रामायण 6.47 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 47→

[rm-6-47] • 135 श्लोकाः

तस्मिन् हते राक्षससैन्यपाले प्लवंगमानाम् ऋषभेण युद्धे। भीमायुधं सागरतुल्यवेगं प्रदुद्रुवे राक्षसराजसैन्यम्।

tasmin hate rākṣasasainyapāle plavaṃgamānām ṛṣabheṇa yuddhe. bhīmāyudhaṃ sāgaratulyavegaṃ pradudruve rākṣasarājasainyam.

गत्वा तु रक्षोऽधिपतेः शशंसुः सेनापतिं पावकसूनुशस्तम्। तच् चापि तेषां वचनं निशम्य रक्षोऽधिपः क्रोधवशं जगाम।

gatvā tu rakṣo'dhipateḥ śaśaṃsuḥ senāpatiṃ pāvakasūnuśastam. tac cāpi teṣāṃ vacanaṃ niśamya rakṣo'dhipaḥ krodhavaśaṃ jagāma.

संख्ये प्रहस्तं निहतं निशम्य शोकार्दितः क्रोधपरीतचेताः। उवाच तान् नैरृतयोधमुख्यान् इन्द्रो यथा चामरयोधमुख्यान्।

saṃkhye prahastaṃ nihataṃ niśamya śokārditaḥ krodhaparītacetāḥ. uvāca tān nairṛtayodhamukhyān indro yathā cāmarayodhamukhyān.

नावज्ञा रिपवे कार्या यैर् इन्द्रबलसूदनः। सूदितः सैन्यपालो मे सानुयात्रः सकुञ्जरः।

nāvajñā ripave kāryā yair indrabalasūdanaḥ. sūditaḥ sainyapālo me sānuyātraḥ sakuñjaraḥ.

सो ऽहं रिपुविनाशाय विजयायाविचारयन्। स्वयम् एव गमिष्यामि रणशीर्षं तद् अद्भुतम्।

so 'haṃ ripuvināśāya vijayāyāvicārayan. svayam eva gamiṣyāmi raṇaśīrṣaṃ tad adbhutam.

अद्य तद् वानरानीकं रामं च सहलक्ष्मणम्। निर्दहिष्यामि बाणौघैर् वनं दीप्तैर् इवाग्निभिः।

adya tad vānarānīkaṃ rāmaṃ ca sahalakṣmaṇam. nirdahiṣyāmi bāṇaughair vanaṃ dīptair ivāgnibhiḥ.

स एवम् उक्त्वा ज्वलनप्रकाशं रथं तुरंगोत्तमराजियुक्तम्। प्रकाशमानं वपुषा ज्वलन्तं समारुरोहामरराजशत्रुः।

sa evam uktvā jvalanaprakāśaṃ rathaṃ turaṃgottamarājiyuktam. prakāśamānaṃ vapuṣā jvalantaṃ samārurohāmararājaśatruḥ.

स शङ्खभेरीपटह प्रणादैर् आस्फोटितक्ष्वेडितसिंहनादैः। पुण्यैः स्तवैश् चाप्य् अभिपूज्यमानस् तदा ययौ राक्षसराजमुख्यः।

sa śaṅkhabherīpaṭaha praṇādair āsphoṭitakṣveḍitasiṃhanādaiḥ. puṇyaiḥ stavaiś cāpy abhipūjyamānas tadā yayau rākṣasarājamukhyaḥ.

स शैलजीमूतनिकाश रूपैर् मांसाशनैः पावकदीप्तनेत्रैः। बभौ वृतो राक्षसराजमुख्यैर् भूतैर् वृतो रुद्र इवामरेशः।

sa śailajīmūtanikāśa rūpair māṃsāśanaiḥ pāvakadīptanetraiḥ. babhau vṛto rākṣasarājamukhyair bhūtair vṛto rudra ivāmareśaḥ.

ततो नगर्याः सहसा महौजा निष्क्रम्य तद् वानरसैन्यम् उग्रम्। महार्णवाभ्रस्तनितं ददर्श समुद्यतं पादपशैलहस्तम्।

tato nagaryāḥ sahasā mahaujā niṣkramya tad vānarasainyam ugram. mahārṇavābhrastanitaṃ dadarśa samudyataṃ pādapaśailahastam.

तद् राक्षसानीकम् अतिप्रचण्डम् आलोक्य रामो भुजगेन्द्रबाहुः। विभीषणं शस्त्रभृतां वरिष्ठम् उवाच सेनानुगतः पृथुश्रीः।

tad rākṣasānīkam atipracaṇḍam ālokya rāmo bhujagendrabāhuḥ. vibhīṣaṇaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭham uvāca senānugataḥ pṛthuśrīḥ.

नानापताकाध्वजशस्त्रजुष्टं प्रासासिशूलायुधचक्रजुष्टम्। सैन्यं नगेन्द्रोपमनागजुष्टं कस्येदम् अक्षोभ्यम् अभीरुजुष्टम्।

nānāpatākādhvajaśastrajuṣṭaṃ prāsāsiśūlāyudhacakrajuṣṭam. sainyaṃ nagendropamanāgajuṣṭaṃ kasyedam akṣobhyam abhīrujuṣṭam.

ततस् तु रामस्य निशम्य वाक्यं विभीषणः शक्रसमानवीर्यः। शशंस रामस्य बलप्रवेकं महात्मनां राक्षसपुंगवानाम्।

tatas tu rāmasya niśamya vākyaṃ vibhīṣaṇaḥ śakrasamānavīryaḥ. śaśaṃsa rāmasya balapravekaṃ mahātmanāṃ rākṣasapuṃgavānām.

यो ऽसौ गजस्कन्धगतो महात्मा नवोदितार्कोपमताम्रवक्त्रः। प्रकम्पयन् नागशिरो ऽभ्युपैति ह्य् अकम्पनं त्व् एनम् अवेहि राजन्।

yo 'sau gajaskandhagato mahātmā navoditārkopamatāmravaktraḥ. prakampayan nāgaśiro 'bhyupaiti hy akampanaṃ tv enam avehi rājan.

यो ऽसौ रथस्थो मृगराजकेतुर् धून्वन् धनुः शक्रधनुःप्रकाशम्। करीव भात्य् उग्रविवृत्तदंष्ट्रः स इन्द्रजिन् नाम वरप्रधानः।

yo 'sau rathastho mṛgarājaketur dhūnvan dhanuḥ śakradhanuḥprakāśam. karīva bhāty ugravivṛttadaṃṣṭraḥ sa indrajin nāma varapradhānaḥ.

यश् चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो धन्वी रथस्थो ऽतिरथो ऽतिवीर्यः। विस्फारयंश् चापम् अतुल्यमानं नाम्नातिकायो ऽतिविवृद्धकायः।

yaś caiṣa vindhyāstamahendrakalpo dhanvī rathastho 'tiratho 'tivīryaḥ. visphārayaṃś cāpam atulyamānaṃ nāmnātikāyo 'tivivṛddhakāyaḥ.

यो ऽसौ नवार्कोदितताम्रचक्षुर् आरुह्य घण्टानिनदप्रणादम्। गजं खरं गर्जति वै महात्मा महोदरो नाम स एष वीरः।

yo 'sau navārkoditatāmracakṣur āruhya ghaṇṭāninadapraṇādam. gajaṃ kharaṃ garjati vai mahātmā mahodaro nāma sa eṣa vīraḥ.

यो ऽसौ हयं काञ्चनचित्रभाण्डम् आरुह्य संध्याभ्रगिरिप्रकाशम्। प्रासं समुद्यम्य मरीचिनद्धं पिशाच एषाशनितुल्यवेगः।

yo 'sau hayaṃ kāñcanacitrabhāṇḍam āruhya saṃdhyābhragiriprakāśam. prāsaṃ samudyamya marīcinaddhaṃ piśāca eṣāśanitulyavegaḥ.

यश् चैष शूलं निशितं प्रगृह्य विद्युत्प्रभं किंकरवज्रवेगम्। वृषेन्द्रम् आस्थाय गिरिप्रकाशम् आयाति सो ऽसौ त्रिशिरा यशस्वी।

yaś caiṣa śūlaṃ niśitaṃ pragṛhya vidyutprabhaṃ kiṃkaravajravegam. vṛṣendram āsthāya giriprakāśam āyāti so 'sau triśirā yaśasvī.

असौ च जीमूतनिकाश रूपः कुम्भः पृथुव्यूढसुजातवक्षाः। समाहितः पन्नगराजकेतुर् विस्फारयन् भाति धनुर् विधून्वन्।

asau ca jīmūtanikāśa rūpaḥ kumbhaḥ pṛthuvyūḍhasujātavakṣāḥ. samāhitaḥ pannagarājaketur visphārayan bhāti dhanur vidhūnvan.

यश् चैष जाम्बूनदवज्रजुष्टं दीप्तं सधूमं परिघं प्रगृह्य। आयाति रक्षोबलकेतुभूतः सो ऽसौ निकुम्भो ऽद्भुतघोरकर्मा।

yaś caiṣa jāmbūnadavajrajuṣṭaṃ dīptaṃ sadhūmaṃ parighaṃ pragṛhya. āyāti rakṣobalaketubhūtaḥ so 'sau nikumbho 'dbhutaghorakarmā.

यश् चैष चापासिशरौघजुष्टं पताकिनं पावकदीप्तरूपम्। रथं समास्थाय विभात्य् उदग्रो नरान्तको ऽसौ नगशृङ्गयोधी।

yaś caiṣa cāpāsiśaraughajuṣṭaṃ patākinaṃ pāvakadīptarūpam. rathaṃ samāsthāya vibhāty udagro narāntako 'sau nagaśṛṅgayodhī.

यश् चैष नानाविधघोररूपैर् व्याघ्रोष्ट्रनागेन्द्रमृगेन्द्रवक्त्रैः। भूतैर् वृतो भाति विवृत्तनेत्रैः सो ऽसौ सुराणाम् अपि दर्पहन्ता।

yaś caiṣa nānāvidhaghorarūpair vyāghroṣṭranāgendramṛgendravaktraiḥ. bhūtair vṛto bhāti vivṛttanetraiḥ so 'sau surāṇām api darpahantā.

यत्रैतद् इन्दुप्रतिमं विभातिच् छत्त्रं सितं सूक्ष्मशलाकम् अग्र्यम्। अत्रैष रक्षोऽधिपतिर् महात्मा भूतैर् वृतो रुद्र इवावभाति।

yatraitad indupratimaṃ vibhātic chattraṃ sitaṃ sūkṣmaśalākam agryam. atraiṣa rakṣo'dhipatir mahātmā bhūtair vṛto rudra ivāvabhāti.

असौ किरीटी चलकुण्डलास्यो नागेन्द्रविन्ध्योपमभीमकायः। महेन्द्रवैवस्वतदर्पहन्ता रक्षोऽधिपः सूर्य इवावभाति।

asau kirīṭī calakuṇḍalāsyo nāgendravindhyopamabhīmakāyaḥ. mahendravaivasvatadarpahantā rakṣo'dhipaḥ sūrya ivāvabhāti.

प्रत्युवाच ततो रामो विभीषणम् अरिंदमम्। अहो दीप्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः।

pratyuvāca tato rāmo vibhīṣaṇam ariṃdamam. aho dīpto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ.

आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिभिर् भाति रावणः। सुव्यक्तं लक्षये ह्य् अस्य रूपं तेजःसमावृतम्।

āditya iva duṣprekṣyo raśmibhir bhāti rāvaṇaḥ. suvyaktaṃ lakṣaye hy asya rūpaṃ tejaḥsamāvṛtam.

देवदानववीराणां वपुर् नैवंविधं भवेत्। यादृशं राक्षसेन्द्रस्य वपुर् एतत् प्रकाशते।

devadānavavīrāṇāṃ vapur naivaṃvidhaṃ bhavet. yādṛśaṃ rākṣasendrasya vapur etat prakāśate.

सर्वे पर्वतसंकाशाः सर्वे पर्वतयोधिनः। सर्वे दीप्तायुधधरा योधश् चास्य महौजसः।

sarve parvatasaṃkāśāḥ sarve parvatayodhinaḥ. sarve dīptāyudhadharā yodhaś cāsya mahaujasaḥ.

भाति राक्षसराजो ऽसौ प्रदीप्तैर् भीमविक्रमैः। भूतैः परिवृतस् तीक्ष्णैर् देहवद्भिर् इवान्तकः।

bhāti rākṣasarājo 'sau pradīptair bhīmavikramaiḥ. bhūtaiḥ parivṛtas tīkṣṇair dehavadbhir ivāntakaḥ.

एवम् उक्त्वा ततो रामो धनुर् आदाय वीर्यवान्। लक्ष्मणानुचरस् तस्थौ समुद्धृत्य शरोत्तमम्।

evam uktvā tato rāmo dhanur ādāya vīryavān. lakṣmaṇānucaras tasthau samuddhṛtya śarottamam.

ततः स रक्षोऽधिपतिर् महात्मा रक्षांसि तान्य् आह महाबलानि। द्वारेषु चर्यागृहगोपुरेषु सुनिर्वृतास् तिष्ठत निर्विशङ्काः।

tataḥ sa rakṣo'dhipatir mahātmā rakṣāṃsi tāny āha mahābalāni. dvāreṣu caryāgṛhagopureṣu sunirvṛtās tiṣṭhata nirviśaṅkāḥ.

विसर्जयित्वा सहसा ततस् तान् गतेषु रक्षःसु यथानियोगम्। व्यदारयद् वानरसागरौघं महाझषः पूर्मम् इवार्णवौघम्।

visarjayitvā sahasā tatas tān gateṣu rakṣaḥsu yathāniyogam. vyadārayad vānarasāgaraughaṃ mahājhaṣaḥ pūrmam ivārṇavaugham.

तम् आपतन्तं सहसा समीक्ष्य दीप्तेषुचापं युधि राक्षसेन्द्रम्। महत् समुत्पाट्य महीधराग्रं दुद्राव रक्षोऽधिपतिं हरीशः।

tam āpatantaṃ sahasā samīkṣya dīpteṣucāpaṃ yudhi rākṣasendram. mahat samutpāṭya mahīdharāgraṃ dudrāva rakṣo'dhipatiṃ harīśaḥ.

तच् छैलशृङ्गं बहुवृक्षसानुं प्रगृह्य चिक्षेप निशाचराय। तम् आपतन्तं सहसा समीक्ष्य बिभेद बाणैस् तपनीयपुङ्खैः।

tac chailaśṛṅgaṃ bahuvṛkṣasānuṃ pragṛhya cikṣepa niśācarāya. tam āpatantaṃ sahasā samīkṣya bibheda bāṇais tapanīyapuṅkhaiḥ.

तस्मिन् प्रवृद्धोत्तमसानुवृक्षे शृङ्गे विकीर्णे पतिते पृथिव्याम्। महाहिकल्पं शरम् अन्तकाभं समाददे राक्षसलोकनाथः।

tasmin pravṛddhottamasānuvṛkṣe śṛṅge vikīrṇe patite pṛthivyām. mahāhikalpaṃ śaram antakābhaṃ samādade rākṣasalokanāthaḥ.

स तं गृहीत्वानिलतुल्यवेगं सविस्फुलिङ्गज्वलनप्रकाशम्। बाणं महेन्द्राशनितुल्यवेगं चिक्षेप सुग्रीववधाय रुष्टः।

sa taṃ gṛhītvānilatulyavegaṃ savisphuliṅgajvalanaprakāśam. bāṇaṃ mahendrāśanitulyavegaṃ cikṣepa sugrīvavadhāya ruṣṭaḥ.

स सायको रावणबाहुमुक्तः शक्राशनिप्रख्यवपुः शिताग्रः। सुग्रीवम् आसाद्य बिभेद वेगाद् गुहेरिता क्रौचम् इवोग्रशक्तिः।

sa sāyako rāvaṇabāhumuktaḥ śakrāśaniprakhyavapuḥ śitāgraḥ. sugrīvam āsādya bibheda vegād guheritā kraucam ivograśaktiḥ.

स सायकार्तो विपरीतचेताः कूजन् पृथिव्यां निपपात वीरः। तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्मं नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः।

sa sāyakārto viparītacetāḥ kūjan pṛthivyāṃ nipapāta vīraḥ. taṃ prekṣya bhūmau patitaṃ visaṃjmaṃ neduḥ prahṛṣṭā yudhi yātudhānāḥ.

ततो गवाक्षो गवयः सुदंष्ट्रस् तथर्षभो ज्योतिमुखो नलश् च। शैलान् समुद्यम्य विवृद्धकायाः प्रदुद्रुवुस् तं प्रति राक्षसेन्द्रम्।

tato gavākṣo gavayaḥ sudaṃṣṭras tatharṣabho jyotimukho nalaś ca. śailān samudyamya vivṛddhakāyāḥ pradudruvus taṃ prati rākṣasendram.

तेषां प्रहारान् स चकार मेघान् रक्षोऽधिपो बाणगणैः शिताग्रैः। तान् वानरेन्द्रान् अपि बाणजालैर् बिभेद जाम्बूनदचित्रपुङ्खैः।

teṣāṃ prahārān sa cakāra meghān rakṣo'dhipo bāṇagaṇaiḥ śitāgraiḥ. tān vānarendrān api bāṇajālair bibheda jāmbūnadacitrapuṅkhaiḥ.

ते वानरेन्द्रास् त्रिदशारिबाणैर् भिन्ना निपेतुर् भुवि भीमरूपाः। ततस् तु तद् वानरसैन्यम् उग्रं प्रच्छादयाम् आस स बाणजालैः।

te vānarendrās tridaśāribāṇair bhinnā nipetur bhuvi bhīmarūpāḥ. tatas tu tad vānarasainyam ugraṃ pracchādayām āsa sa bāṇajālaiḥ.

ते वध्यमानाः पतिताग्र्यवीरा नानद्यमाना भयशल्यविद्धाः। शाखामृगा रावणसायकार्ता जग्मुः शरण्यं शरणं स्म रामम्।

te vadhyamānāḥ patitāgryavīrā nānadyamānā bhayaśalyaviddhāḥ. śākhāmṛgā rāvaṇasāyakārtā jagmuḥ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ sma rāmam.

ततो महात्मा स धनुर् धनुष्मान् आदाय रामः सहरा जगाम। तं लक्ष्मणः प्राञ्जलिर् अभ्युपेत्य उवाच वाक्यं परमार्थयुक्तम्।

tato mahātmā sa dhanur dhanuṣmān ādāya rāmaḥ saharā jagāma. taṃ lakṣmaṇaḥ prāñjalir abhyupetya uvāca vākyaṃ paramārthayuktam.

कामम् आर्यः सुपर्याप्तो वधायास्य दुरात्मनः। विधमिष्याम्य् अहं नीचम् अनुजानीहि मां विभो।

kāmam āryaḥ suparyāpto vadhāyāsya durātmanaḥ. vidhamiṣyāmy ahaṃ nīcam anujānīhi māṃ vibho.

तम् अब्रवीन् महातेजा रामः सत्यपराक्रमः। गच्छ यत्नपरश् चापि भव लक्ष्मण संयुगे।

tam abravīn mahātejā rāmaḥ satyaparākramaḥ. gaccha yatnaparaś cāpi bhava lakṣmaṇa saṃyuge.

रावणो हि महावीर्यो रणे ऽद्भुतपराक्रमः। त्रैलोक्येनापि संक्रुद्धो दुष्प्रसह्यो न संशयः।

rāvaṇo hi mahāvīryo raṇe 'dbhutaparākramaḥ. trailokyenāpi saṃkruddho duṣprasahyo na saṃśayaḥ.

तस्य च्छिद्राणि मार्गस्व स्वच्छिद्राणि च गोपय। चक्षुषा धनुषा यत्नाद् रक्षात्मानं समाहितः।

tasya cchidrāṇi mārgasva svacchidrāṇi ca gopaya. cakṣuṣā dhanuṣā yatnād rakṣātmānaṃ samāhitaḥ.

राघवस्य वचः श्रुत्वा संपरिष्वज्य पूज्य च। अभिवाद्य ततो रामं ययौ सौमित्रिर् आहवम्।

rāghavasya vacaḥ śrutvā saṃpariṣvajya pūjya ca. abhivādya tato rāmaṃ yayau saumitrir āhavam.

स रावणं वारणहस्तबाहुर् ददर्श दीप्तोद्यतभीमचापम्। प्रच्छादयन्तं शरवृष्टिजालैस् तान् वानरान् भिन्नविकीर्णदेहान्।

sa rāvaṇaṃ vāraṇahastabāhur dadarśa dīptodyatabhīmacāpam. pracchādayantaṃ śaravṛṣṭijālais tān vānarān bhinnavikīrṇadehān.

तम् आलोक्य महातेजा हनूमान् मारुतात्मजा। निवार्य शरजालानि प्रदुद्राव स रावणम्।

tam ālokya mahātejā hanūmān mārutātmajā. nivārya śarajālāni pradudrāva sa rāvaṇam.

रथं तस्य समासाद्य भुजम् उद्यम्य दक्षिणम्। त्रासयन् रावणं धीमान् हनूमान् वाक्यम् अब्रवीत्।

rathaṃ tasya samāsādya bhujam udyamya dakṣiṇam. trāsayan rāvaṇaṃ dhīmān hanūmān vākyam abravīt.

देवदानवगन्धर्वा यक्षाश् च सह राक्षसैः। अवध्यत्वात् त्वया भग्ना वानरेभ्यस् तु ते भयम्।

devadānavagandharvā yakṣāś ca saha rākṣasaiḥ. avadhyatvāt tvayā bhagnā vānarebhyas tu te bhayam.

एष मे दक्षिणो बाहुः पञ्चशाखः समुद्यतः। विधमिष्यति ते देहाद् भूतात्मानं चिरोषितम्।

eṣa me dakṣiṇo bāhuḥ pañcaśākhaḥ samudyataḥ. vidhamiṣyati te dehād bhūtātmānaṃ ciroṣitam.

श्रुत्वा हनूमतो वाक्यं रावणो भीमविक्रमः। संरक्तनयनः क्रोधाद् इदं वचनम् अब्रवीत्।

śrutvā hanūmato vākyaṃ rāvaṇo bhīmavikramaḥ. saṃraktanayanaḥ krodhād idaṃ vacanam abravīt.

क्षिप्रं प्रहर निःशङ्कं स्थिरां कीर्तिम् अवाप्नुहि। ततस् त्वां ज्ञातिविक्रान्तं नाशयिष्यामि वानर।

kṣipraṃ prahara niḥśaṅkaṃ sthirāṃ kīrtim avāpnuhi. tatas tvāṃ jñātivikrāntaṃ nāśayiṣyāmi vānara.

रावणस्य वचः श्रुत्वा वायुसूनुर् वचो ऽब्रवीत्। प्रहृतं हि मया पूर्वम् अक्षं स्मर सुतं तव।

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā vāyusūnur vaco 'bravīt. prahṛtaṃ hi mayā pūrvam akṣaṃ smara sutaṃ tava.

एवम् उक्तो महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः। आजघानानिलसुतं तलेनोरसि वीर्यवान्।

evam ukto mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ. ājaghānānilasutaṃ talenorasi vīryavān.

स तलाभिहतस् तेन चचाल च मुहुर् मुहुः। आजघानाभिसंक्रुद्धस् तलेनैवामरद्विषम्।

sa talābhihatas tena cacāla ca muhur muhuḥ. ājaghānābhisaṃkruddhas talenaivāmaradviṣam.

ततस् तलेनाभिहतो वानरेण महात्मना। दशग्रीवः समाधूतो यथा भूमिचले ऽचलः।

tatas talenābhihato vānareṇa mahātmanā. daśagrīvaḥ samādhūto yathā bhūmicale 'calaḥ.

संग्रामे तं तथा दृष्ट्व रावणं तलताडितम्। ऋषयो वानराः सिद्धा नेदुर् देवाः सहासुराः।

saṃgrāme taṃ tathā dṛṣṭva rāvaṇaṃ talatāḍitam. ṛṣayo vānarāḥ siddhā nedur devāḥ sahāsurāḥ.

अथाश्वस्य महातेजा रावणो वाक्यम् अब्रवीत्। साधु वानरवीर्येण श्लाघनीयो ऽसि मे रिपुः।

athāśvasya mahātejā rāvaṇo vākyam abravīt. sādhu vānaravīryeṇa ślāghanīyo 'si me ripuḥ.

रावणेनैवम् उक्तस् तु मारुतिर् वाक्यम् अब्रवीत्। धिग् अस्तु मम वीर्यं तु यत् त्वं जीवसि रावण।

rāvaṇenaivam uktas tu mārutir vākyam abravīt. dhig astu mama vīryaṃ tu yat tvaṃ jīvasi rāvaṇa.

सकृत् तु प्रहरेदानीं दुर्बुद्धे किं विकत्थसे। ततस् त्वां मामको मुष्टिर् नयिष्यामि यथाक्षयम्। ततो मारुतिवाक्येन क्रोधस् तस्य तदाज्वलत्।

sakṛt tu praharedānīṃ durbuddhe kiṃ vikatthase. tatas tvāṃ māmako muṣṭir nayiṣyāmi yathākṣayam. tato mārutivākyena krodhas tasya tadājvalat.

संरक्तनयनो यत्नान् मुष्टिम् उद्यम्य दक्षिणम्। पातयाम् आस वेगेन वानरोरसि वीर्यवान्। हनूमान् वक्षसि व्यूधे संचचाल हतः पुनः।

saṃraktanayano yatnān muṣṭim udyamya dakṣiṇam. pātayām āsa vegena vānarorasi vīryavān. hanūmān vakṣasi vyūdhe saṃcacāla hataḥ punaḥ.

विह्वलं तं तदा दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम्। रथेनातिरथः शीघ्रं नीलं प्रति समभ्यगात्।

vihvalaṃ taṃ tadā dṛṣṭvā hanūmantaṃ mahābalam. rathenātirathaḥ śīghraṃ nīlaṃ prati samabhyagāt.

पन्नगप्रतिमैर् भीमैः परमर्मातिभेदिभिः। शरैर् आदीपयाम् आस नीलं हरिचमूपतिम्।

pannagapratimair bhīmaiḥ paramarmātibhedibhiḥ. śarair ādīpayām āsa nīlaṃ haricamūpatim.

स शरौघसमायस्तो नीलः कपिचमूपतिः। करेणैकेन शैलाग्रं रक्षोऽधिपतये ऽसृजत्।

sa śaraughasamāyasto nīlaḥ kapicamūpatiḥ. kareṇaikena śailāgraṃ rakṣo'dhipataye 'sṛjat.

हनूमान् अपि तेजस्वी समाश्वस्तो महामनाः। विप्रेक्षमाणो युद्धेप्सुः सरोषम् इदम् अब्रवीत्।

hanūmān api tejasvī samāśvasto mahāmanāḥ. viprekṣamāṇo yuddhepsuḥ saroṣam idam abravīt.

नीलेन सह संयुक्तं रावणं राक्षसेश्वरम्। अन्येन युध्यमानस्य न युक्तम् अभिधावनम्।

nīlena saha saṃyuktaṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram. anyena yudhyamānasya na yuktam abhidhāvanam.

रावणो ऽपि महातेजास् तच् छृङ्गं सप्तभिः शरैः। आजघान सुतीक्ष्णाग्रैस् तद् विकीर्णं पपात ह।

rāvaṇo 'pi mahātejās tac chṛṅgaṃ saptabhiḥ śaraiḥ. ājaghāna sutīkṣṇāgrais tad vikīrṇaṃ papāta ha.

तद् विकीर्णं गिरेः शृङ्गं दृष्ट्वा हरिचमूपतिः। कालाग्निर् इव जज्वाल क्रोधेन परवीरहा।

tad vikīrṇaṃ gireḥ śṛṅgaṃ dṛṣṭvā haricamūpatiḥ. kālāgnir iva jajvāla krodhena paravīrahā.

सो ऽश्वकर्णान् धवान् सालांश् चूतांश् चापि सुपुष्पितान्। अन्यांश् च विविधान् वृक्षान् नीलश् चिक्षेप संयुगे।

so 'śvakarṇān dhavān sālāṃś cūtāṃś cāpi supuṣpitān. anyāṃś ca vividhān vṛkṣān nīlaś cikṣepa saṃyuge.

स तान् वृक्षान् समासाद्य प्रतिचिच्छेद रावणः। अभ्यवर्षत् सुघोरेण शरवर्षेण पावकिम्।

sa tān vṛkṣān samāsādya praticiccheda rāvaṇaḥ. abhyavarṣat sughoreṇa śaravarṣeṇa pāvakim.

अभिवृष्टः शरौघेण मेघेनेव महाचलः। ह्रस्वं कृत्वा तदा रूपं ध्वजाग्रे निपपात ह।

abhivṛṣṭaḥ śaraugheṇa megheneva mahācalaḥ. hrasvaṃ kṛtvā tadā rūpaṃ dhvajāgre nipapāta ha.

पावकात्मजम् आलोक्य ध्वजाग्रे समवस्थितम्। जज्वाल रावणः क्रोधात् ततो नीलो ननाद ह।

pāvakātmajam ālokya dhvajāgre samavasthitam. jajvāla rāvaṇaḥ krodhāt tato nīlo nanāda ha.

ध्वजाग्रे धनुषश् चाग्रे किरीटाग्रे च तं हरिम्। लक्ष्मणो ऽथ हनूमांश् च दृष्ट्वा रामश् च विस्मिताः।

dhvajāgre dhanuṣaś cāgre kirīṭāgre ca taṃ harim. lakṣmaṇo 'tha hanūmāṃś ca dṛṣṭvā rāmaś ca vismitāḥ.

रावणो ऽपि महातेजाः कपिलाघवविस्मितः। अस्त्रम् आहारयाम् आस दीप्तम् आग्नेयम् अद्भुतम्।

rāvaṇo 'pi mahātejāḥ kapilāghavavismitaḥ. astram āhārayām āsa dīptam āgneyam adbhutam.

ततस् ते चुक्रुशुर् हृष्टा लब्धलक्ष्याः प्लवंगमाः। नीललाघवसंभ्रान्तं दृष्ट्वा रावणम् आहवे।

tatas te cukruśur hṛṣṭā labdhalakṣyāḥ plavaṃgamāḥ. nīlalāghavasaṃbhrāntaṃ dṛṣṭvā rāvaṇam āhave.

वानराणां च नादेन संरब्धो रावणस् तदा। संभ्रमाविष्टहृदयो न किं चित् प्रत्यपद्यत।

vānarāṇāṃ ca nādena saṃrabdho rāvaṇas tadā. saṃbhramāviṣṭahṛdayo na kiṃ cit pratyapadyata.

आग्नेयेनाथ संयुक्तं गृहीत्वा रावणः शरम्। ध्वजशीर्षस्थितं नीलम् उदैक्षत निशाचरः।

āgneyenātha saṃyuktaṃ gṛhītvā rāvaṇaḥ śaram. dhvajaśīrṣasthitaṃ nīlam udaikṣata niśācaraḥ.

ततो ऽब्रवीन् महातेजा रावणो राक्षसेश्वरः। कपे लाघवयुक्तो ऽसि मायया परयानया।

tato 'bravīn mahātejā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ. kape lāghavayukto 'si māyayā parayānayā.

जीवितं खलु रक्षस्व यदि शक्नोषि वानर। तानि तान्य् आत्मरूपाणि सृजसे त्वम् अनेकशः।

jīvitaṃ khalu rakṣasva yadi śaknoṣi vānara. tāni tāny ātmarūpāṇi sṛjase tvam anekaśaḥ.

तथापि त्वां मया मुक्तः सायको ऽस्त्रप्रयोजितः। जीवितं परिरक्षन्तं जीविताद् भ्रंशयिष्यति।

tathāpi tvāṃ mayā muktaḥ sāyako 'straprayojitaḥ. jīvitaṃ parirakṣantaṃ jīvitād bhraṃśayiṣyati.

एवम् उक्त्वा महाबाहू रावणो राक्षसेश्वरः। संधाय बाणम् अस्त्रेण चमूपतिम् अताडयत्।

evam uktvā mahābāhū rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ. saṃdhāya bāṇam astreṇa camūpatim atāḍayat.

सो ऽस्त्रयुक्तेन बाणेन नीलो वक्षसि ताडितः। निर्दह्यमानः सहसा निपपात महीतले।

so 'strayuktena bāṇena nīlo vakṣasi tāḍitaḥ. nirdahyamānaḥ sahasā nipapāta mahītale.

पितृमाहात्म्य संयोगाद् आत्मनश् चापि तेजसा। जानुभ्याम् अपतद् भूमौ न च प्राणैर् व्ययुज्यत।

pitṛmāhātmya saṃyogād ātmanaś cāpi tejasā. jānubhyām apatad bhūmau na ca prāṇair vyayujyata.

विसंज्ञं वानरं दृष्ट्वा दशग्रीवो रणोत्सुकः। रथेनाम्बुदनादेन सौमित्रिम् अभिदुद्रुवे।

visaṃjñaṃ vānaraṃ dṛṣṭvā daśagrīvo raṇotsukaḥ. rathenāmbudanādena saumitrim abhidudruve.

तम् आह सौमित्रिर् अदीनसत्त्वो विस्फारयन्तं धनुर् अप्रमेयम्। अन्वेहि माम् एव निशाचरेन्द्र न वानरांस् त्वं प्रति योद्धुम् अर्हसि।

tam āha saumitrir adīnasattvo visphārayantaṃ dhanur aprameyam. anvehi mām eva niśācarendra na vānarāṃs tvaṃ prati yoddhum arhasi.

स तस्य वाक्यं परिपूर्णघोषं ज्याशब्दम् उग्रं च निशम्य राजा। आसाद्य सौमित्रिम् अवस्थितं तं कोपान्वितं वाक्यम् उवाच रक्षः।

sa tasya vākyaṃ paripūrṇaghoṣaṃ jyāśabdam ugraṃ ca niśamya rājā. āsādya saumitrim avasthitaṃ taṃ kopānvitaṃ vākyam uvāca rakṣaḥ.

दिष्ट्यासि मे राघव दृष्टिमार्गं प्राप्तो ऽन्तगामी विपरीतबुद्धिः। अस्मिन् क्षणे यास्यसि मृत्युदेशं संसाद्यमानो मम बाणजालैः।

diṣṭyāsi me rāghava dṛṣṭimārgaṃ prāpto 'ntagāmī viparītabuddhiḥ. asmin kṣaṇe yāsyasi mṛtyudeśaṃ saṃsādyamāno mama bāṇajālaiḥ.

तम् आह सौमित्रिर् अविस्मयानो गर्जन्तम् उद्वृत्तसिताग्रदंष्ट्रम्। राजन् न गर्जन्ति महाप्रभावा विकत्थसे पापकृतां वरिष्ठ।

tam āha saumitrir avismayāno garjantam udvṛttasitāgradaṃṣṭram. rājan na garjanti mahāprabhāvā vikatthase pāpakṛtāṃ variṣṭha.

जानामि वीर्यं तव राक्षसेन्द्र बलं प्रतापं च पराक्रमं च। अवस्थितो ऽहं शरचापपाणिर् आगच्छ किं मोघविकत्थनेन।

jānāmi vīryaṃ tava rākṣasendra balaṃ pratāpaṃ ca parākramaṃ ca. avasthito 'haṃ śaracāpapāṇir āgaccha kiṃ moghavikatthanena.

स एवम् उक्तः कुपितः ससर्ज रक्षोऽधिपः सप्तशरान् सुपुङ्खान्। तांल् लक्ष्मणः काञ्चनचित्रपुङ्खैश् चिच्छेद बाणैर् निशिताग्रधारैः।

sa evam uktaḥ kupitaḥ sasarja rakṣo'dhipaḥ saptaśarān supuṅkhān. tāṃl lakṣmaṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhaiś ciccheda bāṇair niśitāgradhāraiḥ.

तान् प्रेक्षमाणः सहसा निकृत्तान् निकृत्तभोगान् इव पन्नगेन्द्रान्। लङ्केश्वरः क्रोधवशं जगाम ससर्ज चान्यान् निशितान् पृषत्कान्।

tān prekṣamāṇaḥ sahasā nikṛttān nikṛttabhogān iva pannagendrān. laṅkeśvaraḥ krodhavaśaṃ jagāma sasarja cānyān niśitān pṛṣatkān.

स बाणवर्षं तु ववर्ष तीव्रं रामानुजः कार्मुकसंप्रयुक्तम्। क्षुरार्धचन्द्रोत्तमकर्णिभल्लैः शरांश् च चिच्छेद न चुक्षुभे च।

sa bāṇavarṣaṃ tu vavarṣa tīvraṃ rāmānujaḥ kārmukasaṃprayuktam. kṣurārdhacandrottamakarṇibhallaiḥ śarāṃś ca ciccheda na cukṣubhe ca.

स लक्ष्मणश् चाशु शराञ् शिताग्रान् महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगान्। संधाय चापे ज्वलनप्रकाशान् ससर्ज रक्षोऽधिपतेर् वधाय।

sa lakṣmaṇaś cāśu śarāñ śitāgrān mahendravajrāśanitulyavegān. saṃdhāya cāpe jvalanaprakāśān sasarja rakṣo'dhipater vadhāya.

स तान् प्रचिच्छेद हि राक्षसेन्द्रश् छित्त्वा च तांल् लक्ष्मणम् आजघान। शरेण कालाग्निसमप्रभेण स्वयम्भुदत्तेन ललाटदेशे।

sa tān praciccheda hi rākṣasendraś chittvā ca tāṃl lakṣmaṇam ājaghāna. śareṇa kālāgnisamaprabheṇa svayambhudattena lalāṭadeśe.

स लक्ष्मणो रावणसायकार्तश् चचाल चापं शिथिलं प्रगृह्य। पुनश् च संज्ञां प्रतिलभ्य कृच्छ्राच् चिच्छेद चापं त्रिदशेन्द्रशत्रोः।

sa lakṣmaṇo rāvaṇasāyakārtaś cacāla cāpaṃ śithilaṃ pragṛhya. punaś ca saṃjñāṃ pratilabhya kṛcchrāc ciccheda cāpaṃ tridaśendraśatroḥ.

निकृत्तचापं त्रिभिर् आजघान बाणैस् तदा दाशरथिः शिताग्रैः। स सायकार्तो विचचाल राजा कृच्छ्राच् च संज्ञां पुनर् आससाद।

nikṛttacāpaṃ tribhir ājaghāna bāṇais tadā dāśarathiḥ śitāgraiḥ. sa sāyakārto vicacāla rājā kṛcchrāc ca saṃjñāṃ punar āsasāda.

स कृत्तचापः शरताडितश् च स्वेदार्द्रगात्रो रुधिरावसिक्तः। जग्राह शक्तिं समुदग्रशक्तिः स्वयम्भुदत्तां युधि देवशत्रुः।

sa kṛttacāpaḥ śaratāḍitaś ca svedārdragātro rudhirāvasiktaḥ. jagrāha śaktiṃ samudagraśaktiḥ svayambhudattāṃ yudhi devaśatruḥ.

स तां विधूमानलसंनिकाशां वित्रासनीं वानरवाहिनीनाम्। चिक्षेप शक्तिं तरसा ज्वलन्तीं सौमित्रये राक्षसराष्ट्रनाथः।

sa tāṃ vidhūmānalasaṃnikāśāṃ vitrāsanīṃ vānaravāhinīnām. cikṣepa śaktiṃ tarasā jvalantīṃ saumitraye rākṣasarāṣṭranāthaḥ.

ताम् आपतन्तीं भरतानुजो ऽस्त्रैर् जघान बाणैश् च हुताग्निकल्पैः। तथापि सा तस्य विवेश शक्तिर् भुजान्तरं दाशरथेर् विशालम्।

tām āpatantīṃ bharatānujo 'strair jaghāna bāṇaiś ca hutāgnikalpaiḥ. tathāpi sā tasya viveśa śaktir bhujāntaraṃ dāśarather viśālam.

शक्त्या ब्राम्या तु सौमित्रिस् ताडितस् तु स्तनान्तरे। विष्णोर् अचिन्त्यं स्वं भागम् आत्मानं प्रत्यनुस्मरत्।

śaktyā brāmyā tu saumitris tāḍitas tu stanāntare. viṣṇor acintyaṃ svaṃ bhāgam ātmānaṃ pratyanusmarat.

ततो दानवदर्पघ्नं सौमित्रिं देवकण्टकः। तं पीडयित्वा बाहुभ्याम् अप्रभुर् लङ्घने ऽभवत्।

tato dānavadarpaghnaṃ saumitriṃ devakaṇṭakaḥ. taṃ pīḍayitvā bāhubhyām aprabhur laṅghane 'bhavat.

हिमवान् मन्दरो मेरुस् त्रैलोक्यं वा सहामरैः। शक्यं भुजाभ्याम् उद्धर्तुं न संख्ये भरतानुजः।

himavān mandaro merus trailokyaṃ vā sahāmaraiḥ. śakyaṃ bhujābhyām uddhartuṃ na saṃkhye bharatānujaḥ.

अथैनं वैष्णवं भागं मानुषं देहम् आस्थितम्। विसंज्ञं लक्ष्मणं दृष्ट्वा रावणो विस्मितो ऽभवत्।

athainaṃ vaiṣṇavaṃ bhāgaṃ mānuṣaṃ deham āsthitam. visaṃjñaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāvaṇo vismito 'bhavat.

अथ वायुसुतः क्रुद्धो रावणं समभिद्रवत्। आजघानोरसि क्रुद्धो वज्रकल्पेन मुष्टिना।

atha vāyusutaḥ kruddho rāvaṇaṃ samabhidravat. ājaghānorasi kruddho vajrakalpena muṣṭinā.

तेन मुष्टिप्रहारेण रावणो राक्षसेश्वरः। जानुभ्याम् अपतद् भूमौ चचाल च पपात च।

tena muṣṭiprahāreṇa rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ. jānubhyām apatad bhūmau cacāla ca papāta ca.

विसंज्ञं रावणं दृष्ट्वा समरे भीमविक्रमम्। ऋषयो वानराश् चैव नेदुर् देवाः सवासवाः।

visaṃjñaṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā samare bhīmavikramam. ṛṣayo vānarāś caiva nedur devāḥ savāsavāḥ.

हनूमान् अपि तेजस्वी लक्ष्मणं रावणार्दितम्। अनयद् राघवाभ्याशं बाहुभ्यां परिगृह्य तम्।

hanūmān api tejasvī lakṣmaṇaṃ rāvaṇārditam. anayad rāghavābhyāśaṃ bāhubhyāṃ parigṛhya tam.

वायुसूनोः सुहृत्त्वेन भक्त्या परमया च सः। शत्रूणाम् अप्रकम्प्यो ऽपि लघुत्वम् अगमत् कपेः।

vāyusūnoḥ suhṛttvena bhaktyā paramayā ca saḥ. śatrūṇām aprakampyo 'pi laghutvam agamat kapeḥ.

तं समुत्सृज्य सा शक्तिः सौमित्रिं युधि दुर्जयम्। रावणस्य रथे तस्मिन् स्थानं पुनर् उपागमत्।

taṃ samutsṛjya sā śaktiḥ saumitriṃ yudhi durjayam. rāvaṇasya rathe tasmin sthānaṃ punar upāgamat.

रावणो ऽपि महातेजाः प्राप्य संज्ञां महाहवे। आददे निशितान् बाणाञ् जग्राह च महद् धनुः।

rāvaṇo 'pi mahātejāḥ prāpya saṃjñāṃ mahāhave. ādade niśitān bāṇāñ jagrāha ca mahad dhanuḥ.

आश्वस्तश् च विशल्यश् च लक्ष्मणः शत्रुसूदनः। विष्णोर् भागम् अमीमांस्यम् आत्मानं प्रत्यनुस्मरन्।

āśvastaś ca viśalyaś ca lakṣmaṇaḥ śatrusūdanaḥ. viṣṇor bhāgam amīmāṃsyam ātmānaṃ pratyanusmaran.

निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम्। राघवस् तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत्।

nipātitamahāvīrāṃ vānarāṇāṃ mahācamūm. rāghavas tu raṇe dṛṣṭvā rāvaṇaṃ samabhidravat.

अथैनम् उपसंगम्य हनूमान् वाक्यम् अब्रवीत्। मम पृष्ठं समारुह्य रक्षसं शास्तुम् अर्हसि।

athainam upasaṃgamya hanūmān vākyam abravīt. mama pṛṣṭhaṃ samāruhya rakṣasaṃ śāstum arhasi.

तच् छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम्। आरोहत् सहसा शूरो हनूमन्तं महाकपिम्। रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः।

tac chrutvā rāghavo vākyaṃ vāyuputreṇa bhāṣitam. ārohat sahasā śūro hanūmantaṃ mahākapim. rathasthaṃ rāvaṇaṃ saṃkhye dadarśa manujādhipaḥ.

तम् आलोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स राघवः। वैरोचनम् इव क्रुद्धो विष्णुर् अभ्युद्यतायुधः।

tam ālokya mahātejāḥ pradudrāva sa rāghavaḥ. vairocanam iva kruddho viṣṇur abhyudyatāyudhaḥ.

ज्याशब्दम् अकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिस्वनम्। गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रम् उवाच ह।

jyāśabdam akarot tīvraṃ vajraniṣpeṣanisvanam. girā gambhīrayā rāmo rākṣasendram uvāca ha.

तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियम् ईदृशम्। क्व नु राक्षसशार्दूल गतो मोक्षम् अवाप्स्यसि।

tiṣṭha tiṣṭha mama tvaṃ hi kṛtvā vipriyam īdṛśam. kva nu rākṣasaśārdūla gato mokṣam avāpsyasi.

यदीन्द्रवैवस्वत भास्करान् वा स्वयम्भुवैश्वानरशंकरान् वा। गमिष्यसि त्वं दश वा दिशो वा तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे।

yadīndravaivasvata bhāskarān vā svayambhuvaiśvānaraśaṃkarān vā. gamiṣyasi tvaṃ daśa vā diśo vā tathāpi me nādya gato vimokṣyase.

यश् चैष शक्त्याभिहतस् त्वयाद्य इच्छन् विषादं सहसाभ्युपेतः। स एष रक्षोगणराज मृत्युः सपुत्रदारस्य तवाद्य युद्धे।

yaś caiṣa śaktyābhihatas tvayādya icchan viṣādaṃ sahasābhyupetaḥ. sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ saputradārasya tavādya yuddhe.

राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाकपिम्। आजघान शरैस् तीक्ष्णैः कालानलशिखोपमैः।

rāghavasya vacaḥ śrutvā rākṣasendro mahākapim. ājaghāna śarais tīkṣṇaiḥ kālānalaśikhopamaiḥ.

राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः। स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस् तेजो व्यवर्धत।

rākṣasenāhave tasya tāḍitasyāpi sāyakaiḥ. svabhāvatejoyuktasya bhūyas tejo vyavardhata.

ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम्। दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशम् एयिवान्।

tato rāmo mahātejā rāvaṇena kṛtavraṇam. dṛṣṭvā plavagaśārdūlaṃ krodhasya vaśam eyivān.

तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम्। ससारथिं साशनिशूलखड्गं रामः प्रचिच्छेद शरैः सुपुङ्खैः।

tasyābhisaṃkramya rathaṃ sacakraṃ sāśvadhvajacchatramahāpatākam. sasārathiṃ sāśaniśūlakhaḍgaṃ rāmaḥ praciccheda śaraiḥ supuṅkhaiḥ.

अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान बाणेन वज्राशनिसंनिभेन। भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे वज्रेण मेरुं भगवान् इवेन्द्रः।

athendraśatruṃ tarasā jaghāna bāṇena vajrāśanisaṃnibhena. bhujāntare vyūḍhasujātarūpe vajreṇa meruṃ bhagavān ivendraḥ.

यो वज्रपाताशनिसंनिपातान् न चुक्षुभे नापि चचाल राजा। स रामबाणाभिहतो भृशार्तश् चचाल चापं च मुमोच वीरः।

yo vajrapātāśanisaṃnipātān na cukṣubhe nāpi cacāla rājā. sa rāmabāṇābhihato bhṛśārtaś cacāla cāpaṃ ca mumoca vīraḥ.

तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः समाददे दीप्तम् अथार्धचन्द्रम्। तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं चिच्छेद रक्षोऽधिपतेर् महात्माः।

taṃ vihvalantaṃ prasamīkṣya rāmaḥ samādade dīptam athārdhacandram. tenārkavarṇaṃ sahasā kirīṭaṃ ciccheda rakṣo'dhipater mahātmāḥ.

तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं शान्तार्चिषं सूर्यम् इवाप्रकाशम्। गतश्रियं कृत्तकिरीटकूटम् उवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम्।

taṃ nirviṣāśīviṣasaṃnikāśaṃ śāntārciṣaṃ sūryam ivāprakāśam. gataśriyaṃ kṛttakirīṭakūṭam uvāca rāmo yudhi rākṣasendram.

कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं हतप्रवीरश् च कृतस् त्वयाहम्। तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य न त्वं शरैर् मृत्युवशं नयामि।

kṛtaṃ tvayā karma mahat subhīmaṃ hatapravīraś ca kṛtas tvayāham. tasmāt pariśrānta iti vyavasya na tvaṃ śarair mṛtyuvaśaṃ nayāmi.

स एवम् उक्तो हतदर्पहर्षो निकृत्तचापः स हताश्वसूतः। शरार्दितः कृत्तमहाकिरीटो विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा।

sa evam ukto hatadarpaharṣo nikṛttacāpaḥ sa hatāśvasūtaḥ. śarārditaḥ kṛttamahākirīṭo viveśa laṅkāṃ sahasā sma rājā.

तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे महाबले दानवदेवशत्रौ। हरीन् विशल्यान् सहलक्ष्मणेन चकार रामः परमाहवाग्रे।

tasmin praviṣṭe rajanīcarendre mahābale dānavadevaśatrau. harīn viśalyān sahalakṣmaṇena cakāra rāmaḥ paramāhavāgre.

तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ सुरासुरा भूतगणा दिशश् च। ससागराः सर्षिमहोरगाश् च तथैव भूम्यम्बुचराश् च हृष्टाः।

tasmin prabhagne tridaśendraśatrau surāsurā bhūtagaṇā diśaś ca. sasāgarāḥ sarṣimahoragāś ca tathaiva bhūmyambucarāś ca hṛṣṭāḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...

Project Home / Contents