महाभारत 6.117 (श्लोक 1)

Project Home / Contents

महाभारत

←भीष्म पर्व→

←अध्याय 117

[mh-6-117] • 34 श्लोकाः

संजय उवाच। ततस् ते पार्थिवाः सर्वे जग्मुः स्वान् आलयान् पुनः। तूष्णींभूते महाराज भीष्मे शंतनुनन्दने।

saṃjaya uvāca. tatas te pārthivāḥ sarve jagmuḥ svān ālayān punaḥ. tūṣṇīṃbhūte mahārāja bhīṣme śaṃtanunandane.

श्रुत्वा तु निहतं भीष्मं राधेयः पुरुषर्षभः। ईषद् आगतसंत्रासः त्वरयोपजगाम ह।

śrutvā tu nihataṃ bhīṣmaṃ rādheyaḥ puruṣarṣabhaḥ. īṣad āgatasaṃtrāsaḥ tvarayopajagāma ha.

स ददर्श महात्मानं शरतल्पगतं तदा। जन्मशय्यागतं देवं कार्त्तिकेयम् इव प्रभुम्।

sa dadarśa mahātmānaṃ śaratalpagataṃ tadā. janmaśayyāgataṃ devaṃ kārttikeyam iva prabhum.

निमीलिताक्षं तं वीरं साश्रुकण्ठस् तदा वृषः। भीष्म भीष्म महाबाहो इत्य् उवाच महाद्युतिः। अभ्येत्य पादयोस् तस्य निपपात महाद्युतिः।

nimīlitākṣaṃ taṃ vīraṃ sāśrukaṇṭhas tadā vṛṣaḥ. bhīṣma bhīṣma mahābāho ity uvāca mahādyutiḥ. abhyetya pādayos tasya nipapāta mahādyutiḥ.

राधेयो ऽहं कुरुश्रेष्ठ नित्यं चाष्किगतस् तव। द्वेष्यो ऽत्यन्तम् अनागाः सन्न् इति चैनम् उवाच ह।

rādheyo 'haṃ kuruśreṣṭha nityaṃ cāṣkigatas tava. dveṣyo 'tyantam anāgāḥ sann iti cainam uvāca ha.

तच् छ्रुत्वा कुरुवृद्धः स बलात् संवृत्तलोचनः। शनैर् उद्वीक्ष्य सस्नेहम् इदं वचनम् अब्रवीत्।

tac chrutvā kuruvṛddhaḥ sa balāt saṃvṛttalocanaḥ. śanair udvīkṣya sasneham idaṃ vacanam abravīt.

रहितं धिष्ण्यम् आलोक्य समुत्सार्य च रक्षिणः। पितेव पुत्रं गाङ्गेयः परिष्वज्यैकबाहुना।

rahitaṃ dhiṣṇyam ālokya samutsārya ca rakṣiṇaḥ. piteva putraṃ gāṅgeyaḥ pariṣvajyaikabāhunā.

एह्य् एहि मे विप्रतीप स्पर्धसे त्वं मया सह। यदि मां नाभिगच्छेथा न ते श्रेयो भवेद् ध्रुवम्।

ehy ehi me vipratīpa spardhase tvaṃ mayā saha. yadi māṃ nābhigacchethā na te śreyo bhaved dhruvam.

कौन्तेयस् त्वं न राधेयो विदितो नारदान् मम। न तवाधिरथः पिता। सूर्यजस् त्वं महाबाहो। कृष्णद्वैपायनाच् चैव केशवाच् च न संशयः।

kaunteyas tvaṃ na rādheyo vidito nāradān mama. na tavādhirathaḥ pitā. sūryajas tvaṃ mahābāho. kṛṣṇadvaipāyanāc caiva keśavāc ca na saṃśayaḥ.

न च द्वेषो ऽस्ति मे तात त्वयि सत्यं ब्रवीमि ते। तेजोवधनिमित्तं तु परुषाण्य् अहम् उक्तवान्।

na ca dveṣo 'sti me tāta tvayi satyaṃ bravīmi te. tejovadhanimittaṃ tu paruṣāṇy aham uktavān.

अकस्मात् पाण्डवान् हि त्वं द्विषसीति मतिर् मम। येनासि बहुशो रूक्षं चोदितः सूर्यनन्दन। जातो ऽसि धर्मलोपेन ततस् ते बुद्धिर् ईदृशी। नीचाश्रयान् मत्सरेण द्वेषिणी गुणिनाम् अपि। तेनासि बहुशो रूक्षं श्रावितः कुरुसंसदि।

akasmāt pāṇḍavān hi tvaṃ dviṣasīti matir mama. yenāsi bahuśo rūkṣaṃ coditaḥ sūryanandana. jāto 'si dharmalopena tatas te buddhir īdṛśī. nīcāśrayān matsareṇa dveṣiṇī guṇinām api. tenāsi bahuśo rūkṣaṃ śrāvitaḥ kurusaṃsadi.

जानामि समरे वीर्यं शत्रुभिर् दुःसहं तव। ब्रह्मण्यतां च शौर्यं च दाने च परमां गतिम्।

jānāmi samare vīryaṃ śatrubhir duḥsahaṃ tava. brahmaṇyatāṃ ca śauryaṃ ca dāne ca paramāṃ gatim.

न त्वया सदृशः कश् चित् पुरुषेष्व् अमरोपम। कुलभेदं च मत्वाहं सदा परुषम् उक्तवान्।

na tvayā sadṛśaḥ kaś cit puruṣeṣv amaropama. kulabhedaṃ ca matvāhaṃ sadā paruṣam uktavān.

इष्वस्त्रे भारसंधाने लाघवे ऽस्त्रबले तथा। सदृशः फल्गुनेनासि कृष्णेन च महात्मना।

iṣvastre bhārasaṃdhāne lāghave 'strabale tathā. sadṛśaḥ phalgunenāsi kṛṣṇena ca mahātmanā.

कर्ण राजपुरं गत्वा त्वयैकेन धनुष्मता। तस्यार्थे कुरुराजस्य राजानो मृदिता युधि।

karṇa rājapuraṃ gatvā tvayaikena dhanuṣmatā. tasyārthe kururājasya rājāno mṛditā yudhi.

तथा च बलवान् राजा जरासंधो दुरासदः। समरे समरश्लाघी त्वया न सदृशो ऽभवत्।

tathā ca balavān rājā jarāsaṃdho durāsadaḥ. samare samaraślāghī tvayā na sadṛśo 'bhavat.

ब्रह्मण्यः सत्यवादी च तेजसार्क इवापरः। देवगर्भो ऽजितः संख्ये मनुष्यैर् अधिको भुवि।

brahmaṇyaḥ satyavādī ca tejasārka ivāparaḥ. devagarbho 'jitaḥ saṃkhye manuṣyair adhiko bhuvi.

व्यपनीतो ऽद्य मन्युर् मे यस् त्वां प्रति पुरा कृतः। दैवं पुरुषकारेण न शक्यम् अतिवर्तितुम्।

vyapanīto 'dya manyur me yas tvāṃ prati purā kṛtaḥ. daivaṃ puruṣakāreṇa na śakyam ativartitum.

सोदर्याः पाण्डवा वीरा भ्रातरस् ते ऽरिसूदन। संगच्छ तैर् महाबाहो मम चेद् इच्छसि प्रियम्।

sodaryāḥ pāṇḍavā vīrā bhrātaras te 'risūdana. saṃgaccha tair mahābāho mama ced icchasi priyam.

मया भवतु निर्वृत्तं वैरम् आदित्यनन्दन। पृथिव्यां सर्वराजानो भवन्त्व् अद्य निरामयाः।

mayā bhavatu nirvṛttaṃ vairam ādityanandana. pṛthivyāṃ sarvarājāno bhavantv adya nirāmayāḥ.

कर्ण उवाच। जानाम्य् अहं महाप्राज्ञ सर्वम् एतन् न संशयः। यथा वदसि दुर्धर्ष कौन्तेयो ऽहं न सूतजः।

karṇa uvāca. jānāmy ahaṃ mahāprājña sarvam etan na saṃśayaḥ. yathā vadasi durdharṣa kaunteyo 'haṃ na sūtajaḥ.

अवकीर्णस् त्व् अहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः। भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुम् उत्सहे। वसुदेवसुतो यद्वत् पाण्डवाय दृढव्रतः।

avakīrṇas tv ahaṃ kuntyā sūtena ca vivardhitaḥ. bhuktvā duryodhanaiśvaryaṃ na mithyā kartum utsahe. vasudevasuto yadvat pāṇḍavāya dṛḍhavrataḥ.

वसु चैव शरीरं च यद् उदारं तथा यशः। सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण। कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाश्रित्य सुयोधनम्। तथा दुर्योधनस्यार्थे वीरमार्गनिषेविणा। मा चैतद् व्याधिमरणं क्षत्रं स्याद् इति कौरव।

vasu caiva śarīraṃ ca yad udāraṃ tathā yaśaḥ. sarvaṃ duryodhanasyārthe tyaktaṃ me bhūridakṣiṇa. kopitāḥ pāṇḍavā nityaṃ mayāśritya suyodhanam. tathā duryodhanasyārthe vīramārganiṣeviṇā. mā caitad vyādhimaraṇaṃ kṣatraṃ syād iti kaurava.

अवश्यभावी वै यो ऽर्थो न स शक्यो निवर्तितुम्। दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुम् उत्सहेत्।

avaśyabhāvī vai yo 'rtho na sa śakyo nivartitum. daivaṃ puruṣakāreṇa ko nivartitum utsahet.

पृथिवीक्षयशंसीनि निमित्तानि पितामह। भवद्भिर् उपलब्धानि कथितानि च संसदि।

pṛthivīkṣayaśaṃsīni nimittāni pitāmaha. bhavadbhir upalabdhāni kathitāni ca saṃsadi.

पाण्डवा वासुदेवश् च विदिता मम सर्वशः। अजेयाः पुरुषैर् अन्यैर् इति तांश् चोत्सहामहे। विजयिष्ये रणे पाण्डून् इति मे निश्चितं मतम्। न चेच् छक्यम् अवस्रष्टुं वैरम् एतत् सुदारुणम्। धनंजयेन योत्स्ये ऽहं स्वधर्मप्रीतमानसः। अधर्मं व्याधिमरणं क्षत्रियस्य पितामह।

pāṇḍavā vāsudevaś ca viditā mama sarvaśaḥ. ajeyāḥ puruṣair anyair iti tāṃś cotsahāmahe. vijayiṣye raṇe pāṇḍūn iti me niścitaṃ matam. na cec chakyam avasraṣṭuṃ vairam etat sudāruṇam. dhanaṃjayena yotsye 'haṃ svadharmaprītamānasaḥ. adharmaṃ vyādhimaraṇaṃ kṣatriyasya pitāmaha.

अनुजानीष्व मां तात युद्धे प्रीतमनाः सदा। अनुज्ञातस् त्वया वीर युध्येयम् इति मे मतिः।

anujānīṣva māṃ tāta yuddhe prītamanāḥ sadā. anujñātas tvayā vīra yudhyeyam iti me matiḥ.

दुरुक्तं विप्रतीपं वा संरम्भाच् चापलात् तथा। यन् मयापकृतं किं चित् तद् अनुक्षन्तुम् अर्हसि।

duruktaṃ vipratīpaṃ vā saṃrambhāc cāpalāt tathā. yan mayāpakṛtaṃ kiṃ cit tad anukṣantum arhasi.

भीष्म उवाच। न चेच् छक्यम् अथोत्स्रष्टुं वैरम् एतत् सुदारुणम्। अनुजानामि कर्ण त्वां युध्यस्व स्वर्गकाम्यया।

bhīṣma uvāca. na cec chakyam athotsraṣṭuṃ vairam etat sudāruṇam. anujānāmi karṇa tvāṃ yudhyasva svargakāmyayā.

विमन्युर् गतसंरम्भः कुरु कर्म नृपस्य हि। यथाशक्ति यथोत्साहं सतां वृत्तेषु वृत्तवान्।

vimanyur gatasaṃrambhaḥ kuru karma nṛpasya hi. yathāśakti yathotsāhaṃ satāṃ vṛtteṣu vṛttavān.

अहं त्वाम् अनुजानामि यद् इच्छसि तद् आप्नुहि। क्षत्रधर्मजितांल् लोकान् संप्राप्स्यसि न संशयः।

ahaṃ tvām anujānāmi yad icchasi tad āpnuhi. kṣatradharmajitāṃl lokān saṃprāpsyasi na saṃśayaḥ.

युध्यस्व निरहंकारो बलवीर्यव्यपाश्रयः। धर्मो हि युद्धाच् छ्रेयो ऽन्यत् क्षत्रियस्य न विद्यते।

yudhyasva nirahaṃkāro balavīryavyapāśrayaḥ. dharmo hi yuddhāc chreyo 'nyat kṣatriyasya na vidyate.

प्रशमे हि कृतो यत्नः सुचिरात् सुचिरं मया। न चैव शकितः कर्तुं यतो धर्मस् ततो जयः।

praśame hi kṛto yatnaḥ sucirāt suciraṃ mayā. na caiva śakitaḥ kartuṃ yato dharmas tato jayaḥ.

संजय उवाच। एवं ब्रुवन्तं गाङ्गेयम् अभिवाद्य प्रसाद्य च। राधेयो रथम् आरुह्य प्रायात् तव सुतं प्रति। य इदं शृणुयाद् भक्त्या भीष्मपर्व महाद्भुतम्। आजन्मसंचितात् पापान् मुच्यते नात्र संशयः। भीष्मपर्व इदं श्रुत्वा शतभोज्यं तु दापयेत्। सर्वतीर्थफलं चैव सर्वयज्ञफलं लभेत्। एतद् वै पर्वदानं च दत्त्वा स्वर्णादिदक्षिणाम्। समाहितफलावाप्तिर् जायते नात्र संशयः। अश्वमेधसहस्रस्य राजसूयशतस्य च। गवां कोटिप्रदानस्य फलं स्याद् भीष्मपर्वणि। भीष्मपर्व इदं श्रुत्वा पूजयेद् यस् तु वाचकम्। तेन ब्रह्मा च रुद्रश् च विष्णुश् च वसवस् तथा। पूजिता ऋषयः सर्वे पितरश् च सहाग्निभिः। प्रसन्ने वाचके विप्रे प्रसन्नाः सर्वदेवताः। धर्मार्थकाममोक्षाणां स फलं प्राप्नुयान् नरः। पञ्च श्लोकसहस्राणि तथा ह्य् अष्टौ शतानि च। श्लोकाश् च चतुराशीतिः प्रोक्ता व्यासेन धीमता। श्रद्धया परया युक्तो भीष्मपर्व शृणोति यः। मुच्यते ब्रह्महत्याया जयं वै लभते ध्रुवम्। ब्राह्मणान् भोजयेत् सम्यग् वस्त्रालंकारगोधनैः। पूजयेच् चैव वक्तारं भीष्मपर्वणि वै गृही।

saṃjaya uvāca. evaṃ bruvantaṃ gāṅgeyam abhivādya prasādya ca. rādheyo ratham āruhya prāyāt tava sutaṃ prati. ya idaṃ śṛṇuyād bhaktyā bhīṣmaparva mahādbhutam. ājanmasaṃcitāt pāpān mucyate nātra saṃśayaḥ. bhīṣmaparva idaṃ śrutvā śatabhojyaṃ tu dāpayet. sarvatīrthaphalaṃ caiva sarvayajñaphalaṃ labhet. etad vai parvadānaṃ ca dattvā svarṇādidakṣiṇām. samāhitaphalāvāptir jāyate nātra saṃśayaḥ. aśvamedhasahasrasya rājasūyaśatasya ca. gavāṃ koṭipradānasya phalaṃ syād bhīṣmaparvaṇi. bhīṣmaparva idaṃ śrutvā pūjayed yas tu vācakam. tena brahmā ca rudraś ca viṣṇuś ca vasavas tathā. pūjitā ṛṣayaḥ sarve pitaraś ca sahāgnibhiḥ. prasanne vācake vipre prasannāḥ sarvadevatāḥ. dharmārthakāmamokṣāṇāṃ sa phalaṃ prāpnuyān naraḥ. pañca ślokasahasrāṇi tathā hy aṣṭau śatāni ca. ślokāś ca caturāśītiḥ proktā vyāsena dhīmatā. śraddhayā parayā yukto bhīṣmaparva śṛṇoti yaḥ. mucyate brahmahatyāyā jayaṃ vai labhate dhruvam. brāhmaṇān bhojayet samyag vastrālaṃkāragodhanaiḥ. pūjayec caiva vaktāraṃ bhīṣmaparvaṇi vai gṛhī.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...