रामायण 6.54 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 54→

[rm-6-54] • 29 श्लोकाः

स ननाद महानादं समुद्रम् अभिनादयन्। जनयन्न् इव निर्घातान् विधमन्न् इव पर्वतान्।

sa nanāda mahānādaṃ samudram abhinādayan. janayann iva nirghātān vidhamann iva parvatān.

तम् अवध्यं मघवता यमेन वरुणेन च। प्रेक्ष्य भीमाक्षम् आयान्तं वानरा विप्रदुद्रुवुः।

tam avadhyaṃ maghavatā yamena varuṇena ca. prekṣya bhīmākṣam āyāntaṃ vānarā vipradudruvuḥ.

तांस् तु विद्रवतो दृष्ट्वा वालिपुत्रो ऽङ्गदो ऽब्रवीत्। नलं नीलं गवाक्षं च कुमुदं च महाबलम्।

tāṃs tu vidravato dṛṣṭvā vāliputro 'ṅgado 'bravīt. nalaṃ nīlaṃ gavākṣaṃ ca kumudaṃ ca mahābalam.

आत्मानम् अत्र विस्मृत्य वीर्याण्य् अभिजनानि च। क्व गच्छत भयत्रस्ताः प्राकृता हरयो यथा।

ātmānam atra vismṛtya vīryāṇy abhijanāni ca. kva gacchata bhayatrastāḥ prākṛtā harayo yathā.

साधु सौम्या निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ। नालं युद्धाय वै रक्षो महतीयं विभीषिकाः।

sādhu saumyā nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha. nālaṃ yuddhāya vai rakṣo mahatīyaṃ vibhīṣikāḥ.

महतीम् उत्थिताम् एनां राक्षसानां विभीषिकाम्। विक्रमाद् विधमिष्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः।

mahatīm utthitām enāṃ rākṣasānāṃ vibhīṣikām. vikramād vidhamiṣyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ.

कृच्छ्रेण तु समाश्वास्य संगम्य च ततस् ततः। वृक्षाद्रिहस्ता हरयः संप्रतस्थू रणाजिरम्।

kṛcchreṇa tu samāśvāsya saṃgamya ca tatas tataḥ. vṛkṣādrihastā harayaḥ saṃpratasthū raṇājiram.

ते निवृत्य तु संक्रुद्धाः कुम्भकर्णं वनौकसः। निजघ्नुः परमक्रुद्धाः समदा इव कुञ्जराः। प्रांशुभिर् गिरिशृङ्गैश् च शिलाभिश् च महाबलाः।

te nivṛtya tu saṃkruddhāḥ kumbhakarṇaṃ vanaukasaḥ. nijaghnuḥ paramakruddhāḥ samadā iva kuñjarāḥ. prāṃśubhir giriśṛṅgaiś ca śilābhiś ca mahābalāḥ.

पादपैः पुष्पिताग्रैश् च हन्यमानो न कम्पते। तस्य गात्रेषु पतिता भिद्यन्ते शतशः शिलाः। पादपाः पुष्पिताग्राश् च भग्नाः पेतुर् महीतले।

pādapaiḥ puṣpitāgraiś ca hanyamāno na kampate. tasya gātreṣu patitā bhidyante śataśaḥ śilāḥ. pādapāḥ puṣpitāgrāś ca bhagnāḥ petur mahītale.

सो ऽपि सैन्यानि संक्रुद्धो वानराणां महौजसाम्। ममन्थ परमायत्तो वनान्य् अग्निर् इवोत्थितः।

so 'pi sainyāni saṃkruddho vānarāṇāṃ mahaujasām. mamantha paramāyatto vanāny agnir ivotthitaḥ.

लोहितार्द्रास् तु बहवः शेरते वानरर्षभाः। निरस्ताः पतिता भूमौ ताम्रपुष्पा इव द्रुमाः।

lohitārdrās tu bahavaḥ śerate vānararṣabhāḥ. nirastāḥ patitā bhūmau tāmrapuṣpā iva drumāḥ.

लङ्घयन्तः प्रधावन्तो वानरा नावलोकयन्। के चित् समुद्रे पतिताः के चिद् गगनम् आश्रिताः।

laṅghayantaḥ pradhāvanto vānarā nāvalokayan. ke cit samudre patitāḥ ke cid gaganam āśritāḥ.

वध्यमानास् तु ते वीरा राक्षसेन बलीयसा। सागरं येन ते तीर्णाः पथा तेनैव दुद्रुवुः।

vadhyamānās tu te vīrā rākṣasena balīyasā. sāgaraṃ yena te tīrṇāḥ pathā tenaiva dudruvuḥ.

ते स्थलानि तथा निम्नं विषण्णवदना भयात्। ऋक्षा वृक्षान् समारूढाः के चित् पर्वतम् आश्रिताः।

te sthalāni tathā nimnaṃ viṣaṇṇavadanā bhayāt. ṛkṣā vṛkṣān samārūḍhāḥ ke cit parvatam āśritāḥ.

ममज्जुर् अर्णवे के चिद् गुहाः के चित् समाश्रिताः। निषेदुः प्लवगाः के चित् के चिन् नैवावतस्थिरे।

mamajjur arṇave ke cid guhāḥ ke cit samāśritāḥ. niṣeduḥ plavagāḥ ke cit ke cin naivāvatasthire.

तान् समीक्ष्याङ्गदो भङ्गान् वानरान् इदम् अब्रवीत्। अवतिष्ठत युध्यामो निवर्तध्वं प्लवंगमाः।

tān samīkṣyāṅgado bhaṅgān vānarān idam abravīt. avatiṣṭhata yudhyāmo nivartadhvaṃ plavaṃgamāḥ.

भग्नानां वो न पश्यामि परिगम्य महीम् इमाम्। स्थानं सर्वे निवर्तध्वं किं प्राणान् परिरक्षथ।

bhagnānāṃ vo na paśyāmi parigamya mahīm imām. sthānaṃ sarve nivartadhvaṃ kiṃ prāṇān parirakṣatha.

निरायुधानां द्रवताम् असंगगतिपौरुषाः। दारा ह्य् अपहसिष्यन्ति स वै घातस् तु जीविताम्।

nirāyudhānāṃ dravatām asaṃgagatipauruṣāḥ. dārā hy apahasiṣyanti sa vai ghātas tu jīvitām.

कुलेषु जाताः सर्वे स्म विस्तीर्णेषु महत्सु च। अनार्याः खलु यद् भीतास् त्यक्त्वा वीर्यं प्रधावत।

kuleṣu jātāḥ sarve sma vistīrṇeṣu mahatsu ca. anāryāḥ khalu yad bhītās tyaktvā vīryaṃ pradhāvata.

विकत्थनानि वो यानि यदा वै जनसंसदि। तानि वः क्व च यतानि सोदग्राणि महान्ति च।

vikatthanāni vo yāni yadā vai janasaṃsadi. tāni vaḥ kva ca yatāni sodagrāṇi mahānti ca.

भीरुप्रवादाः श्रूयन्ते यस् तु जीवति धिक्कृतः। मार्गः सत्पुरुषैर् जुष्टः सेव्यतां त्यज्यतां भयम्।

bhīrupravādāḥ śrūyante yas tu jīvati dhikkṛtaḥ. mārgaḥ satpuruṣair juṣṭaḥ sevyatāṃ tyajyatāṃ bhayam.

शयामहे वा निहताः पृथिव्याम् अल्पजीविताः। दुष्प्रापं ब्रह्मलोकं वा प्राप्नुमो युधि सूदिताः। संप्राप्नुयामः कीर्तिं वा निहत्य शत्रुम् आहवे।

śayāmahe vā nihatāḥ pṛthivyām alpajīvitāḥ. duṣprāpaṃ brahmalokaṃ vā prāpnumo yudhi sūditāḥ. saṃprāpnuyāmaḥ kīrtiṃ vā nihatya śatrum āhave.

न कुम्भकर्णः काकुत्स्थं दृष्ट्वा जीवन् गमिष्यति। दीप्यमानम् इवासाद्य पतंगो ज्वलनं यथा।

na kumbhakarṇaḥ kākutsthaṃ dṛṣṭvā jīvan gamiṣyati. dīpyamānam ivāsādya pataṃgo jvalanaṃ yathā.

पलायनेन चोद्दिष्टाः प्राणान् रक्षामहे वयम्। एकेन बहवो भग्ना यशो नाशं गमिष्यति।

palāyanena coddiṣṭāḥ prāṇān rakṣāmahe vayam. ekena bahavo bhagnā yaśo nāśaṃ gamiṣyati.

एवं ब्रुवाणं तं शूरम् अङ्गदं कनकाङ्गदम्। द्रवमाणास् ततो वाक्यम् ऊचुः शूरविगर्हितम्।

evaṃ bruvāṇaṃ taṃ śūram aṅgadaṃ kanakāṅgadam. dravamāṇās tato vākyam ūcuḥ śūravigarhitam.

कृतं नः कदनं घोरं कुम्भकर्णेन रक्षसा। न स्थानकालो गच्छामो दयितं जीवितं हि नः।

kṛtaṃ naḥ kadanaṃ ghoraṃ kumbhakarṇena rakṣasā. na sthānakālo gacchāmo dayitaṃ jīvitaṃ hi naḥ.

एतावद् उक्त्वा वचनं सर्वे ते भेजिरे दिशः। भीमं भीमाक्षम् आयान्तं दृष्ट्वा वानरयूथपाः।

etāvad uktvā vacanaṃ sarve te bhejire diśaḥ. bhīmaṃ bhīmākṣam āyāntaṃ dṛṣṭvā vānarayūthapāḥ.

द्रवमाणास् तु ते वीरा अङ्गदेन वलीमुखाः। सान्त्वैश् च बहुमानैश् च ततः सर्वे निवर्तिताः।

dravamāṇās tu te vīrā aṅgadena valīmukhāḥ. sāntvaiś ca bahumānaiś ca tataḥ sarve nivartitāḥ.

ऋषभशरभमैन्दधूम्रनीलाः कुमुदसुषेणगवाक्षरम्भताराः। द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्यास् त्वरिततराभिमुखं रणं प्रयाताः।

ṛṣabhaśarabhamaindadhūmranīlāḥ kumudasuṣeṇagavākṣarambhatārāḥ. dvividapanasavāyuputramukhyās tvaritatarābhimukhaṃ raṇaṃ prayātāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...