रामायण 6.64 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 64→

[rm-6-64] • 24 श्लोकाः

निकुम्भो भ्रातरं दृष्ट्वा सुग्रीवेण निपातितम्। प्रदहन्न् इव कोपेन वानरेन्द्रम् अवैक्षत।

nikumbho bhrātaraṃ dṛṣṭvā sugrīveṇa nipātitam. pradahann iva kopena vānarendram avaikṣata.

ततः स्रग्दामसंनद्धं दत्तपञ्चाङ्गुलं शुभम्। आददे परिघं वीरो नगेन्द्रशिखरोपमम्।

tataḥ sragdāmasaṃnaddhaṃ dattapañcāṅgulaṃ śubham. ādade parighaṃ vīro nagendraśikharopamam.

हेमपट्टपरिक्षिप्तं वज्रविद्रुमभूषितम्। यमदण्डोपमं भीमं रक्षसां भयनाशनम्।

hemapaṭṭaparikṣiptaṃ vajravidrumabhūṣitam. yamadaṇḍopamaṃ bhīmaṃ rakṣasāṃ bhayanāśanam.

तम् आविध्य महातेजाः शक्रध्वजसमं रणे। विननाद विवृत्तास्यो निकुम्भो भीमविक्रमः।

tam āvidhya mahātejāḥ śakradhvajasamaṃ raṇe. vinanāda vivṛttāsyo nikumbho bhīmavikramaḥ.

उरोगतेन निष्केण भुजस्थैर् अङ्गदैर् अपि। कुण्डलाभ्यां च मृष्टाभ्यां मालया च विचित्रया।

urogatena niṣkeṇa bhujasthair aṅgadair api. kuṇḍalābhyāṃ ca mṛṣṭābhyāṃ mālayā ca vicitrayā.

निकुम्भो भूषणैर् भाति तेन स्म परिघेण च। यथेन्द्रधनुषा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान्।

nikumbho bhūṣaṇair bhāti tena sma parigheṇa ca. yathendradhanuṣā meghaḥ savidyutstanayitnumān.

परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर् महात्मनः। प्रजज्वाल सघोषश् च विधूम इव पावकः।

parighāgreṇa pusphoṭa vātagranthir mahātmanaḥ. prajajvāla saghoṣaś ca vidhūma iva pāvakaḥ.

नगर्या विटपावत्या गन्धर्वभवनोत्तमैः। सह चैवामरावत्या सर्वैश् च भवनैः सह।

nagaryā viṭapāvatyā gandharvabhavanottamaiḥ. saha caivāmarāvatyā sarvaiś ca bhavanaiḥ saha.

सतारागणनक्षत्रं सचन्द्रं समहाग्रहम्। निकुम्भपरिघाघूर्णं भ्रमतीव नभस्तलम्।

satārāgaṇanakṣatraṃ sacandraṃ samahāgraham. nikumbhaparighāghūrṇaṃ bhramatīva nabhastalam.

दुरासदश् च संजज्ञे परिघाभरणप्रभः। क्रोधेन्धनो निकुम्भाग्निर् युगान्ताग्निर् इवोत्थितः।

durāsadaś ca saṃjajñe parighābharaṇaprabhaḥ. krodhendhano nikumbhāgnir yugāntāgnir ivotthitaḥ.

राक्षसा वानराश् चापि न शेकुः स्पन्दितुं भयात्। हनूमंस् तु विवृत्योरस् तस्थौ प्रमुखतो बली।

rākṣasā vānarāś cāpi na śekuḥ spandituṃ bhayāt. hanūmaṃs tu vivṛtyoras tasthau pramukhato balī.

परिघोपमबाहुस् तु परिघं भास्करप्रभम्। बली बलवतस् तस्य पातयाम् आस वक्षसि।

parighopamabāhus tu parighaṃ bhāskaraprabham. balī balavatas tasya pātayām āsa vakṣasi.

स्थिरे तस्योरसि व्यूढे परिघः शतधा कृतः। विशीर्यमाणः सहसा उल्का शतम् इवाम्बरे।

sthire tasyorasi vyūḍhe parighaḥ śatadhā kṛtaḥ. viśīryamāṇaḥ sahasā ulkā śatam ivāmbare.

स तु तेन प्रहारेण चचाल च महाकपिः। परिघेण समाधूतो यथा भूमिचले ऽचलः।

sa tu tena prahāreṇa cacāla ca mahākapiḥ. parigheṇa samādhūto yathā bhūmicale 'calaḥ.

स तथाभिहतस् तेन हनूमान् प्लवगोत्तमः। मुष्टिं संवर्तयाम् आस बलेनातिमहाबलः।

sa tathābhihatas tena hanūmān plavagottamaḥ. muṣṭiṃ saṃvartayām āsa balenātimahābalaḥ.

तम् उद्यम्य महातेजा निकुम्भोरसि वीर्यवान्। अभिचिक्षेप वेगेन वेगवान् वायुविक्रमः।

tam udyamya mahātejā nikumbhorasi vīryavān. abhicikṣepa vegena vegavān vāyuvikramaḥ.

ततः पुस्फोट चर्मास्य प्रसुस्राव च शोणितम्। मुष्टिना तेन संजज्ञे ज्वाला विद्युद् इवोत्थिता।

tataḥ pusphoṭa carmāsya prasusrāva ca śoṇitam. muṣṭinā tena saṃjajñe jvālā vidyud ivotthitā.

स तु तेन प्रहारेण निकुम्भो विचचाल ह। स्वस्थश् चापि निजग्राह हनूमन्तं महाबलम्।

sa tu tena prahāreṇa nikumbho vicacāla ha. svasthaś cāpi nijagrāha hanūmantaṃ mahābalam.

विचुक्रुशुस् तदा संख्ये भीमं लङ्कानिवासिनः। निकुम्भेनोद्धृतं दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम्।

vicukruśus tadā saṃkhye bhīmaṃ laṅkānivāsinaḥ. nikumbhenoddhṛtaṃ dṛṣṭvā hanūmantaṃ mahābalam.

स तथा ह्रियमाणो ऽपि कुम्भकर्णात्मजेन हि। आजघानानिलसुतो वज्रवेगेन मुष्टिना।

sa tathā hriyamāṇo 'pi kumbhakarṇātmajena hi. ājaghānānilasuto vajravegena muṣṭinā.

आत्मानं मोचयित्वाथ क्षिताव् अभ्यवपद्यत। हनूमान् उन्ममथाशु निकुम्भं मारुतात्मजः।

ātmānaṃ mocayitvātha kṣitāv abhyavapadyata. hanūmān unmamathāśu nikumbhaṃ mārutātmajaḥ.

निक्षिप्य परमायत्तो निकुम्भं निष्पिपेष च। उत्पत्य चास्य वेगेन पपातोरसि वीर्यवान्।

nikṣipya paramāyatto nikumbhaṃ niṣpipeṣa ca. utpatya cāsya vegena papātorasi vīryavān.

परिगृह्य च बाहुभ्यां परिवृत्य शिरोधराम्। उत्पाटयाम् आस शिरो भैरवं नदतो महत्।

parigṛhya ca bāhubhyāṃ parivṛtya śirodharām. utpāṭayām āsa śiro bhairavaṃ nadato mahat.

अथ विनदति सादिते निकुम्भे पवनसुतेन रणे बभूव युद्धम्। दशरथसुतराक्षसेन्द्रचम्वोर् भृशतरम् आगतरोषयोः सुभीमम्।

atha vinadati sādite nikumbhe pavanasutena raṇe babhūva yuddham. daśarathasutarākṣasendracamvor bhṛśataram āgataroṣayoḥ subhīmam.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...