रामायण 6.56 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 56→

[rm-6-56] • 19 श्लोकाः

कुम्भकर्णं हतं दृष्ट्वा राघवेण महात्मना। राक्षसा राक्षसेन्द्राय रावणाय न्यवेदयन्।

kumbhakarṇaṃ hataṃ dṛṣṭvā rāghaveṇa mahātmanā. rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan.

श्रुत्वा विनिहतं संख्ये कुम्भकर्णं महाबलम्। रावणः शोकसंतप्तो मुमोह च पपात च।

śrutvā vinihataṃ saṃkhye kumbhakarṇaṃ mahābalam. rāvaṇaḥ śokasaṃtapto mumoha ca papāta ca.

पितृव्यं निहतं श्रुत्वा देवान्तकनरान्तकौ। त्रिशिराश् चातिकायश् च रुरुदुः शोकपीडिताः।

pitṛvyaṃ nihataṃ śrutvā devāntakanarāntakau. triśirāś cātikāyaś ca ruruduḥ śokapīḍitāḥ.

भ्रातरं निहतं श्रुत्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा। महोदरमहापार्श्वौ शोकाक्रान्तौ बभूवतुः।

bhrātaraṃ nihataṃ śrutvā rāmeṇākliṣṭakarmaṇā. mahodaramahāpārśvau śokākrāntau babhūvatuḥ.

ततः कृच्छ्रात् समासाद्य संज्ञां राक्षसपुंगवः। कुम्भकर्णवधाद् दीनो विललाप स रावणः।

tataḥ kṛcchrāt samāsādya saṃjñāṃ rākṣasapuṃgavaḥ. kumbhakarṇavadhād dīno vilalāpa sa rāvaṇaḥ.

हा वीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल। शत्रुसैन्यं प्रताप्यैकः क्व मां संत्यज्य गच्छसि।

hā vīra ripudarpaghna kumbhakarṇa mahābala. śatrusainyaṃ pratāpyaikaḥ kva māṃ saṃtyajya gacchasi.

इदानीं खल्व् अहं नास्मि यस्य मे पतितो भुजः। दक्षिणो यं समाश्रित्य न बिभेमि सुरासुरान्।

idānīṃ khalv ahaṃ nāsmi yasya me patito bhujaḥ. dakṣiṇo yaṃ samāśritya na bibhemi surāsurān.

कथम् एवंविधो वीरो देवदानवदर्पहा। कालाग्निप्रतिमो ह्य् अद्य राघवेण रणे हतः।

katham evaṃvidho vīro devadānavadarpahā. kālāgnipratimo hy adya rāghaveṇa raṇe hataḥ.

यस्य ते वज्रनिष्पेषो न कुर्याद् व्यसनं सदा। स कथं रामबाणार्तः प्रसुप्तो ऽसि महीतले।

yasya te vajraniṣpeṣo na kuryād vyasanaṃ sadā. sa kathaṃ rāmabāṇārtaḥ prasupto 'si mahītale.

एते देवगणाः सार्धम् ऋषिभिर् गगने स्थिताः। निहतं त्वां रणे दृष्ट्वा निनदन्ति प्रहर्षिताः।

ete devagaṇāḥ sārdham ṛṣibhir gagane sthitāḥ. nihataṃ tvāṃ raṇe dṛṣṭvā ninadanti praharṣitāḥ.

ध्रुवम् अद्यैव संहृष्टा लब्धलक्ष्याः प्लवंगमाः। आरोक्ष्यन्तीह दुर्गाणि लङ्काद्वाराणि सर्वशः।

dhruvam adyaiva saṃhṛṣṭā labdhalakṣyāḥ plavaṃgamāḥ. ārokṣyantīha durgāṇi laṅkādvārāṇi sarvaśaḥ.

राज्येन नास्ति मे कार्यं किं करिष्यामि सीतया। कुम्भकर्णविहीनस्य जीविते नास्ति मे रतिः।

rājyena nāsti me kāryaṃ kiṃ kariṣyāmi sītayā. kumbhakarṇavihīnasya jīvite nāsti me ratiḥ.

यद्य् अहं भ्रातृहन्तारं न हन्मि युधि राघवम्। ननु मे मरणं श्रेयो न चेदं व्यर्थजीवितम्।

yady ahaṃ bhrātṛhantāraṃ na hanmi yudhi rāghavam. nanu me maraṇaṃ śreyo na cedaṃ vyarthajīvitam.

अद्यैव तं गमिष्यामि देशं यत्रानुजो मम। न हि भ्रातॄन् समुत्सृज्य क्षणं जीवितुम् उत्सहे।

adyaiva taṃ gamiṣyāmi deśaṃ yatrānujo mama. na hi bhrātṝn samutsṛjya kṣaṇaṃ jīvitum utsahe.

देवा हि मां हसिष्यन्ति दृष्ट्वा पूर्वापकारिणम्। कथम् इन्द्रं जयिष्यामि कुम्भकर्णहते त्वयि।

devā hi māṃ hasiṣyanti dṛṣṭvā pūrvāpakāriṇam. katham indraṃ jayiṣyāmi kumbhakarṇahate tvayi.

तद् इदं माम् अनुप्राप्तं विभीषणवचः शुभम्। यद् अज्ञानान् मया तस्य न गृहीतं महात्मनः।

tad idaṃ mām anuprāptaṃ vibhīṣaṇavacaḥ śubham. yad ajñānān mayā tasya na gṛhītaṃ mahātmanaḥ.

विभीषणवचो यावत् कुम्भकर्णप्रहस्तयोः। विनाशो ऽयं समुत्पन्नो मां व्रीडयति दारुणः।

vibhīṣaṇavaco yāvat kumbhakarṇaprahastayoḥ. vināśo 'yaṃ samutpanno māṃ vrīḍayati dāruṇaḥ.

तस्यायं कर्मणः प्रातो विपाको मम शोकदः। यन् मया धार्मिकः श्रीमान् स निरस्तो विभीषणः।

tasyāyaṃ karmaṇaḥ prāto vipāko mama śokadaḥ. yan mayā dhārmikaḥ śrīmān sa nirasto vibhīṣaṇaḥ.

इति बहुविधम् आकुलान्तरात्मा कृपणम् अतीव विलप्य कुम्भकर्णम्। न्यपतद् अथ दशाननो भृशार्तस् तम् अनुजम् इन्द्ररिपुं हतं विदित्वा।

iti bahuvidham ākulāntarātmā kṛpaṇam atīva vilapya kumbhakarṇam. nyapatad atha daśānano bhṛśārtas tam anujam indraripuṃ hataṃ viditvā.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...