmānam eva ca. nyavedayan pāṇḍavebhyo virāṭaḥ prītimāṃs tadā.

कृते विवाहे तु तदा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं यद् उपाहरद् अच्युतः।

kṛte vivāhe tu tadā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ. brāhmaṇebhyo dadau vittaṃ yad upāharad acyutaḥ.

गोसहस्राणि रत्नानि वस्त्राणि विविधानि च। भूषणानि च मुख्यानि यानानि शयनानि च। पट्टवासांसि चित्राणि दासीदासान् बहून् ददौ। नागरान् प्रीतिभिर् दिव्यैस् तर्पयाम् आस भूपतिः। भोजनानि च हृद्यानि पानानि विविधानि च।

gosahasrāṇi ratnāni vastrāṇi vividhāni ca. bhūṣaṇāni ca mukhyāni yānāni śayanāni ca. paṭṭavāsāṃsi citrāṇi dāsīdāsān bahūn dadau. nāgarān prītibhir divyais tarpayām āsa bhūpatiḥ. bhojanāni ca hṛdyāni pānāni vividhāni ca.

तन् महोत्सवसंकाशं हृष्टपुष्टजनावृतम्। नगरं मत्स्यराजस्य शुशुभे भरतर्षभ। पुरोहितैर् अमात्यैश् च पौरैर् जानपदैर् अपि। विराटनृपतिः श्रीमान् सौभद्रायाभिमन्यवे। तां सुताम् उत्तरां दत्त्वा मुमुदे परमं तदा। एवं वृत्ते विवाहे तु पार्थसूनोः परंतप। पुराद् बहिर् उपप्लाव्य ऊषुः पाण्डुसुतास् तदा। जनमेजयः। वृत्ते विवाहे हृष्टात्मा यद् उवाच युधिष्ठिरः। तत् सर्वं कथयस्वेह कृतवन्तो यद् उत्तरम्। चतुर्थम् एतद् विपुलं वैराटं पर्ववर्णनम्। अत्रापि परिसंख्याता अध्यायानां महात्मना। सप्तषष्टिर् अथो पूर्णा श्लोकानाम् अपि मे शृणु। श्लोकानां द्वे सहस्रे तु त्रीणि श्लोकशतानि च। पर्वण्य् अस्मिन् समाख्यातं संख्यानं परमर्षिणा। विराटपर्वे देयानि वासांसि विविधानि च। कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरास्। तदाभिमन्योर् मुदितस्य पक्षाः। विश्रम्य चत्वार्य् उषसः प्रतीताः। सभां विराटस्य ततो ऽभिजग्मुः।

tan mahotsavasaṃkāśaṃ hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtam. nagaraṃ matsyarājasya śuśubhe bharatarṣabha. purohitair amātyaiś ca paurair jānapadair api. virāṭanṛpatiḥ śrīmān saubhadrāyābhimanyave. tāṃ sutām uttarāṃ dattvā mumude paramaṃ tadā. evaṃ vṛtte vivāhe tu pārthasūnoḥ paraṃtapa. purād bahir upaplāvya ūṣuḥ pāṇḍusutās tadā. janamejayaḥ. vṛtte vivāhe hṛṣṭātmā yad uvāca yudhiṣṭhiraḥ. tat sarvaṃ kathayasveha kṛtavanto yad uttaram. caturtham etad vipulaṃ vairāṭaṃ parvavarṇanam. atrāpi parisaṃkhyātā adhyāyānāṃ mahātmanā. saptaṣaṣṭir atho pūrṇā ślokānām api me śṛṇu. ślokānāṃ dve sahasre tu trīṇi ślokaśatāni ca. parvaṇy asmin samākhyātaṃ saṃkhyānaṃ paramarṣiṇā. virāṭaparve deyāni vāsāṃsi vividhāni ca. kṛtvā vivāhaṃ tu kurupravīrās. tadābhimanyor muditasya pakṣāḥ. viśramya catvāry uṣasaḥ pratītāḥ. sabhāṃ virāṭasya tato 'bhijagmuḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...