रामायण 6.68 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 68→

[rm-6-68] • 33 श्लोकाः

विज्ञाय तु मनस् तस्य राघवस्य महात्मनः। संनिवृत्याहवात् तस्मात् प्रविवेश पुरं ततः।

vijñāya tu manas tasya rāghavasya mahātmanaḥ. saṃnivṛtyāhavāt tasmāt praviveśa puraṃ tataḥ.

सो ऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम्। क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगाम महाद्युतिः।

so 'nusmṛtya vadhaṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ tarasvinām. krodhatāmrekṣaṇaḥ śūro nirjagāma mahādyutiḥ.

स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर् वृतः। इन्द्रजित् तु महावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः।

sa paścimena dvāreṇa niryayau rākṣasair vṛtaḥ. indrajit tu mahāvīryaḥ paulastyo devakaṇṭakaḥ.

इन्द्रजित् तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। रणायाभ्युद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत् तदा।

indrajit tu tato dṛṣṭvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau. raṇāyābhyudyatau vīrau māyāṃ prāduṣkarot tadā.

इन्द्रजित् तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं तदा। बलेन महतावृत्य तस्या वधम् अरोचयत्।

indrajit tu rathe sthāpya sītāṃ māyāmayīṃ tadā. balena mahatāvṛtya tasyā vadham arocayat.

मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः। हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ।

mohanārthaṃ tu sarveṣāṃ buddhiṃ kṛtvā sudurmatiḥ. hantuṃ sītāṃ vyavasito vānarābhimukho yayau.

तं दृष्ट्वा त्व् अभिनिर्यान्तं नगर्याः काननौकसः। उत्पेतुर् अभिसंक्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः।

taṃ dṛṣṭvā tv abhiniryāntaṃ nagaryāḥ kānanaukasaḥ. utpetur abhisaṃkruddhāḥ śilāhastā yuyutsavaḥ.

हनूमान् पुरतस् तेषां जगाम कपिकुञ्जरः। प्रगृह्य सुमहच् छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम्।

hanūmān puratas teṣāṃ jagāma kapikuñjaraḥ. pragṛhya sumahac chṛṅgaṃ parvatasya durāsadam.

स ददर्श हतानन्दां सीताम् इन्द्रजितो रथे। एकवेणीधरां दीनाम् उपवासकृशाननाम्।

sa dadarśa hatānandāṃ sītām indrajito rathe. ekaveṇīdharāṃ dīnām upavāsakṛśānanām.

परिक्लिष्टैकवसनाम् अमृजां राघवप्रियाम्। रजोमलाभ्याम् आलिप्तैः सर्वगात्रैर् वरस्त्रियम्।

parikliṣṭaikavasanām amṛjāṃ rāghavapriyām. rajomalābhyām āliptaiḥ sarvagātrair varastriyam.

तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीम् अध्यवस्य च। बाष्पपर्याकुलमुखो हनूमान् व्यथितो ऽभवत्।

tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilīm adhyavasya ca. bāṣpaparyākulamukho hanūmān vyathito 'bhavat.

अब्रवीत् तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनाम्। दृष्ट्वा रथे स्तितां सीतां राक्षसेन्द्रसुताश्रिताम्।

abravīt tāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinām. dṛṣṭvā rathe stitāṃ sītāṃ rākṣasendrasutāśritām.

किं समर्थितम् अस्येति चिन्तयन् स महाकपिः। सह तैर् वानरश्रेष्ठैर् अभ्यधावत रावणिम्।

kiṃ samarthitam asyeti cintayan sa mahākapiḥ. saha tair vānaraśreṣṭhair abhyadhāvata rāvaṇim.

तद् वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्छितः। कृत्वा विशोकं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतां परामृशत्।

tad vānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrchitaḥ. kṛtvā viśokaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāṃ parāmṛśat.

तं स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयाम् आस रावणिः। क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे।

taṃ striyaṃ paśyatāṃ teṣāṃ tāḍayām āsa rāvaṇiḥ. krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe.

गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनूमान् दैन्यम् आगतः। दुःखजं वारिनेत्राभ्याम् उत्सृजन् मारुतात्मजः। अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद् रक्षोऽधिपात्मजम्।

gṛhītamūrdhajāṃ dṛṣṭvā hanūmān dainyam āgataḥ. duḥkhajaṃ vārinetrābhyām utsṛjan mārutātmajaḥ. abravīt paruṣaṃ vākyaṃ krodhād rakṣo'dhipātmajam.

दुरात्मन्न् आत्मनाशाय केशपक्षे परामृशः। ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिम् आश्रितः। धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिर् ईदृशी।

durātmann ātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ. brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonim āśritaḥ. dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matir īdṛśī.

नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम। अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण।

nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama. anāryasyedṛśaṃ karma ghṛṇā te nāsti nirghṛṇa.

च्युता गृहाच् च राज्याच् च रामहस्ताच् च मैथिली। किं तवैषापराद्धा हि यद् एनां हन्तुम् इच्छसि।

cyutā gṛhāc ca rājyāc ca rāmahastāc ca maithilī. kiṃ tavaiṣāparāddhā hi yad enāṃ hantum icchasi.

सीतां च हत्वा न चिरं जीविष्यसि कथं चन। वधार्हकर्मणानेन मम हस्तगतो ह्य् असि।

sītāṃ ca hatvā na ciraṃ jīviṣyasi kathaṃ cana. vadhārhakarmaṇānena mama hastagato hy asi.

ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्यैश् च कुत्सिताः। इह जीवितम् उत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रतिलप्स्यसे।

ye ca strīghātināṃ lokā lokavadhyaiś ca kutsitāḥ. iha jīvitam utsṛjya pretya tān pratilapsyase.

इति ब्रुवाणो हनुमान् सायुधैर् हरिभिर् वृतः। अभ्यधावत संक्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति।

iti bruvāṇo hanumān sāyudhair haribhir vṛtaḥ. abhyadhāvata saṃkruddho rākṣasendrasutaṃ prati.

आपतन्तं महावीर्यं तद् अनीकं वनौकसाम्। रक्षसां भीमवेगानाम् अनीकेन न्यवारयत्।

āpatantaṃ mahāvīryaṃ tad anīkaṃ vanaukasām. rakṣasāṃ bhīmavegānām anīkena nyavārayat.

स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम्। हरिश्रेष्ठं हनूमन्तम् इन्द्रजित् प्रत्युवाच ह।

sa tāṃ bāṇasahasreṇa vikṣobhya harivāhinīm. hariśreṣṭhaṃ hanūmantam indrajit pratyuvāca ha.

सुग्रीवस् त्वं च रामश् च यन्निमित्तम् इहागताः। तां हनिष्यामि वैदेहीम् अद्यैव तव पश्यतः।

sugrīvas tvaṃ ca rāmaś ca yannimittam ihāgatāḥ. tāṃ haniṣyāmi vaidehīm adyaiva tava paśyataḥ.

इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर। सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम्।

imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara. sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam.

न हन्तव्याः स्त्रियश् चेति यद् ब्रवीषि प्लवंगम। पीडा करम् अमित्राणां यत् स्यात् कर्तव्यम् एत तत्।

na hantavyāḥ striyaś ceti yad bravīṣi plavaṃgama. pīḍā karam amitrāṇāṃ yat syāt kartavyam eta tat.

तम् एवम् उक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं ततः। शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम्।

tam evam uktvā rudatīṃ sītāṃ māyāmayīṃ tataḥ. śitadhāreṇa khaḍgena nijaghānendrajit svayam.

यज्ञोपवीतमार्गेण छिन्ना तेन तपस्विनी। सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना।

yajñopavītamārgeṇa chinnā tena tapasvinī. sā pṛthivyāṃ pṛthuśroṇī papāta priyadarśanā.

ताम् इन्द्रजित्स्त्रियं हत्वा हनूमन्तम् उवाच ह। मया रामस्य पश्येमां कोपेन च निषूदिताम्।

tām indrajitstriyaṃ hatvā hanūmantam uvāca ha. mayā rāmasya paśyemāṃ kopena ca niṣūditām.

ततः खड्गेन महता हत्वा ताम् इन्द्रजित् स्वयम्। हृष्टः स रथम् आस्थाय विननाद महास्वनम्।

tataḥ khaḍgena mahatā hatvā tām indrajit svayam. hṛṣṭaḥ sa ratham āsthāya vinanāda mahāsvanam.

वानराः शुश्रुवुः शब्दम् अदूरे प्रत्यवस्थिताः। व्यादितास्यस्य नदतस् तद् दुर्गं संश्रितस्य तु।

vānarāḥ śuśruvuḥ śabdam adūre pratyavasthitāḥ. vyāditāsyasya nadatas tad durgaṃ saṃśritasya tu.

तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः। तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा विषण्णरूपाः समभिप्रदुद्रुवुः।

tathā tu sītāṃ vinihatya durmatiḥ prahṛṣṭacetāḥ sa babhūva rāvaṇiḥ. taṃ hṛṣṭarūpaṃ samudīkṣya vānarā viṣaṇṇarūpāḥ samabhipradudruvuḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...