रामायण 6.101 (श्लोक 1) - Project अर्थ (Artha)

Project Home / Contents

रामायण

←युद्ध काण्ड→

←अध्याय 101→

[rm-6-101] • 43 श्लोकाः

इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान् मारुतात्मजः। प्रविवेश पुरीं लङ्कां पूज्यमानो निशाचरैः।

iti pratisamādiṣṭo hanūmān mārutātmajaḥ. praviveśa purīṃ laṅkāṃ pūjyamāno niśācaraiḥ.

प्रविश्य तु महातेजा रावणस्य निवेशनम्। ददर्श शशिना हीनां सातङ्काम् इव रोहिणीम्।

praviśya tu mahātejā rāvaṇasya niveśanam. dadarśa śaśinā hīnāṃ sātaṅkām iva rohiṇīm.

निभृतः प्रणतः प्रह्वः सो ऽभिगम्याभिवाद्य च। रामस्य वचनं सर्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे।

nibhṛtaḥ praṇataḥ prahvaḥ so 'bhigamyābhivādya ca. rāmasya vacanaṃ sarvam ākhyātum upacakrame.

वैदेहि कुशली रामः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः। कुशलं चाह सिद्धार्थो हतशत्रुर् अरिंदमः।

vaidehi kuśalī rāmaḥ sasugrīvaḥ salakṣmaṇaḥ. kuśalaṃ cāha siddhārtho hataśatrur ariṃdamaḥ.

विभीषणसहायेन रामेण हरिभिः सह। निहतो रावणो देवि लक्ष्मणस्य नयेन च।

vibhīṣaṇasahāyena rāmeṇa haribhiḥ saha. nihato rāvaṇo devi lakṣmaṇasya nayena ca.

पृष्ट्वा च कुशलं रामो वीरस् त्वां रघुनन्दनः। अब्रवीत् परमप्रीतः कृतार्थेनान्तरात्मना।

pṛṣṭvā ca kuśalaṃ rāmo vīras tvāṃ raghunandanaḥ. abravīt paramaprītaḥ kṛtārthenāntarātmanā.

प्रियम् आख्यामि ते देवि त्वां तु भूयः सभाजये। दिष्ट्या जीवसि धर्मज्ञे जयेन मम संयुगे।

priyam ākhyāmi te devi tvāṃ tu bhūyaḥ sabhājaye. diṣṭyā jīvasi dharmajñe jayena mama saṃyuge.

लब्धो नो विजयः सीते स्वस्था भव गतव्यथा। रावणः स हतः शत्रुर् लङ्का चेयं वशे स्थिता।

labdho no vijayaḥ sīte svasthā bhava gatavyathā. rāvaṇaḥ sa hataḥ śatrur laṅkā ceyaṃ vaśe sthitā.

मया ह्य् अलब्धनिद्रेण धृतेन तव निर्जये। प्रतिज्ञैषा विनिस्तीर्णा बद्ध्वा सेतुं महोदधौ।

mayā hy alabdhanidreṇa dhṛtena tava nirjaye. pratijñaiṣā vinistīrṇā baddhvā setuṃ mahodadhau.

संभ्रमश् च न कर्तव्यो वर्तन्त्या रावणालये। विभीषणविधेयं हि लङ्कैश्वर्यम् इदं कृतम्।

saṃbhramaś ca na kartavyo vartantyā rāvaṇālaye. vibhīṣaṇavidheyaṃ hi laṅkaiśvaryam idaṃ kṛtam.

तद् आश्वसिहि विश्वस्ता स्वगृहे परिवर्तसे। अयं चाभ्येति संहृष्टस् त्वद्दर्शनसमुत्सुकः।

tad āśvasihi viśvastā svagṛhe parivartase. ayaṃ cābhyeti saṃhṛṣṭas tvaddarśanasamutsukaḥ.

एवम् उक्ता समुत्पत्य सीता शशिनिभानना। प्रहर्षेणावरुद्धा सा व्याजहार न किं चन।

evam uktā samutpatya sītā śaśinibhānanā. praharṣeṇāvaruddhā sā vyājahāra na kiṃ cana.

अब्रवीच् च हरिश्रेष्ठः सीताम् अप्रतिजल्पतीम्। किं त्वं चिन्तयसे देवि किं च मां नाभिभाषसे।

abravīc ca hariśreṣṭhaḥ sītām apratijalpatīm. kiṃ tvaṃ cintayase devi kiṃ ca māṃ nābhibhāṣase.

एवम् उक्ता हनुमता सीता धर्मे व्यवस्थिता। अब्रवीत् परमप्रीता हर्षगद्गदया गिरा।

evam uktā hanumatā sītā dharme vyavasthitā. abravīt paramaprītā harṣagadgadayā girā.

प्रियम् एतद् उपश्रुत्य भर्तुर् विजयसंश्रितम्। प्रहर्षवशम् आपन्ना निर्वाक्यास्मि क्षणान्तरम्।

priyam etad upaśrutya bhartur vijayasaṃśritam. praharṣavaśam āpannā nirvākyāsmi kṣaṇāntaram.

न हि पश्यामि सदृशं चिन्तयन्ती प्लवंगम। मत्प्रियाख्यानकस्येह तव प्रत्यभिनन्दनम्।

na hi paśyāmi sadṛśaṃ cintayantī plavaṃgama. matpriyākhyānakasyeha tava pratyabhinandanam.

न च पश्यामि तत् सौम्य पृथिव्याम् अपि वानर। सदृशं मत्प्रियाख्याने तव दातुं भवेत् समम्।

na ca paśyāmi tat saumya pṛthivyām api vānara. sadṛśaṃ matpriyākhyāne tava dātuṃ bhavet samam.

हिरण्यं वा सुवर्णं वा रत्नानि विविधानि च। राज्यं वा त्रिषु लोकेषु नैतद् अर्हति भाषितुम्।

hiraṇyaṃ vā suvarṇaṃ vā ratnāni vividhāni ca. rājyaṃ vā triṣu lokeṣu naitad arhati bhāṣitum.

एवम् उक्तस् तु वैदेह्या प्रत्युवाच प्लवंगमः। प्रगृहीताञ्जलिर् वाक्यं सीतायाः प्रमुखे स्थितः।

evam uktas tu vaidehyā pratyuvāca plavaṃgamaḥ. pragṛhītāñjalir vākyaṃ sītāyāḥ pramukhe sthitaḥ.

भर्तुः प्रियहिते युक्ते भर्तुर् विजयकाङ्क्षिणि। स्निग्धम् एवंविधं वाक्यं त्वम् एवार्हसि भाषितुम्।

bhartuḥ priyahite yukte bhartur vijayakāṅkṣiṇi. snigdham evaṃvidhaṃ vākyaṃ tvam evārhasi bhāṣitum.

तवैतद् वचनं सौम्ये सारवत् स्निग्धम् एव च। रत्नौघाद् विविधाच् चापि देवराज्याद् विशिष्यते।

tavaitad vacanaṃ saumye sāravat snigdham eva ca. ratnaughād vividhāc cāpi devarājyād viśiṣyate.

अर्थतश् च मया प्राप्ता देवराज्यादयो गुणाः। हतशत्रुं विजयिनं रामं पश्यामि यत् स्थितम्।

arthataś ca mayā prāptā devarājyādayo guṇāḥ. hataśatruṃ vijayinaṃ rāmaṃ paśyāmi yat sthitam.

इमास् तु खलु राक्षस्यो यदि त्वम् अनुमन्यसे। हन्तुम् इच्छाम्य् अहं सर्वा याभिस् त्वं तर्जिता पुरा।

imās tu khalu rākṣasyo yadi tvam anumanyase. hantum icchāmy ahaṃ sarvā yābhis tvaṃ tarjitā purā.

क्लिश्यन्तीं पतिदेवां त्वाम् अशोकवनिकां गताम्। घोररूपसमाचाराः क्रूराः क्रूरतरेक्षणाः।

kliśyantīṃ patidevāṃ tvām aśokavanikāṃ gatām. ghorarūpasamācārāḥ krūrāḥ krūratarekṣaṇāḥ.

राक्षस्यो दारुणकथा वरम् एतं प्रयच्छ मे। इच्छामि विविधैर् घातैर् हन्तुम् एताः सुदारुणाः।

rākṣasyo dāruṇakathā varam etaṃ prayaccha me. icchāmi vividhair ghātair hantum etāḥ sudāruṇāḥ.

मुष्टिभिः पाणिभिश् चैव चरणैश् चैव शोभने। घोरैर् जानुप्रहारैश् च दशनानां च पातनैः।

muṣṭibhiḥ pāṇibhiś caiva caraṇaiś caiva śobhane. ghorair jānuprahāraiś ca daśanānāṃ ca pātanaiḥ.

भक्षणैः कर्णनासानां केशानां लुञ्चनैस् तथा। भृशं शुष्कमुखीभिश् च दारुणैर् लङ्घनैर् हतैः।

bhakṣaṇaiḥ karṇanāsānāṃ keśānāṃ luñcanais tathā. bhṛśaṃ śuṣkamukhībhiś ca dāruṇair laṅghanair hataiḥ.

एवंप्रकारैर् बहुभिर् विप्रकारैर् यशस्विनि। हन्तुम् इच्छाम्य् अहं देवि तवेमाः कृतकिल्बिषाः।

evaṃprakārair bahubhir viprakārair yaśasvini. hantum icchāmy ahaṃ devi tavemāḥ kṛtakilbiṣāḥ.

एवम् उक्ता महुमता वैदेही जनकात्मजा। उवाच धर्मसहितं हनूमन्तं यशस्विनी।

evam uktā mahumatā vaidehī janakātmajā. uvāca dharmasahitaṃ hanūmantaṃ yaśasvinī.

राजसंश्रयवश्यानां कुर्वतीनां पराज्ञया। विधेयानां च दासीनां कः कुप्येद् वानरोत्तम।

rājasaṃśrayavaśyānāṃ kurvatīnāṃ parājñayā. vidheyānāṃ ca dāsīnāṃ kaḥ kupyed vānarottama.

भाग्यवैषम्ययोगेन पुरा दुश्चरितेन च। मयैतत् प्राप्यते सर्वं स्वकृतं ह्य् उपभुज्यते।

bhāgyavaiṣamyayogena purā duścaritena ca. mayaitat prāpyate sarvaṃ svakṛtaṃ hy upabhujyate.

प्राप्तव्यं तु दशायोगान् मयैतद् इति निश्चितम्। दासीनां रावणस्याहं मर्षयामीह दुर्बला।

prāptavyaṃ tu daśāyogān mayaitad iti niścitam. dāsīnāṃ rāvaṇasyāhaṃ marṣayāmīha durbalā.

आज्ञप्ता रावणेनैता राक्षस्यो माम् अतर्जयन्। हते तस्मिन् न कुर्युर् हि तर्जनं वानरोत्तम।

ājñaptā rāvaṇenaitā rākṣasyo mām atarjayan. hate tasmin na kuryur hi tarjanaṃ vānarottama.

अयं व्याघ्रसमीपे तु पुराणो धर्मसंहितः। ऋक्षेण गीतः श्लोको मे तं निबोध प्लवंगम।

ayaṃ vyāghrasamīpe tu purāṇo dharmasaṃhitaḥ. ṛkṣeṇa gītaḥ śloko me taṃ nibodha plavaṃgama.

न परः पापम् आदत्ते परेषां पापकर्मणाम्। समयो रक्षितव्यस् तु सन्तश् चारित्रभूषणाः।

na paraḥ pāpam ādatte pareṣāṃ pāpakarmaṇām. samayo rakṣitavyas tu santaś cāritrabhūṣaṇāḥ.

पापानां वा शुभानां वा वधार्हाणां प्लवंगम। कार्यं कारुण्यम् आर्येण न कश् चिन् नापराध्यति।

pāpānāṃ vā śubhānāṃ vā vadhārhāṇāṃ plavaṃgama. kāryaṃ kāruṇyam āryeṇa na kaś cin nāparādhyati.

लोकहिंसाविहाराणां रक्षसां कामरूपिणम्। कुर्वताम् अपि पापानि नैव कार्यम् अशोभनम्।

lokahiṃsāvihārāṇāṃ rakṣasāṃ kāmarūpiṇam. kurvatām api pāpāni naiva kāryam aśobhanam.

एवम् उक्तस् तु हनुमान् सीतया वाक्यकोविदः। प्रत्युवाच ततः सीतां रामपत्नीं यशस्विनीम्।

evam uktas tu hanumān sītayā vākyakovidaḥ. pratyuvāca tataḥ sītāṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm.

युक्ता रामस्य भवती धर्मपत्नी यशस्विनी। प्रतिसंदिश मां देवि गमिष्ये यत्र राघवः।

yuktā rāmasya bhavatī dharmapatnī yaśasvinī. pratisaṃdiśa māṃ devi gamiṣye yatra rāghavaḥ.

एवम् उक्ता हनुमता वैदेही जनकात्मजा। अब्रवीद् द्रष्टुम् इच्छामि भर्तारं वानरोत्तम।

evam uktā hanumatā vaidehī janakātmajā. abravīd draṣṭum icchāmi bhartāraṃ vānarottama.

तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा हनुमान् पवनात्मजः। हर्षयन् मैथिलीं वाक्यम् उवाचेदं महाद्युतिः।

tasyās tad vacanaṃ śrutvā hanumān pavanātmajaḥ. harṣayan maithilīṃ vākyam uvācedaṃ mahādyutiḥ.

पूर्णचन्द्राननं रामं द्रक्ष्यस्य् आर्ये सलक्ष्मणम्। स्थिरमित्रं हतामित्रं शचीव त्रिदशेश्वरम्।

pūrṇacandrānanaṃ rāmaṃ drakṣyasy ārye salakṣmaṇam. sthiramitraṃ hatāmitraṃ śacīva tridaśeśvaram.

ताम् एवम् उक्त्वा राजन्तीं सीतां साक्षाद् इव श्रियम्। आजगाम महावेगो हनूमान् यत्र राघवः।

tām evam uktvā rājantīṃ sītāṃ sākṣād iva śriyam. ājagāma mahāvego hanūmān yatra rāghavaḥ.

Project अर्थ (Artha): X, yashbonde.com, LinkedIn. See Sources

Loading adhyay...