रामायण 6.71 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 71→

[rm-6-71] • 22 श्लोकाः

रामम् आश्वासयाने तु लक्ष्मणे भ्रातृवत्सले। निक्षिप्य गुल्मान् स्वस्थाने तत्रागच्छद् विभीषणः।

rāmam āśvāsayāne tu lakṣmaṇe bhrātṛvatsale. nikṣipya gulmān svasthāne tatrāgacchad vibhīṣaṇaḥ.

नानाप्रहरणैर् वीरैश् चतुर्भिः सचिवैर् वृतः। नीलाञ्जनचयाकारैर् मातंगैर् इव यूथपः।

nānāpraharaṇair vīraiś caturbhiḥ sacivair vṛtaḥ. nīlāñjanacayākārair mātaṃgair iva yūthapaḥ.

सो ऽभिगम्य महात्मानं राघवं शोकलालसं। वानरांश् चैव ददृशे बाष्पपर्याकुलेक्षणान्।

so 'bhigamya mahātmānaṃ rāghavaṃ śokalālasaṃ. vānarāṃś caiva dadṛśe bāṣpaparyākulekṣaṇān.

राघवं च महात्मानम् इक्ष्वाकुकुलनन्दनम्। ददर्श मोहम् आपन्नं लक्ष्मणस्याङ्कम् आश्रितम्।

rāghavaṃ ca mahātmānam ikṣvākukulanandanam. dadarśa moham āpannaṃ lakṣmaṇasyāṅkam āśritam.

व्रीडितं शोकसंतप्तं दृष्ट्वा रामं विभीषणः। अन्तर्दुःखेन दीनात्मा किम् एतद् इति सो ऽब्रवीत्।

vrīḍitaṃ śokasaṃtaptaṃ dṛṣṭvā rāmaṃ vibhīṣaṇaḥ. antarduḥkhena dīnātmā kim etad iti so 'bravīt.

विभीषण मुखं दृष्ट्वा सुग्रीवं तांश् च वानरान्। उवाच लक्ष्मणो वाक्यम् इदं बाष्पपरिप्लुतः।

vibhīṣaṇa mukhaṃ dṛṣṭvā sugrīvaṃ tāṃś ca vānarān. uvāca lakṣmaṇo vākyam idaṃ bāṣpapariplutaḥ.

हताम् इन्द्रजिता सीताम् इह श्रुत्वैव राघवः। हनूमद् वचनात् सौम्य ततो मोहम् उपागतः।

hatām indrajitā sītām iha śrutvaiva rāghavaḥ. hanūmad vacanāt saumya tato moham upāgataḥ.

कथयन्तं तु सौमित्रिं संनिवार्य विभीषणः। पुष्कलार्थम् इदं वाक्यं विसंज्ञं रामम् अब्रवीत्।

kathayantaṃ tu saumitriṃ saṃnivārya vibhīṣaṇaḥ. puṣkalārtham idaṃ vākyaṃ visaṃjñaṃ rāmam abravīt.

मनुजेन्द्रार्तरूपेण यद् उक्तस् त्वं हनूमता। तद् अयुक्तम् अहं मन्ये सागरस्येव शोषणम्।

manujendrārtarūpeṇa yad uktas tvaṃ hanūmatā. tad ayuktam ahaṃ manye sāgarasyeva śoṣaṇam.

अभिप्रायं तु जानामि रावणस्य दुरात्मनः। सीतां प्रति महाबाहो न च घातं करिष्यति।

abhiprāyaṃ tu jānāmi rāvaṇasya durātmanaḥ. sītāṃ prati mahābāho na ca ghātaṃ kariṣyati.

याच्यमानः सुबहुशो मया हितचिकीर्षुणा। वैदेहीम् उत्सृजस्वेति न च तत् कृतवान् वचः।

yācyamānaḥ subahuśo mayā hitacikīrṣuṇā. vaidehīm utsṛjasveti na ca tat kṛtavān vacaḥ.

नैव साम्ना न भेदेन न दानेन कुतो युधा। सा द्रष्टुम् अपि शक्येत नैव चान्येन केन चित्।

naiva sāmnā na bhedena na dānena kuto yudhā. sā draṣṭum api śakyeta naiva cānyena kena cit.

वानरान् मोहयित्वा तु प्रतियातः स राक्षसः। चैत्यं निकुम्भिलां नाम यत्र होमं करिष्यति।

vānarān mohayitvā tu pratiyātaḥ sa rākṣasaḥ. caityaṃ nikumbhilāṃ nāma yatra homaṃ kariṣyati.

हुतवान् उपयातो हि देवैर् अपि सवासवैः। दुराधर्षो भवत्य् एष संग्रामे रावणात्मजः।

hutavān upayāto hi devair api savāsavaiḥ. durādharṣo bhavaty eṣa saṃgrāme rāvaṇātmajaḥ.

तेन मोहयता नूनम् एषा माया प्रयोजिता। विघ्नम् अन्विच्छता तात वानराणां पराक्रमे। ससैन्यास् तत्र गच्छामो यावत् तन् न समाप्यते।

tena mohayatā nūnam eṣā māyā prayojitā. vighnam anvicchatā tāta vānarāṇāṃ parākrame. sasainyās tatra gacchāmo yāvat tan na samāpyate.

त्यजेमं नरशार्दूलमिथ्या संतापम् आगतम्। सीदते हि बलं सर्वं दृष्ट्वा त्वां शोककर्शितम्।

tyajemaṃ naraśārdūlamithyā saṃtāpam āgatam. sīdate hi balaṃ sarvaṃ dṛṣṭvā tvāṃ śokakarśitam.

इह त्वं स्वस्थ हृदयस् तिष्ठ सत्त्वसमुच्छ्रितः। लक्ष्मणं प्रेषयास्माभिः सह सैन्यानुकर्षिभिः।

iha tvaṃ svastha hṛdayas tiṣṭha sattvasamucchritaḥ. lakṣmaṇaṃ preṣayāsmābhiḥ saha sainyānukarṣibhiḥ.

एष तं नरशार्दूलो रावणिं निशितैः शरैः। त्याजयिष्यति तत् कर्म ततो वध्यो भविष्यति।

eṣa taṃ naraśārdūlo rāvaṇiṃ niśitaiḥ śaraiḥ. tyājayiṣyati tat karma tato vadhyo bhaviṣyati.

तस्यैते निशितास् तीक्ष्णाः पत्रिपत्राङ्गवाजिनः। पतत्रिण इवासौम्याः शराः पास्यन्ति शोणितम्।

tasyaite niśitās tīkṣṇāḥ patripatrāṅgavājinaḥ. patatriṇa ivāsaumyāḥ śarāḥ pāsyanti śoṇitam.

तत् संदिश महाबाहो लक्ष्मणं शुभलक्षणम्। राक्षसस्य विनाशाय वज्रं वज्रधरो यथा।

tat saṃdiśa mahābāho lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam. rākṣasasya vināśāya vajraṃ vajradharo yathā.

मनुजवर न कालविप्रकर्षो रिपुनिधनं प्रति यत् क्षमो ऽद्य कर्तुम्। त्वम् अतिसृज रिपोर् वधाय बाणीम् असुरपुरोन्मथने यथा महेन्द्रः।

manujavara na kālaviprakarṣo ripunidhanaṃ prati yat kṣamo 'dya kartum. tvam atisṛja ripor vadhāya bāṇīm asurapuronmathane yathā mahendraḥ.

समाप्तकर्मा हि स राक्षसेन्द्रो भवत्य् अदृश्यः समरे सुरासुरैः। युयुत्सता तेन समाप्तकर्मणा भवेत् सुराणाम् अपि संशयो महान्।

samāptakarmā hi sa rākṣasendro bhavaty adṛśyaḥ samare surāsuraiḥ. yuyutsatā tena samāptakarmaṇā bhavet surāṇām api saṃśayo mahān.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...