रामायण 6.72 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 72→

[rm-6-72] • 33 श्लोकाः

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवः शोककर्शितः। नोपधारयते व्यक्तं यद् उक्तं तेन रक्षसा।

tasya tad vacanaṃ śrutvā rāghavaḥ śokakarśitaḥ. nopadhārayate vyaktaṃ yad uktaṃ tena rakṣasā.

ततो धैर्यम् अवष्टभ्य रामः परपुरंजयः। विभीषणम् उपासीनम् उवाच कपिसंनिधौ।

tato dhairyam avaṣṭabhya rāmaḥ parapuraṃjayaḥ. vibhīṣaṇam upāsīnam uvāca kapisaṃnidhau.

नैरृताधिपते वाक्यं यद् उक्तं ते विभीषण। भूयस् तच् छ्रोतुम् इच्छामि ब्रूहि यत् ते विवक्षितम्।

nairṛtādhipate vākyaṃ yad uktaṃ te vibhīṣaṇa. bhūyas tac chrotum icchāmi brūhi yat te vivakṣitam.

राघवस्य वचः श्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः। यत् तत् पुनर् इदं वाक्यं बभाषे स विभीषणः।

rāghavasya vacaḥ śrutvā vākyaṃ vākyaviśāradaḥ. yat tat punar idaṃ vākyaṃ babhāṣe sa vibhīṣaṇaḥ.

यथाज्ञप्तं महाबाहो त्वया गुल्मनिवेशनम्। तत् तथानुष्ठितं वीर त्वद्वाक्यसमनन्तरम्।

yathājñaptaṃ mahābāho tvayā gulmaniveśanam. tat tathānuṣṭhitaṃ vīra tvadvākyasamanantaram.

तान्य् अनीकानि सर्वाणि विभक्तानि समन्ततः। विन्यस्ता यूथपाश् चैव यथान्यायं विभागशः।

tāny anīkāni sarvāṇi vibhaktāni samantataḥ. vinyastā yūthapāś caiva yathānyāyaṃ vibhāgaśaḥ.

भूयस् तु मम विजाप्यं तच् छृणुष्व महायशः। त्वय्य् अकारणसंतप्ते संतप्तहृदया वयम्।

bhūyas tu mama vijāpyaṃ tac chṛṇuṣva mahāyaśaḥ. tvayy akāraṇasaṃtapte saṃtaptahṛdayā vayam.

त्यज राजन्न् इमं शोकं मिथ्या संतापम् आगतम्। तद् इयं त्यज्यतां चिन्ता शत्रुहर्षविवर्धनी।

tyaja rājann imaṃ śokaṃ mithyā saṃtāpam āgatam. tad iyaṃ tyajyatāṃ cintā śatruharṣavivardhanī.

उद्यमः क्रियतां वीर हर्षः समुपसेव्यताम्। प्राप्तव्या यदि ते सीता हन्तव्यश् च निशाचराः।

udyamaḥ kriyatāṃ vīra harṣaḥ samupasevyatām. prāptavyā yadi te sītā hantavyaś ca niśācarāḥ.

रघुनन्दन वक्ष्यामि श्रूयतां मे हितं वचः। साध्व् अयं यातु सौमित्रिर् बलेन महता वृतः। निकुम्भिलायां संप्राप्य हन्तुं रावणिम् आहवे।

raghunandana vakṣyāmi śrūyatāṃ me hitaṃ vacaḥ. sādhv ayaṃ yātu saumitrir balena mahatā vṛtaḥ. nikumbhilāyāṃ saṃprāpya hantuṃ rāvaṇim āhave.

धनुर्मण्डलनिर्मुक्तैर् आशीविषविषोपमैः। शरैर् हन्तुं महेष्वासो रावणिं समितिंजयः।

dhanurmaṇḍalanirmuktair āśīviṣaviṣopamaiḥ. śarair hantuṃ maheṣvāso rāvaṇiṃ samitiṃjayaḥ.

तेन वीरेण तपसा वरदानात् स्वयम्भुतः। अस्त्रं ब्रह्मशिरः प्राप्तं कामगाश् च तुरंगमाः।

tena vīreṇa tapasā varadānāt svayambhutaḥ. astraṃ brahmaśiraḥ prāptaṃ kāmagāś ca turaṃgamāḥ.

निकुम्भिलाम् असंप्राप्तम् अहुताग्निं च यो रिपुः। त्वाम् आततायिनं हन्याद् इन्द्रशत्रो स ते वधः। इत्य् एवं विहितो राजन् वधस् तस्यैव धीमतः।

nikumbhilām asaṃprāptam ahutāgniṃ ca yo ripuḥ. tvām ātatāyinaṃ hanyād indraśatro sa te vadhaḥ. ity evaṃ vihito rājan vadhas tasyaiva dhīmataḥ.

वधायेन्द्रजितो राम तं दिशस्व महाबलम्। हते तस्मिन् हतं विद्धि रावणं ससुहृज्जनम्।

vadhāyendrajito rāma taṃ diśasva mahābalam. hate tasmin hataṃ viddhi rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam.

विभीषणवचः श्रुत्व रामो वाक्यम् अथाब्रवीत्। जानामि तस्य रौद्रस्य मायां सत्यपराक्रम।

vibhīṣaṇavacaḥ śrutva rāmo vākyam athābravīt. jānāmi tasya raudrasya māyāṃ satyaparākrama.

स हि ब्रह्मास्त्रवित् प्राज्ञो महामायो महाबलः। करोत्य् असंज्ञान् संग्रामे देवान् सवरुणान् अपि।

sa hi brahmāstravit prājño mahāmāyo mahābalaḥ. karoty asaṃjñān saṃgrāme devān savaruṇān api.

तस्यान्तरिक्षे चरतो रथस्थस्य महायशः। न गतिर् ज्ञायते वीरसूर्यस्येवाभ्रसंप्लवे।

tasyāntarikṣe carato rathasthasya mahāyaśaḥ. na gatir jñāyate vīrasūryasyevābhrasaṃplave.

राघवस् तु रिपोर् ज्ञात्वा मायावीर्यं दुरात्मनः। लक्ष्मणं कीर्तिसंपन्नम् इदं वचनम् अब्रवीत्।

rāghavas tu ripor jñātvā māyāvīryaṃ durātmanaḥ. lakṣmaṇaṃ kīrtisaṃpannam idaṃ vacanam abravīt.

यद् वानरेन्द्रस्य बलं तेन सर्वेण संवृतः। हनूमत्प्रमुखैश् चैव यूथपैः सहलक्ष्मण।

yad vānarendrasya balaṃ tena sarveṇa saṃvṛtaḥ. hanūmatpramukhaiś caiva yūthapaiḥ sahalakṣmaṇa.

जाम्बवेनर्क्षपतिना सह सैन्येन संवृतः। जहि तं राक्षससुतं मायाबलविशारदम्।

jāmbavenarkṣapatinā saha sainyena saṃvṛtaḥ. jahi taṃ rākṣasasutaṃ māyābalaviśāradam.

अयं त्वां सचिवैः सार्धं महात्मा रजनीचरः। अभिज्ञस् तस्य देशस्य पृष्ठतो ऽनुगमिष्यति।

ayaṃ tvāṃ sacivaiḥ sārdhaṃ mahātmā rajanīcaraḥ. abhijñas tasya deśasya pṛṣṭhato 'nugamiṣyati.

राघवस्य वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः सविभीषणः। जग्राह कार्मुकं श्रेष्ठम् अन्यद् भीमपराक्रमः।

rāghavasya vacaḥ śrutvā lakṣmaṇaḥ savibhīṣaṇaḥ. jagrāha kārmukaṃ śreṣṭham anyad bhīmaparākramaḥ.

संनद्धः कवची खड्गी स शरी हेमचापधृक्। रामपादाव् उपस्पृश्य हृष्टः सौमित्रिर् अब्रवीत्।

saṃnaddhaḥ kavacī khaḍgī sa śarī hemacāpadhṛk. rāmapādāv upaspṛśya hṛṣṭaḥ saumitrir abravīt.

अद्य मत्कार्मुकोन्मुखाः शरा निर्भिद्य रावणिम्। लङ्काम् अभिपतिष्यन्ति हंसाः पुष्करिणीम् इव।

adya matkārmukonmukhāḥ śarā nirbhidya rāvaṇim. laṅkām abhipatiṣyanti haṃsāḥ puṣkariṇīm iva.

अद्यैव तस्य रौद्रस्य शरीरं मामकाः शराः। विधमिष्यन्ति हत्वा तं महाचापगुणच्युताः।

adyaiva tasya raudrasya śarīraṃ māmakāḥ śarāḥ. vidhamiṣyanti hatvā taṃ mahācāpaguṇacyutāḥ.

स एवम् उक्त्वा द्युतिमान् वचनं भ्रातुर् अग्रतः। स रावणिवधाकाङ्क्षी लक्ष्मणस् त्वरितो ययौ।

sa evam uktvā dyutimān vacanaṃ bhrātur agrataḥ. sa rāvaṇivadhākāṅkṣī lakṣmaṇas tvarito yayau.

सो ऽभिवाद्य गुरोः पादौ कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्। निकुम्भिलाम् अभिययौ चैत्यं रावणिपालितम्।

so 'bhivādya guroḥ pādau kṛtvā cāpi pradakṣiṇam. nikumbhilām abhiyayau caityaṃ rāvaṇipālitam.

विभीषणेन सहितो राजपुत्रः प्रतापवान्। कृतस्वस्त्ययनो भ्रात्रा लक्ष्मणस् त्वरितो ययौ।

vibhīṣaṇena sahito rājaputraḥ pratāpavān. kṛtasvastyayano bhrātrā lakṣmaṇas tvarito yayau.

वानराणां सहस्रैस् तु हनूमान् बहुभिर् वृतः। विभीषणः सहामात्यस् तदा लक्ष्मणम् अन्वगात्।

vānarāṇāṃ sahasrais tu hanūmān bahubhir vṛtaḥ. vibhīṣaṇaḥ sahāmātyas tadā lakṣmaṇam anvagāt.

महता हरिसैन्येन सवेगम् अभिसंवृतः। ऋक्षराजबलं चैव ददर्श पथि विष्ठितम्।

mahatā harisainyena savegam abhisaṃvṛtaḥ. ṛkṣarājabalaṃ caiva dadarśa pathi viṣṭhitam.

स गत्वा दूरम् अध्वानं सौमित्रिर् मित्रनन्दनः। राक्षसेन्द्रबलं दूराद् अपश्यद् व्यूहम् आस्थितम्।

sa gatvā dūram adhvānaṃ saumitrir mitranandanaḥ. rākṣasendrabalaṃ dūrād apaśyad vyūham āsthitam.

स संप्राप्य धनुष्पाणिर् मायायोगम् अरिंदम। तस्थौ ब्रह्मविधानेन विजेतुं रघुनन्दनः।

sa saṃprāpya dhanuṣpāṇir māyāyogam ariṃdama. tasthau brahmavidhānena vijetuṃ raghunandanaḥ.

विविधम् अमलशस्त्रभास्वरं तद् ध्वजगहनं विपुलं महारथैश् च। प्रतिभयतमम् अप्रमेयवेगं तिमिरम् इव द्विषतां बलं विवेश।

vividham amalaśastrabhāsvaraṃ tad dhvajagahanaṃ vipulaṃ mahārathaiś ca. pratibhayatamam aprameyavegaṃ timiram iva dviṣatāṃ balaṃ viveśa.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...