रामायण 6.48 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 48→

[rm-6-48] • 87 श्लोकाः

स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः। भग्नदर्पस् तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः।

sa praviśya purīṃ laṅkāṃ rāmabāṇabhayārditaḥ. bhagnadarpas tadā rājā babhūva vyathitendriyaḥ.

मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः। अभिभूतो ऽभवद् राजा राघवेण महात्मना।

mātaṃga iva siṃhena garuḍeneva pannagaḥ. abhibhūto 'bhavad rājā rāghaveṇa mahātmanā.

ब्रह्मदण्डप्रकाशानां विद्युत्सदृशवर्चसाम्। स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः।

brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām. smaran rāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ.

स काञ्चनमयं दिव्यम् आश्रित्य परमासनम्। विक्प्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यम् अब्रवीत्।

sa kāñcanamayaṃ divyam āśritya paramāsanam. vikprekṣamāṇo rakṣāṃsi rāvaṇo vākyam abravīt.

सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः। यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेणास्मि निर्जितः।

sarvaṃ tat khalu me moghaṃ yat taptaṃ paramaṃ tapaḥ. yat samāno mahendreṇa mānuṣeṇāsmi nirjitaḥ.

इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं माम् अभ्युपस्थितम्। मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वम् इति तत् तथा।

idaṃ tad brahmaṇo ghoraṃ vākyaṃ mām abhyupasthitam. mānuṣebhyo vijānīhi bhayaṃ tvam iti tat tathā.

देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसपन्नगैः। अवध्यत्वं मया प्राप्तं मानुषेभ्यो न याचितम्।

devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ. avadhyatvaṃ mayā prāptaṃ mānuṣebhyo na yācitam.

एतद् एवाभ्युपागम्य यत्नं कर्तुम् इहार्हथ। राक्षसाश् चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु।

etad evābhyupāgamya yatnaṃ kartum ihārhatha. rākṣasāś cāpi tiṣṭhantu caryāgopuramūrdhasu.

स चाप्रतिमगम्भीरो देवदानवदर्पहा। ब्रह्मशापाभिभूतस् तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।

sa cāpratimagambhīro devadānavadarpahā. brahmaśāpābhibhūtas tu kumbhakarṇo vibodhyatām.

स पराजितम् आत्मानं प्रहस्तं च निषूदितम्। ज्ञात्वा रक्षोबलं भीमम् आदिदेश महाबलः।

sa parājitam ātmānaṃ prahastaṃ ca niṣūditam. jñātvā rakṣobalaṃ bhīmam ādideśa mahābalaḥ.

द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकाराश् चाधिरुह्यताम्। निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम्।

dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākārāś cādhiruhyatām. nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām.

नव षट् सप्त चाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः। तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम्।

nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ. taṃ tu bodhayata kṣipraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam.

स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम्। वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रम् एव वधिष्यति।

sa hi saṃkhye mahābāhuḥ kakudaṃ sarvarakṣasām. vānarān rājaputrau ca kṣipram eva vadhiṣyati.

कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः। रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामो ऽस्मिन् सुदारुणे।

kumbhakarṇaḥ sadā śete mūḍho grāmyasukhe rataḥ. rāmeṇābhinirastasya saṃgrāmo 'smin sudāruṇe.

भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते। किं करिष्याम्य् अहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि।

bhaviṣyati na me śokaḥ kumbhakarṇe vibodhite. kiṃ kariṣyāmy ahaṃ tena śakratulyabalena hi.

ईदृशे व्यसने प्राप्ते यो न साह्याय कल्पते। ते तु तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।

īdṛśe vyasane prāpte yo na sāhyāya kalpate. te tu tad vacanaṃ śrutvā rākṣasendrasya rākṣasāḥ.

जग्मुः परमसंभ्रान्ताः कुम्भकर्णनिवेशनम्। ते रावणसमादिष्टा मांसशोणितभोजनाः।

jagmuḥ paramasaṃbhrāntāḥ kumbhakarṇaniveśanam. te rāvaṇasamādiṣṭā māṃsaśoṇitabhojanāḥ.

गन्धमाल्यांस् तथा भक्ष्यान् आदाय सहसा ययुः। तां प्रविश्य महाद्वारां सर्वतो योजनायताम्।

gandhamālyāṃs tathā bhakṣyān ādāya sahasā yayuḥ. tāṃ praviśya mahādvārāṃ sarvato yojanāyatām.

कुम्भकर्णगुहां रम्यां सर्वगन्धप्रवाहिनीम्। प्रतिष्ठमानाः कृच्छ्रेण यत्नात् प्रविविशुर् गुहाम्।

kumbhakarṇaguhāṃ ramyāṃ sarvagandhapravāhinīm. pratiṣṭhamānāḥ kṛcchreṇa yatnāt praviviśur guhām.

तां प्रविश्य गुहां रम्यां शुभां काञ्चनकुट्टिमाम्। ददृशुर् नैरृतव्याघ्रं शयानं भीमदर्शनम्।

tāṃ praviśya guhāṃ ramyāṃ śubhāṃ kāñcanakuṭṭimām. dadṛśur nairṛtavyāghraṃ śayānaṃ bhīmadarśanam.

ते तु तं विकृतं सुप्तं विकीर्णम् इव पर्वतम्। कुम्भकर्णं महानिद्रं सहिताः प्रत्यबोधयन्।

te tu taṃ vikṛtaṃ suptaṃ vikīrṇam iva parvatam. kumbhakarṇaṃ mahānidraṃ sahitāḥ pratyabodhayan.

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुं श्वसन्तम् इव पन्नगम्। त्रासयन्तं महाश्वासैः शयानं भीमदर्शनम्।

ūrdhvaromāñcitatanuṃ śvasantam iva pannagam. trāsayantaṃ mahāśvāsaiḥ śayānaṃ bhīmadarśanam.

भीमनासापुटं तं तु पातालविपुलाननम्। ददृशुर् नैरृतव्याघ्रं कुम्भकर्णं महाबलम्।

bhīmanāsāpuṭaṃ taṃ tu pātālavipulānanam. dadṛśur nairṛtavyāghraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam.

ततश् चक्रुर् महात्मानः कुम्भकर्णाग्रतस् तदा। मांसानां मेरुसंकाशं राशिं परमतर्पणम्।

tataś cakrur mahātmānaḥ kumbhakarṇāgratas tadā. māṃsānāṃ merusaṃkāśaṃ rāśiṃ paramatarpaṇam.

मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च संचयान्। चक्रुर् नैरृतशार्दूला राशिमन्न् अस्य चाद्भुतम्।

mṛgāṇāṃ mahiṣāṇāṃ ca varāhāṇāṃ ca saṃcayān. cakrur nairṛtaśārdūlā rāśimann asya cādbhutam.

ततः शोणितकुम्भांश् च मद्यानि विविधानि च। पुरस्तात् कुम्भकर्णस्य चक्रुस् त्रिदशशत्रवः।

tataḥ śoṇitakumbhāṃś ca madyāni vividhāni ca. purastāt kumbhakarṇasya cakrus tridaśaśatravaḥ.

लिलिपुश् च परार्ध्येन चन्दनेन परंतपम्। दिव्यैर् आच्छादयाम् आसुर् माल्यैर् गन्धैः सुगन्धिभिः।

lilipuś ca parārdhyena candanena paraṃtapam. divyair ācchādayām āsur mālyair gandhaiḥ sugandhibhiḥ.

धूपं सुगन्धं ससृजुस् तुष्टुवुश् च परंतपम्। जलदा इव चोनेदुर् यातुधानाः सहस्रशः।

dhūpaṃ sugandhaṃ sasṛjus tuṣṭuvuś ca paraṃtapam. jaladā iva conedur yātudhānāḥ sahasraśaḥ.

शङ्खान् आपूरयाम् आसुः शशाङ्कसदृशप्रभान्। तुमुलं युगपच् चापि विनेदुश् चाप्य् अमर्षिताः।

śaṅkhān āpūrayām āsuḥ śaśāṅkasadṛśaprabhān. tumulaṃ yugapac cāpi vineduś cāpy amarṣitāḥ.

नेदुर् आस्फोटयाम् आसुश् चिक्षिपुस् ते निशाचराः। कुम्भकर्णविबोधार्थं चक्रुस् ते विपुलं स्वनम्।

nedur āsphoṭayām āsuś cikṣipus te niśācarāḥ. kumbhakarṇavibodhārthaṃ cakrus te vipulaṃ svanam.

सशङ्खभेरीपटहप्रणादम् आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादम्। दिशो द्रवन्तस् त्रिदिवं किरन्तः श्रुत्वा विहंगाः सहसा निपेतुः।

saśaṅkhabherīpaṭahapraṇādam āsphoṭitakṣveḍitasiṃhanādam. diśo dravantas tridivaṃ kirantaḥ śrutvā vihaṃgāḥ sahasā nipetuḥ.

यदा भृशं तैर् निनदैर् महात्मा न कुम्भकर्णो बुबुधे प्रसुप्तः। ततो मुसुण्डीमुसलानि सर्वे रक्षोगणास् ते जगृहुर् गदाश् च।

yadā bhṛśaṃ tair ninadair mahātmā na kumbhakarṇo bubudhe prasuptaḥ. tato musuṇḍīmusalāni sarve rakṣogaṇās te jagṛhur gadāś ca.

तं शैलशृङ्गैर् मुसलैर् गदाभिर् वृक्षैस् तलैर् मुद्गरमुष्टिभिश् च। सुखप्रसुप्तं भुवि कुम्भकर्णं रक्षांस्य् उदग्राणि तदा निजघ्नुः।

taṃ śailaśṛṅgair musalair gadābhir vṛkṣais talair mudgaramuṣṭibhiś ca. sukhaprasuptaṃ bhuvi kumbhakarṇaṃ rakṣāṃsy udagrāṇi tadā nijaghnuḥ.

तस्य निश्वासवातेन कुम्भकर्णस्य रक्षसः। राक्षसा बलवन्तो ऽपि स्थातुं नाशक्नुवन् पुरः।

tasya niśvāsavātena kumbhakarṇasya rakṣasaḥ. rākṣasā balavanto 'pi sthātuṃ nāśaknuvan puraḥ.

ततो ऽस्य पुरतो गाढं राक्षसा भीमविक्रमाः। मृदङ्गपणवान् भेरीः शङ्खकुम्भगणांस् तथा। दशराक्षससाहस्रं युगपत् पर्यवादयन्।

tato 'sya purato gāḍhaṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ. mṛdaṅgapaṇavān bherīḥ śaṅkhakumbhagaṇāṃs tathā. daśarākṣasasāhasraṃ yugapat paryavādayan.

नीलाञ्जनचयाकारं ते तु तं प्रत्यबोधयन्। अभिघ्नन्तो नदन्तश् च नैव संविविदे तु सः।

nīlāñjanacayākāraṃ te tu taṃ pratyabodhayan. abhighnanto nadantaś ca naiva saṃvivide tu saḥ.

यदा चैनं न शेकुस् ते प्रतिबोधयितुं तदा। ततो गुरुतरं यत्नं दारुणं समुपाक्रमन्।

yadā cainaṃ na śekus te pratibodhayituṃ tadā. tato gurutaraṃ yatnaṃ dāruṇaṃ samupākraman.

अश्वान् उष्ट्रान् खरान् नागाञ् जघ्नुर् दण्डकशाङ्कुशैः। भेरीशङ्खमृदङ्गांश् च सर्वप्राणैर् अवादयन्।

aśvān uṣṭrān kharān nāgāñ jaghnur daṇḍakaśāṅkuśaiḥ. bherīśaṅkhamṛdaṅgāṃś ca sarvaprāṇair avādayan.

निजघ्नुश् चास्य गात्राणि महाकाष्ठकटं करैः। मुद्गरैर् मुसलैश् चैव सर्वप्राणसमुद्यतैः।

nijaghnuś cāsya gātrāṇi mahākāṣṭhakaṭaṃ karaiḥ. mudgarair musalaiś caiva sarvaprāṇasamudyataiḥ.

तेन शब्देन महता लङ्का समभिपूरिता। सपर्वतवना सर्वा सो ऽपि नैव प्रबुध्यते।

tena śabdena mahatā laṅkā samabhipūritā. saparvatavanā sarvā so 'pi naiva prabudhyate.

ततः सहस्रं भेरीणां युगपत् समहन्यत। मृष्टकाञ्चनकोणानाम् असक्तानां समन्ततः।

tataḥ sahasraṃ bherīṇāṃ yugapat samahanyata. mṛṣṭakāñcanakoṇānām asaktānāṃ samantataḥ.

एवम् अप्य् अतिनिद्रस् तु यदा नैव प्रबुध्यत। शापस्य वशम् आपन्नस् ततः क्रुद्धा निशाचराः।

evam apy atinidras tu yadā naiva prabudhyata. śāpasya vaśam āpannas tataḥ kruddhā niśācarāḥ.

महाक्रोधसमाविष्टाः सर्वे भीमपराक्रमाः। तद् रक्षोबोधयिष्यन्तश् चक्रुर् अन्ये पराक्रमम्।

mahākrodhasamāviṣṭāḥ sarve bhīmaparākramāḥ. tad rakṣobodhayiṣyantaś cakrur anye parākramam.

अन्ये भेरीः समाजघ्नुर् अन्ये चक्रुर् महास्वनम्। केशान् अन्ये प्रलुलुपुः कर्णाव् अन्ये दशन्ति च। न कुम्भकर्णः पस्पन्दे महानिद्रावशं गतः।

anye bherīḥ samājaghnur anye cakrur mahāsvanam. keśān anye pralulupuḥ karṇāv anye daśanti ca. na kumbhakarṇaḥ paspande mahānidrāvaśaṃ gataḥ.

अन्ये च बलिनस् तस्य कूटमुद्गरपाणयः। मूर्ध्नि वक्षसि गात्रेषु पातयन् कूटमुद्गरान्।

anye ca balinas tasya kūṭamudgarapāṇayaḥ. mūrdhni vakṣasi gātreṣu pātayan kūṭamudgarān.

रज्जुबन्धनबद्धाभिः शतघ्नीभिश् च सर्वतः। वध्यमानो महाकायो न प्राबुध्यत राक्षसः।

rajjubandhanabaddhābhiḥ śataghnībhiś ca sarvataḥ. vadhyamāno mahākāyo na prābudhyata rākṣasaḥ.

वारणानां सहस्रं तु शरीरे ऽस्य प्रधावितम्। कुम्भकर्णस् ततो बुद्धः स्पर्शं परम् अबुध्यत।

vāraṇānāṃ sahasraṃ tu śarīre 'sya pradhāvitam. kumbhakarṇas tato buddhaḥ sparśaṃ param abudhyata.

स पात्यमानैर् गिरिशृङ्गवृक्षैर् अचिन्तयंस् तान् विपुलान् प्रहारान्। निद्राक्षयात् क्षुद्भयपीडितश् च विजृम्भमाणः सहसोत्पपात।

sa pātyamānair giriśṛṅgavṛkṣair acintayaṃs tān vipulān prahārān. nidrākṣayāt kṣudbhayapīḍitaś ca vijṛmbhamāṇaḥ sahasotpapāta.

स नागभोगाचलशृङ्गकल्पौ विक्षिप्य बाहू गिरिशृङ्गसारौ। विवृत्य वक्त्रं वडवामुखाभं निशाचरो ऽसौ विकृतं जजृम्भे।

sa nāgabhogācalaśṛṅgakalpau vikṣipya bāhū giriśṛṅgasārau. vivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābhaṃ niśācaro 'sau vikṛtaṃ jajṛmbhe.

तस्य जाजृम्भमाणस्य वक्त्रं पातालसंनिभम्। ददृशे मेरुशृङ्गाग्रे दिवाकर इवोदितः।

tasya jājṛmbhamāṇasya vaktraṃ pātālasaṃnibham. dadṛśe meruśṛṅgāgre divākara ivoditaḥ.

विजृम्भमाणो ऽतिबलः प्रतिबुद्धो निशाचरः। निश्वासश् चास्य संजज्ञे पर्वताद् इव मारुतः।

vijṛmbhamāṇo 'tibalaḥ pratibuddho niśācaraḥ. niśvāsaś cāsya saṃjajñe parvatād iva mārutaḥ.

रूपम् उत्तिष्ठतस् तस्य कुम्भकर्णस्य तद् बभौ। तपान्ते सबलाकस्य मेघस्येव विवर्षतः।

rūpam uttiṣṭhatas tasya kumbhakarṇasya tad babhau. tapānte sabalākasya meghasyeva vivarṣataḥ.

तस्य दीप्ताग्निसदृशे विद्युत्सदृशवर्चसी। ददृशाते महानेत्रे दीप्ताव् इव महाग्रहौ।

tasya dīptāgnisadṛśe vidyutsadṛśavarcasī. dadṛśāte mahānetre dīptāv iva mahāgrahau.

आदद् बुभुक्षितो मांसं शोणितं तृषितो ऽपिबत्। मेदः कुम्भं च मद्यं च पपौ शक्ररिपुस् तदा।

ādad bubhukṣito māṃsaṃ śoṇitaṃ tṛṣito 'pibat. medaḥ kumbhaṃ ca madyaṃ ca papau śakraripus tadā.

ततस् तृप्त इति ज्ञात्वा समुत्पेतुर् निशाचराः। शिरोभिश् च प्रणम्यैनं सर्वतः पर्यवारयन्।

tatas tṛpta iti jñātvā samutpetur niśācarāḥ. śirobhiś ca praṇamyainaṃ sarvataḥ paryavārayan.

स सर्वान् सान्त्वयाम् आस नैरृतान् नैरृतर्षभः। बोधनाद् विस्मितश् चापि राक्षसान् इदम् अब्रवीत्।

sa sarvān sāntvayām āsa nairṛtān nairṛtarṣabhaḥ. bodhanād vismitaś cāpi rākṣasān idam abravīt.

किमर्थम् अहम् आहत्य भवद्भिः प्रतिबोधितः। कच्चित् सुकुशलं राज्ञो भयं वा नेह किं चन।

kimartham aham āhatya bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ. kaccit sukuśalaṃ rājño bhayaṃ vā neha kiṃ cana.

अथ वा ध्रुवम् अन्येभ्यो भयं परम् उपस्थितम्। यदर्थम् एव त्वरितैर् भवद्भिः प्रतिबोधितः।

atha vā dhruvam anyebhyo bhayaṃ param upasthitam. yadartham eva tvaritair bhavadbhiḥ pratibodhitaḥ.

अद्य राक्षसराजस्य भयम् उत्पाटयाम्य् अहम्। पातयिष्ये महेन्द्रं वा शातयिष्ये तथानलम्।

adya rākṣasarājasya bhayam utpāṭayāmy aham. pātayiṣye mahendraṃ vā śātayiṣye tathānalam.

न ह्य् अल्पकारणे सुप्तं बोधयिष्यति मां भृशम्। तद् आख्यातार्थतत्त्वेन मत्प्रबोधनकारणम्।

na hy alpakāraṇe suptaṃ bodhayiṣyati māṃ bhṛśam. tad ākhyātārthatattvena matprabodhanakāraṇam.

एवं ब्रुवाणं संरब्धं कुम्भकर्णम् अरिंदमम्। यूपाक्षः सचिवो राज्ञः कृताञ्जलिर् उवाच ह।

evaṃ bruvāṇaṃ saṃrabdhaṃ kumbhakarṇam ariṃdamam. yūpākṣaḥ sacivo rājñaḥ kṛtāñjalir uvāca ha.

न नो देवकृतं किं चिद् भयम् अस्ति कदा चन। न दैत्यदानवेभ्यो वा भयम् अस्ति हि तादृशम्। यादृशं मानुषं राजन् भयम् अस्मान् उपस्थितम्।

na no devakṛtaṃ kiṃ cid bhayam asti kadā cana. na daityadānavebhyo vā bhayam asti hi tādṛśam. yādṛśaṃ mānuṣaṃ rājan bhayam asmān upasthitam.

वानरैः पर्वताकारैर् लङ्केयं परिवारिता। सीताहरणसंतप्ताद् रामान् नस् तुमुलं भयम्।

vānaraiḥ parvatākārair laṅkeyaṃ parivāritā. sītāharaṇasaṃtaptād rāmān nas tumulaṃ bhayam.

एकेन वानरेणेयं पूर्वं दग्धा महापुरी। कुमारो निहतश् चाक्षः सानुयात्रः सकुञ्जरः।

ekena vānareṇeyaṃ pūrvaṃ dagdhā mahāpurī. kumāro nihataś cākṣaḥ sānuyātraḥ sakuñjaraḥ.

स्वयं रक्षोऽधिपश् चापि पौलस्त्यो देवकण्टकः। मृतेति संयुगे मुक्तारामेणादित्यतेजसा।

svayaṃ rakṣo'dhipaś cāpi paulastyo devakaṇṭakaḥ. mṛteti saṃyuge muktārāmeṇādityatejasā.

यन् न देवैः कृतो राजा नापि दैत्यैर् न दानवैः। कृतः स इह रामेण विमुक्तः प्राणसंशयात्।

yan na devaiḥ kṛto rājā nāpi daityair na dānavaiḥ. kṛtaḥ sa iha rāmeṇa vimuktaḥ prāṇasaṃśayāt.

स यूपाक्षवचः श्रुत्वा भ्रातुर् युधि पराजयम्। कुम्भकर्णो विवृत्ताक्षो यूपाक्षम् इदम् अब्रवीत्।

sa yūpākṣavacaḥ śrutvā bhrātur yudhi parājayam. kumbhakarṇo vivṛttākṣo yūpākṣam idam abravīt.

सर्वम् अद्यैव यूपाक्ष हरिसैन्यं सलक्ष्मणम्। राघवं च रणे हत्वा पश्चाद् द्रक्ष्यामि रावणम्।

sarvam adyaiva yūpākṣa harisainyaṃ salakṣmaṇam. rāghavaṃ ca raṇe hatvā paścād drakṣyāmi rāvaṇam.

राक्षसांस् तर्पयिष्यामि हरीणां मांसशोणितैः। रामलक्ष्मणयोश् चापि स्वयं पास्यामि शोणितम्।

rākṣasāṃs tarpayiṣyāmi harīṇāṃ māṃsaśoṇitaiḥ. rāmalakṣmaṇayoś cāpi svayaṃ pāsyāmi śoṇitam.

तत् तस्य वाक्यं ब्रुवतो निशम्य सगर्वितं रोषविवृद्धदोषम्। महोदरो नैरृतयोधमुख्यः कृताञ्जलिर् वाक्यम् इदं बभाषे।

tat tasya vākyaṃ bruvato niśamya sagarvitaṃ roṣavivṛddhadoṣam. mahodaro nairṛtayodhamukhyaḥ kṛtāñjalir vākyam idaṃ babhāṣe.

रावणस्य वचः श्रुत्वा गुणदोषु विमृश्य च। पश्चाद् अपि महाबाहो शत्रून् युधि विजेष्यसि।

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā guṇadoṣu vimṛśya ca. paścād api mahābāho śatrūn yudhi vijeṣyasi.

महोदरवचः श्रुत्वा राक्षसैः परिवारितः। कुम्भकर्णो महातेजाः संप्रतस्थे महाबलः।

mahodaravacaḥ śrutvā rākṣasaiḥ parivāritaḥ. kumbhakarṇo mahātejāḥ saṃpratasthe mahābalaḥ.

तं समुत्थाप्य भीमाक्षं भीमरूपपराक्रमम्। राक्षसास् त्वरिता जग्मुर् दशग्रीवनिवेशनम्।

taṃ samutthāpya bhīmākṣaṃ bhīmarūpaparākramam. rākṣasās tvaritā jagmur daśagrīvaniveśanam.

ततो गत्वा दशग्रीवम् आसीनं परमासने। ऊचुर् बद्धाञ्जलिपुटाः सर्व एव निशाचराः।

tato gatvā daśagrīvam āsīnaṃ paramāsane. ūcur baddhāñjalipuṭāḥ sarva eva niśācarāḥ.

प्रबुद्धः कुम्भकर्णो ऽसौ भ्राता ते राक्षसर्षभ। कथं तत्रैव निर्यातु द्रक्ष्यसे तम् इहागतम्।

prabuddhaḥ kumbhakarṇo 'sau bhrātā te rākṣasarṣabha. kathaṃ tatraiva niryātu drakṣyase tam ihāgatam.

रावणस् त्व् अब्रवीद् धृष्टो यथान्यायं च पूजितम्। द्रष्टुम् एनम् इहेच्छामि यथान्यायं च पूजितम्।

rāvaṇas tv abravīd dhṛṣṭo yathānyāyaṃ ca pūjitam. draṣṭum enam ihecchāmi yathānyāyaṃ ca pūjitam.

तथेत्य् उक्त्वा तु ते सर्वे पुनर् आगम्य राक्षसाः। कुम्भकर्णम् इदं वाक्यम् ऊचू रावणचोदिताः।

tathety uktvā tu te sarve punar āgamya rākṣasāḥ. kumbhakarṇam idaṃ vākyam ūcū rāvaṇacoditāḥ.

द्रष्टुं त्वां काङ्क्षते राजा सर्वराक्षसपुंगवः। गमने क्रियतां बुद्धिर् भ्रातरं संप्रहर्षय।

draṣṭuṃ tvāṃ kāṅkṣate rājā sarvarākṣasapuṃgavaḥ. gamane kriyatāṃ buddhir bhrātaraṃ saṃpraharṣaya.

कुम्भकर्णस् तु दुर्धर्षो भ्रातुर् आज्ञाय शासनम्। तथेत्य् उक्त्वा महावीर्यः शयनाद् उत्पपात ह।

kumbhakarṇas tu durdharṣo bhrātur ājñāya śāsanam. tathety uktvā mahāvīryaḥ śayanād utpapāta ha.

प्रक्षाल्य वदनं हृष्टः स्नातः परमभूषितः। पिपासुस् त्वरयाम् आस पानं बलसमीरणम्।

prakṣālya vadanaṃ hṛṣṭaḥ snātaḥ paramabhūṣitaḥ. pipāsus tvarayām āsa pānaṃ balasamīraṇam.

ततस् ते त्वरितास् तस्य राज्षसा रावणाज्ञया। मद्यं भक्ष्यांश् च विविधान् क्षिप्रम् एवोपहारयन्।

tatas te tvaritās tasya rājṣasā rāvaṇājñayā. madyaṃ bhakṣyāṃś ca vividhān kṣipram evopahārayan.

पीत्वा घटसहस्रं स गमनायोपचक्रमे।

pītvā ghaṭasahasraṃ sa gamanāyopacakrame.

ईषत्समुत्कटो मत्तस् तेजोबलसमन्वितः। कुम्भकर्णो बभौ हृष्टः कालान्तकयमोपमः।

īṣatsamutkaṭo mattas tejobalasamanvitaḥ. kumbhakarṇo babhau hṛṣṭaḥ kālāntakayamopamaḥ.

भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोबलसमन्वितः। कुम्भकर्णः पदन्यासैर् अकम्पयत मेदिनीम्।

bhrātuḥ sa bhavanaṃ gacchan rakṣobalasamanvitaḥ. kumbhakarṇaḥ padanyāsair akampayata medinīm.

स राजमार्गं वपुषा प्रकाशयन् सहस्ररश्मिर् धरणीम् इवांशुभिः। जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः शतक्रतुर् गेहम् इव स्वयम्भुवः।

sa rājamārgaṃ vapuṣā prakāśayan sahasraraśmir dharaṇīm ivāṃśubhiḥ. jagāma tatrāñjalimālayā vṛtaḥ śatakratur geham iva svayambhuvaḥ.

के चिच् छरण्यं शरणं स्म रामं व्रजन्ति के चिद् व्यथिताः पतन्ति। के चिद् दिशः स्म व्यथिताः प्रयान्ति के चिद् भयार्ता भुवि शेरते स्म।

ke cic charaṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmaṃ vrajanti ke cid vyathitāḥ patanti. ke cid diśaḥ sma vyathitāḥ prayānti ke cid bhayārtā bhuvi śerate sma.

तम् अद्रिशृङ्गप्रतिमं किरीटिनं स्पृशन्तम् आदित्यम् इवात्मतेजसा। वनौकसः प्रेक्ष्य विवृद्धम् अद्भुतं भयार्दिता दुद्रुविरे ततस् ततः।

tam adriśṛṅgapratimaṃ kirīṭinaṃ spṛśantam ādityam ivātmatejasā. vanaukasaḥ prekṣya vivṛddham adbhutaṃ bhayārditā dudruvire tatas tataḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...